آرشیو یک‌شنبه ۱۹ آبان ۱۳۹۸، شماره ۲۲۳۲۵
معارف
۷
پرسش و پاسخ

تفاوت میان قسط و عدل(2)

پرسش:

در میان واژه ها و کلمات قرآنی آیا مترادف وجود دارد؟ اگر پاسخ منفی است در این صورت چه تفاوت ها و وجوه تمایزی میان قسط و عدل وجود دارد؟

پاسخ:

در بخش نخست پاسخ به این سوال به دیدگاه زبان شناسان و مفسران و تعریف قسط پرداختیم. اینک در بخش پایانی دنباله مطلب را پی می گیریم.

2- تعریف عدل

عدل حالتی است بین افراط و تفریط، به خاطر همین مفهوم است که از میانه روی، مساوات، سازوارگی و استقامت تعبیر به عدل گردیده است. (التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، حسن مصطفوی، ج 8، ص 55)

امام علی(ع) در نهج البلاغه، حکمت 437 می فرماید: العدل یضع الامور مواضعها» عدل آن است که امور و اشیاء در جایگاه خودش قرار گیرد.

در گونه شناسی عدل؛ عدالت در اندیشه و حکم، عدالت در روحیات و صفات نفسانی، عدالت در اعمال، عدالت در آفرینش، عدالت در قانون گذاری، عدالت در جزا و پاداش و کیفر را می توان نام برد.

3- تفاوت های میان قسط و عدل

الف) قسط به معنای تقسیم عادلانه است، و نقطه مقابل آن تبعیض است. ولی عدالت در مقابل ظلم و تجاوز به حقوق دیگران است.

ب) عدالت درباره حکومت و داوری است، و قسط در مقابل تقسیم حقوق است.

در لسان العرب، ج 7، ص 377 آمده است: «اذا حکموا عدلوا و اذا قسموا اقسطوا» هنگامی که حکومت می کنند، عدالت پیشه کنند و هنگامی که تقسیم می کنند، رعایت قسط می کنند.

ج) عدل مفهومی وسیع تر از قسط دارد

د) عدل به مفهوم میانه روی و اعتدال و در جایگاه خود قرارگرفتن هر چیز آمده است ولی قسط به معنی ظلم هم آمده است.

ه) واژه قسط بیشتر در امور اقتصادی و توزیع اموال براساس عدالت اجتماعی بین افراد به کار می رود که در این جهت هیچ گونه تبعیضی نباشد، که در این معنا در مقابل جور قرار گرفته است.

ولی عدل یک معنای عام دارد، که شامل: عدالت در تمامی ابعاد، از عقاید و فرهنگ و سیاست و... می باشدکه در مقابل ظلم قرار دارد.

و) تفسیر نمونه، ج 6، ص 143 در مقام بیان تفاوت قسط و عدل می نویسد: اولا عدل فقط در همان معنای اعتدال و میانه روی به کار می رود، اما قسط علاوه بر معنای عدالت در معنای مخالف آن نیز یعنی ظلم و تعدی هم به کار می رود. اما در حالتی که قسط در معنای عدالت به کار می رود، در این صورت قسط از آن جهت که دربردارنده مفهوم اعتدال و حفظ از انحراف و افراط و تفریط است. با عدل هم معنا می باشد. اما در این صورت نیز جهت تفاوتی بین این دو واژه وجود دارد که عبارت از این است که قسط جنبه ظهور و اجرای عدل است. یعنی قسط حصه و نصیبی است که در تقسیم آن برابری و عدالت رعایت شده باشد. تفاوت دیگر این است که عدل معنایش اعطای حق است (به ذی حق) و مقابلش ظلم است، اما قسط به معنای تبعیض قائل شدن است.