آرشیو یک‌شنبه ۱۹ آبان ۱۳۹۸، شماره ۴۷۴۷
فرهنگ و هنر
۲۱

منتقدان از توضیحات مسوولان آموزش و پرورش قانع نشدند

سیر تا پیاز حذف نام بزرگان از کتاب های درسی

دنیای اقتصاد : حذف برخی مطالب از کتاب های درسی، واکنش های متعددی در کشور برانگیخته است. بسیاری از کارشناسان ادبیات و آموزش کودکان و همچنین طیف وسیعی از کاربران شبکه های اجتماعی در کشور با انتقادهای مداوم از این حذفیات، خواستار توضیح مسوولان امر در این باره شدند. در یک هفته اخیر نیز تلاش هایی برای پاسخگویی و توضیح دلایل این حذفیات از چند سو انجام شد اما استدلال های برخی مولفان این کتاب ها خود باعث بروز و ظهور اعتراض ها و انتقادهای دیگری شد. قصه این بود که با آغاز سال تحصیلی جدید، خبرهایی از تغییر محتوای کتاب های درسی در برخی رسانه ها منتشر و به زودی تبدیل به یک موج گسترده رسانه ای- اجتماعی شد. نکته قابل توجه این است که این تغییرات به گفته مسوولان امر از سال 95 لحاظ شده و با وجود این، پس از گذشت سه سال به تازگی مورد توجه قرار گرفته است. با این حال برخی از مسوولان در مقابل انتقادهای گسترده کارشناسان درباره حذف غزلی از سایه، شعری از شفیعی کدکنی، داستان موسی و شبان مولانا، رباعیات خیام، داستان حلاج در درس تذکره الاولیا، داستانی از بزرگ علوی و کلا نام ایرج میرزا، صادق هدایت و... مواضعی گرفتند.

استدلال مسوولان

هفته پیش کوروش امیری نیا، معاون برنامه ریزی متوسطه دفتر تالیف کتاب های درسی ابتدایی و متوسطه نظری در این باره با بیان اینکه در تولید کتاب های جدید و نونگاشت دوره دوم متوسطه، مهم ترین اصل، رعایت خواسته ها و انتظارات سند  برنامه درسی ملی بوده است، گفت: «کتاب های قبلی از مهر 1395 در مدارس تدریس نمی شود و تمامی موارد ذکر شده توسط نویسنده از کتاب های مربوطه حذف نشده بلکه مربوط به کتاب های قبل از سال 1395 است.» در واقع منظور امیری نیا آن است که مطالب یاد شده از کتاب ها حذف نشده بلکه به طور کلی آن کتاب ها از رده خارج شده و کتاب های جدیدی جایگزین شده است. در واقع او به این شیوه خود را از پاسخ به مساله حذف برخی اشخاص و مطالب از متون آموزش رسمی کنار کشیده است. با این همه در ادامه سخنانش به نکته مهمی اشاره کرده و گفته است: کتاب درسی جایی برای معرفی اندیشه های اشخاص خاص نیست که منتهی به سهم خواهی فرد یا افراد باشد. متن دروس با تشخیص شورای برنامه ریزی درسی، نتایج ارزشیابی پایانی و مکاتبات دبیران در چند سال یک بار حذف، اصلاح یا افزوده می شود.

همچنین معصومه نجفی پازوکی از مولفان کتاب های درسی نیز با اشاره به لزوم اجرای موارد مندرج در اسناد بالادستی گفت: سند برنامه درسی ملی به صراحت توضیح می دهد که بچه ها بعد از 12 سال درس خواندن باید رابطه با خود، رابطه با خلق، رابطه با خلقت و محیط زیست و رابطه با خدا را یاد بگیرند تا بتوانند در کنار هم با آرامش زندگی کنند. زمانی که در برنامه ریزی درسی ملی یک هدف مطرح می شود، سرفصل هایی تعریف می شود، در حالی که در کتاب های قبلی این سرفصل ها وجود نداشته است. او ادامه داد: فهرست حذفیات منتشرشده برای یک کتاب نیست، ممکن است یکی از متن ها در «کتاب فارسی 1» بوده و دیگری در فارسی 2 یا در فارسی پیش دانشگاهی که ما الان پیش دانشگاهی نداریم. مثلا داستان «حلاج» در پیش دانشگاهی بوده که الان پیش دانشگاهی نداریم. حالا با این ماجرا مواجه شده ایم که به یک جریان تبدیل شده و جای تامل بسیار دارد.

سرپرست حوزه تربیت و یادگیری زبان و ادبیات فارسی سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی تاکید کرد: جریانی که در تالیف کتاب درسی اتفاق افتاد، یک جریان پرسرعت بود که حتما نقاط منفی ای دارد. این کتاب ها به سرعت و بدون اجرای آزمایشی تالیف شده اند و این موضوع به خاطر جریانی بود که چند سال پیش شروع شد و ما ناگزیر به ادامه مسیر بودیم که این اتفاق رقم خورد. البته باید درنظر داشته باشیم که نگاه جامعه به درس ها نگاه یکدستی نیست؛ مثلا در لیستی که منتشر شده درس «حلاج» از «تذکره الاولیا» برجسته شده که چرا این درس حذف شده است.  گزارش هایی به دست ما رسیده بود حاکی از اینکه کتاب های ادبیات بچه ها را به سمت صوفی گری هدایت می کند. بسیاری از نقدها هم  به متن «حلاج» بود. جامعه نگاه متفاوتی به این درس ها دارد.

اما حسین قاسم پورمقدم، مدیر گروه تالیف کتب درسی ادبیات فارسی سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش ایران در کنار دلایل دیگر همکارانش، کم شدن حجم کتاب ادبیات فارسی از 24 درس به 16 درس را نیز دیگر دلیل حذف برخی مطالب می داند. به گفته این مقام مسوول کاهش حجم کتاب ها باعث شده تا از میان دروس موجود، انتخاب با متونی باشد که همراستایی بیشتری با فرهنگ رسمی کشور داشته باشد.

تداوم انتقادها

اما همه انتقادها از حذف نام و آثار برخی از بزرگان ادبیات فارسی نیست. انتقادها از کج سلیقگی در این امر نیز فراوان است. مریم سعدزاده، دکترای زبان و ادبیات فارسی و ازکارشناسان مطرح این حوزه در نقدی درباره حذف «درآمدها» و بخش های مربوط به «تاریخ ادبیات» نوشته: «تاریخ ادبیات، شناسنامه یک ملت و آینه اندیشه ها و فرهنگ هاست... چگونه می شود غزلی از حافظ را به دانش آموز درس داد، ولی نگفت حافظ که بوده و نقش و جایگاهش در ادبیات چیست؟» او همچنین با گلایه از اینکه در دو کتاب فارسی دهم دبیرستان «اثری از شاعران برجسته به چشم نمی خورد» می گوید: «قابل تامل تر اینکه در کتاب فارسی دهم شعری از نیما در قالب مثنوی قرار گرفته. نیمایی که بنیان گذار و نماینده مسلم شعر نو ایران است با قالبی کلاسیک به دانش آموزان معرفی شده است.» با این همه انتقادها و اعتراض ها نسبت به حذف نام بزرگان سرسلسله ادبیات ایران از کتاب های درسی همچنان ادامه دارد و استدلال های مسوولان امر نتوانسته بسیاری از منتقدان این موضوع را اقناع کند. شاید همین امر باعث شد که وزیر آموزش و پرورش در توییترش انتقادها را تلنگری برای بررسی بیشتر توصیف کند و از دستوری برای «بررسی کارشناسانه، دقیق و منصفانه» خبر  بدهد. او همچنین نوشت: «به عنوان وزیر آموزش و پرورش به همه کسانی که دل نگران فرهنگ کشور هستند اطمینان می دهم آموزش و پرورش پاسدار و مروج سرمایه های معنوی کشور است.»