آرشیو یک‌شنبه ۱۹ آبان ۱۳۹۸، شماره ۹۶۲۸
سیاسی
۳
یادداشت

راه حل غیرنفتی اروپا برای تامین اعتبار INSTEX چیست؟

بهار اکبری

منطقی ترین شیوه شارژ INSTEX ، خرید نفت ایران توسط دولت های اروپایی وتسویه طلب ناشی از واردات کالا به ایران است در غیر این صورت ماشین بدون بنزین INSTEX قدمی از قدم برنخواهد داشت.

ملی شدن صنعت نفت ایران، جرقه اولین تحریم نفتی را در تاریخ ایران به ثبت رساند؛ آن روزها البته چون اقتصاد کشور چندان آلوده به نفت نبود؛ مصدق توانست، در طول دو سال کشور را با درآمد حاصل از کشاورزی و دامپروری اداره کند و البته این اولین بار بود که اهرم فشار نفت اعمال شد. نهایت امر هم کودتای نفتی 28 مرداد بود که به این تحریم نفتی پایان داد.

بهمن 1357 هم دومین بار،ایران با تحریم های نفتی روبه رو شدو تولید نفت در فاصله کوتاهی تا یک میلیون بشکه در روز کاهش یافت. این بار البته بازار جهانی نفت، خروج ایران از بازار نفت را دوام نیاورد و قیمت نفت تا سه برابر افزایش یافت. دوران هشت ساله جنگ ایران و عراق نیز یکی از نقاط جنگ نفتی ایران و غرب بود. واردات نفت ایران از سوی آمریکا ممنوع اعلام شد. البته این تحریم شامل خرید نفت ایران به منظور فروش به کشورهای دیگر (بازارهای خارج از آمریکا) نمی شد.

بعد از جنگ و همزمان با دوران بازسازی، آمریکا از ترس قدرت گرفتن ایران در منطقه، هرگونه مشارکت شرکت های آمریکایی در توسعه صنعت نفت ایران را ممنوع اعلام کرد. در سال 1996 هم کلیه مبادلات اقتصادی با ایران از سوی آمریکا تحریم شد. همچنین با تصویب طرح داماتو (تحریم ایران و لیبی)، رئیس جمهوری آمریکا اجازه یافت شرکت های غیر آمریکایی را که فناوری صنعت نفت را در اختیار ایران می گذارند، تحریم کند.

قانون «تحریم ایران و لیبی» دولت آمریکا را موظف می کرد تا هر شرکت خارجی را که بیشتر از 20 میلیون دلار در صنعت نفت ایران سرمایه گذاری کند، تحریم و مجازات کند. البته این قانون که برای مدت پنج سال مقررشده بود در 12 مرداد 1380 بار دیگر به تصویب کنگره و امضای رئیس جمهوری بعدی آمریکا رسید.

 بار دیگرتحریم فروش نفت ایران در سال 2012 توسط کنگره آمریکا و ذیل قانون اختیارات دفاع ملی تصویب شد البته این قانون مدتی بعد ذیل قانون کاهش تهدید ایران در همین سال اصلاح شد. درنهایت وضعیت فروش نفت ایران بدین گونه مهندسی شد که دولت آمریکا به کشورهای محدودی معافیت های 6 ماهه، برای خرید نفت ایران اعطا می کرد البته این معافیت ها با شرایط زیر، قابلیت تمدید داشت؛ 

* ازنظر حجمی، در هر دوره باید کشورها کاهش چشمگیری در خرید نفت خام از ایران داشته باشند.

*ازنظر پرداخت پول نفت، کشورهای خریدار باید اقدامات زیر را انجام دهند.

*پول را به ارز محلی در یک حساب به نام ایران واریز کنند.

*ایران می تواند از این پول در تجارت دوجانبه با کشور خریدار نفت استفاده کند مشروط به عدم خرید اقلام تحریمی از سوی آمریکا همچون قطعات خودرو، طلا و فلزات پرکاربرد. تنهادرصورتی که ایران بخواهد اقلام بشردوستانه (غذا و دارو و تجهیزات پزشکی) خریداری کند، می تواند پول نفت را به کشور ثالث انتقال دهد. مسئولیت نظارت بر این کار بر عهده کشور خریدار نفت است وقابلیت انتقال ارز ندارد.

همکاری اروپا در تحریم فروش نفت ایران

اروپابه عنوان شریک راهبردی آمریکا، هم داستان با تحریم های نفتی آمریکا عمل کرد. شاهد این ادعا نیز عملکرد کشورهای اروپایی در جریان خرید نفت ایران است. بیشترین صادرات نفت ایران به اتحادیه اروپا به مقصد کشورهای ایتالیا، یونان، فرانسه و اسپانیا بوده است. فرانسه و اسپانیا از زمان خروج آمریکا از توافق هسته ای و اعلام بازگشت تحریم های آمریکا علیه ایران، واردات نفت خود از ایران را متوقف کرده اند.ایتالیاویونان نیز مدت هاست از ایران نفتی نخریده اند.

این در حالی است که دوکشورمذکورجزء8کشوری بودندکه ازسوی آمریکا به مدت6ماه وبه میزان محدود،از اجرای تحریم های نفتی علیه ایران معاف شده اند. گلایه وزیر نفت ایران از اروپایی ها نیز موید این ادعاست. معافیت های خرید نفت ایران در ماه می سال جاری میلادی دیگر تمدید نشد و هم راستایی اروپا با متحد استراتژیکش یعنی آمریکا به اوج خود رسید و اروپا دیگر عملا نفتی از ایران وارد نکرد.

INSTEX فقط با پول نفت قابل شارژ شدن است

INSTEX هم حداقلی ترین کار اروپا،بعد از 15 ماه بی عملی در برابر خروج آمریکا از برجام و عدم اجرای تعهدات برجامی خود بود که خبر اجرایی شدن آن چند ماهی است؛ شنیده می شود اما هنوز تا رسیدن به خواسته ایران فاصله زیادی دارد. طبق این سازوکار ایران باید بتواند نفت خود را بفروشد تا درآمد حاصل از آن را صرف تسویه هزینه های ناشی از واردات کالا به کشور کند. همان طور که اشاره شد ماه ها قبل از اتمام معافیت ها، دولت های اروپایی دست از واردات نفت کشیده اند؛بنابراین سوال ساده و مهم این است که INSTEX چگونه باید تامین اعتبار شود؟

بیژن زنگنه، وزیر نفت در مصاحبه با بلومبرگ در این زمینه در پاسخ به این سوال که شما گفته اید بدون فروش نفت به اروپا، INSTEX نمی تواند کارایی داشته باشد، اما طبق تحریم های آمریکا، واردات نفت ایران برای کشورهای اروپایی دشوار است. آیا فکر می کنید این مسئله، INSTEX را از مسیر خارج می کند؟گفت: «بسیار روشن است که بدون انتقال پول نفت، INSTEX به خوبی عمل نخواهد کرد.»

زنگنه همچنین در اظهارنظر دیگری در جلسه هم اندیشی وزرای سابق نفت گفت: «در خصوص INSTEX پیش ازاین هم گفته ام که در صورتی این راهکار اروپایی جواب می دهد که از طریق آن پول نفت به کشور بیاید اگر انتقال پول نفت با استفاده از INSTEX نشود، INSTEX معنایی ندارد.»

بنابرآنچه گفته شد، بنابراین در شرایطی که اروپا از ایران نفتی نمی خرد و در این زمینه کاملا با آمریکا هماهنگ شده است، برای اینکه ایران به INSTEX رضایت بدهد، اروپا حداقل باید به میزانی که قبلا از ایران نفت می خرید، یعنی 800 هزار بشکه نفت بخرد. همچنین به نظر می رسد کاهش تعهدات برجامی تا امروز نتوانسته تغییری در رفتار طلبکارانه اروپا ایجاد کند؛ بنابراین ایران که چهار گام از کاهش تعهدات برجامی خود را برداشته است، باید تصمیماتی بگیرد که هزینه بیشتری به طرف اروپایی وارد کند.در غیر این صورت منطقی ترین راه، ادامه کاهش تعهدات هسته ای با سرعتی بسیار بیشتر از گام های قبلی است.