آرشیو یک‌شنبه ۱۹ آبان ۱۳۹۸، شماره ۴۷۴۷
خبر
۲
تحلیل

موسسه بین المللی مطالعات استراتژیک اذعان کرد: پیروزی ایران در دوئل منطقه ای

پوریا فیروزنژاد

دنیای اقتصاد : موسسه بین المللی مطالعات استراتژیک مستقر در لندن در یک گزارش مفصل استدلال کرده است که ایران بازی ژئوپلیتیک و ژئواستراتژیک منطقه را برای کسب نفوذ به سود خود رقم زده و این درحالی است که راهبرد پشت پرده فعالیت های منطقه ای «صرف منابع حداقلی و جذب منافع حداکثری» است. درس بزرگ این استراتژی آن است که تهران برخلاف برخی کشورهای دیگر، میلیاردها دلار را برای اشغال خاک دیگر کشورها و کشتار مردم آن هزینه نکرده است؛ چرا که در نهایت هیچ دولتی نمی تواند با تجاوز به دیگر ملت ها، برای خود نفوذ بخرد.

موسسه بین المللی مطالعات استراتژیک(IISS)، در گزارش 217 صفحه ای خود اذعان کرده که ایران توانسته است با به کارگیری استراتژی «صرف منابع حداقلی و جذب منافع حداکثری» از خاکستر های منطقه جنگ زده خاورمیانه، پیروز بیرون آید و با وجود در اختیار داشتن دکترین نظامی دفاعی، بودجه اندک نظامی در قیاس با واشنگتن و ریاض، نتیجه دوئل ژئوپلیتیک منطقه را به سود خود رقم بزند. برای نیل به این هدف ایران توان نظامی نامتقارن، نظیر تاکتیک های تهاجمی دسته ای، استفاده از پهپادها و حملات سایبری را توسعه داده است. این درحالی است که عربستان سعودی پس از صرف میلیاردها دلار در جنگ یمن و کشتار هزاران غیرنظامی، بازنده بیرون آمده است. شاید درس بزرگ این گزارش آن باشد که تهران میلیاردها دلار را برای اشغال خاک دیگر کشورها و کشتار مردم آن هزینه نکرده است چراکه در نهایت هیچ دولتی نمی تواند با تجاوز به دیگر ملت ها، برای خود نفوذ بخرد.

گزارش جدید موسسه بین المللی مطالعات بین المللی (IISS) در لندن تحلیل بسیاری از کارشناسان طی ماه های اخیر در رابطه با ایران را تایید می کند. بر این اساس ایران درحال پیروزی در بازی استراتژیک نفوذ منطقه ای است. این موسسه که از سال 1997 مقر آن در لندن بوده است، یک مرکز پژوهشی بین المللی است که گزارش های دوره ای را پیرامون موضوعات استراتژیک و ژئوپلیتیک منتشر می کند. در سال 2016، سازمان رتبه بندی «گو تینک تنک» جایگاه آن را در جهان در مکان سیزدهم اندیشکده ها قرار داد. این گزارش 217 صفحه ای با عنوان «شبکه نفوذ ایران در خاورمیانه» تمامی جزئیات نحوه استفاده تهران از گروه های هم پیمان در سراسر منطقه، منافع و اثرات استراتژیک سیاست خارجی آن را بررسی کرده است.

اما برای شفاف شدن جایگاه این موسسه در بین اندیشکده های دیگر باید گفت که ژنرال هربرت مک مستر، مشاور امنیت ملی پیشین دونالد ترامپ زمانی در آن عضویت داشته است. به علاوه افراد مهم دیگری نظیر جیمز اشتینبرگ، معاون وزیر خارجه پیشین آمریکا هم در این موسسه عضو هستند. از سوی دیگر در اواخر سال 2016 بود که روزنامه انگلیسی گاردین در گزارشی پیرامون منابع مالی این اندیشکده به افشاگری پرداخت و اعلام کرد این سازمان اعانه ای 32 میلیون دلاری را از سوی خانواده سلطنتی بحرین، که از دشمنان ایران در منطقه هستند، دریافت کرده است. این روزنامه در آن سال توانسته بود به اسنادی دست یابد که دریافت این مبلغ هنگفت را اثبات می کرد و به این ترتیب اندیشکده مزبور متهم شد که استقلال خود را در قبال دریافت پول فروخته است. بر اساس همین اسناد، خانواده سلطنتی با مقامات این اندیشکده توافق کرده بودند که بخش هنگفتی از اعانه را در خفا بپردازند تا توجه رسانه ها به آن جلب نشود.

با این حال این گزارش مفصل در انتهای خود به نتایج جالبی می رسد: «جمهوری اسلامی ایران توانسته است تا توازن نفوذ موثر در خاورمیانه را به سود خود تغییر دهد.»

این درحالی است که طی سال های گذشته، اقتصاد ایران تحت فشار تحریم های آمریکا قرار داشته است و شاید این امر یکی از عوامل پایین بودن بودجه نظامی ایرانی ها است به ویژه زمانی که با بودجه نظامی واشنگتن و متحدان منطقه ای آن قیاس شود. این موضوع یکی از بهترین نقض های اتهامات بی اساسی است که با عنوان متخاصم منطقه ای و حامی تروریسم به ایران نسبت می دهند.

پنتاگون در گزارش سالانه 2015 خود پیرامون استراتژی نظامی ایران می نویسد: «دکترین نظامی ایران دفاعی است. این دکترین برای آن طراحی شده تا مانع حملات نظامی شود و حملات نظامی پیش دستانه را خنثی، و آن را تلافی کند تا از این طریق بتواند یک راهکار دیپلماتیک را به دشمنانش تحمیل و همزمان از امتیازدهی حول منافع اصلی خود اجتناب کند.»  به عبارت دیگر، به رغم آنکه ایرانی ها سال ها است که مدام با تهدید حملات نظامی چه از جانب آمریکا یا متحدان منطقه ای آن مواجه بوده اند، تهران به دنبال جنگ نیست. ایران هزینه های نظامی بسیار محدودتری را نسبت به عربستان سعودی، اسرائیل و به ویژه آمریکا صرف می کند. با این حال همان طور که موسسه بین المللی مطالعات استراتژیک تاکید کرده است، ایران توانسته است تا از خاکسترهای شعله های جنگ در خاورمیانه به عنوان پیروز بیرون آید.

مقاله ای که شورای روابط خارجی آمریکا منتشر کرده هم این موضوع را تایید می کند و می نویسد: «ایران درحالی وارد دومین سال از آغاز کمپین فشار حداکثری دولت ترامپ می شود که به ثبات اقتصادی و موقعیت منطقه ای خود اطمینان کامل دارد.»

همین اعتماد به نفس بالای ایران است که موجب شده تا این کشور حتی برخی از شرایط خود را به جامعه بین الملل تحمیل کند، به ویژه زمانی که بحث آینده غنی سازی اورانیوم مطرح می شود. نشریه فارن افرز هم در مطلبی تایید می کند که ایران توانسته از توفان تحریمی آمریکا زنده بیرون آید. این درحالی است که بسیاری از کشورهای مخالف خروج آمریکا نظیر اروپایی ها، که وعده کمک به ایران در جریان تحریم های آمریکا را داده بودند، به قول خود عمل نکرده اند.

براساس گزارش موسسه بین المللی مطالعات استراتژیک، ایران توانسته تا با توسعه توان نظامی نامتقارن نظیر تاکتیک های تهاجمی دسته ای، استفاده از پهپادها و حملات سایبری، دوئل ژئوپلیتیک منطقه را برای افزایش نفوذ در خاورمیانه به سود خود رقم بزند. بخش اصلی این وظیفه نیز برعهده نیروهای سپاه قدس بوده است و این شاخه نظامی عملکرد موثری در گسترش حوزه عملیاتی ایران در منطقه داشته است و به علاوه آموزش های نظامی، حمایت های اطلاعاتی و تسلیحاتی را از گروه های هم پیمان تهران در منطقه فراهم می کند.  این گزارش همچنین به موضوعات دیگری نظیر روابط ایران با حزب الله، نقش آن در عراق و سوریه و احتمالا در یمن می پردازد. پشت پرده استراتژی ایران، استفاده از منابع حداقلی برای دستیابی به منافع حداکثری است. ایران همه منابع خود را در این راه هزینه نمی کند.  در مقابل، عربستان سعودی زمان، تلاش و میلیاردها دلار و جان بسیاری از غیرنظامیان بیگناه را  از آغاز جنگ غیرانسانی یمن تاکنون صرف کرده و با این حال از این کارزار بازنده بیرون آمده است.

همان طور که خبرگزاری بلومبرگ در این باره می نویسد: «عربستان سعودی دارای جنگ افزارهای بهتری نسبت به رقبای خود در یمن است و البته جای تعجبی ندارد چراکه این جنگ بین غنی ترین و فقیرترین کشورهای عربی است و سعودی ها هنوز هم نتوانسته اند تا خواسته های خود را تحمیل کنند.»

عربستان نه تنها در حال واگذار کردن نتیجه جنگ یمن است بلکه باخت را در یک نبرد اقتصادی دیگر هم پیش روی خود می بیند. در ابتدای این جنگ، رویترز تخمین زد که هزینه های جنگ یمن درنهایت برای سعودی ها، 175 میلیون دلار در ماه آب می خورد. با این حال در اواخر سال نخست جنگ، عربستان، بودجه نظامی خود را 3/ 5 میلیارد دلار افزایش داد. این روند تا پایان جنگ هم ادامه داشت. در آخر سال 2016، عربستان سعودی با افزایش 7/ 6 درصدی بودجه نظامی خود در سال 2017، مجموع آن را به رقم هنگفت 8/ 50 میلیارد دلار رساند.

یافته های گزارش IISS کاملا منطبق بر واقعیت هستند و ممکن است یک درس بزرگ برای واشنگتن و متحدان آن نظیر عربستان در خود داشته باشد. این درس شاید آن است که دلیل پیروزی ایران در این کارزار، هزینه نکردن میلیاردها دلار برای حمله به ملت های دیگر بوده است. در نهایت آیا یک کشور می تواند با تجاوز به خاک دیگر کشورها، اشغال و کشتار مردم بیگناه برای خود نفوذ بخرد؟