آرشیو پنج‌شنبه ۳۰ آبان ۱۳۹۸، شماره ۴۵۱۶
اقتصاد
۵
گزارش

گریز از«دلار سوزی» در باک خودروها

گروه اقتصادی: 4 سال از تک نرخی شدن بنزین و حذف کارت های سوخت می گذرد؛ تصمیمی که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان نه تنها مصرف سوخت و آلودگی را افزایش داد بلکه قاچاق سوخت از مرزهای کشور نیز به مرحله نگران کننده ای رسید.

افزایش مصرف بنزین در کنار شدت گرفتن قاچاق در مرزها باعث شد دولت از مدت ها پیش تبصره افزایش قیمت بنزین را در لوایح بودجه خود لحاظ کند. هر چند دولت در تبصره 18 لایحه بودجه سال 97 افزایش قیمت بنزین را به میزان 500 تومان لحاظ کرده بود، اما مخالفت نمایندگان با آن در زمان بررسی لایحه بودجه باعث به تعویق افتادن تصویب این تبصره و فرصت سوزی در صادرات بنزین شد. تا اینکه شامگاه 24 آبان شرکت ملی پخش و پالایش در اطلاعیه ای ضمن اعلام تصمیم سران سه قوا در خصوص افزایش قیمت بنزین از اتخاذ سیاستی جدید برای آن خبر داد.

طبق پیش بینی های صورت گرفته پس از اعمال افزایش قیمت حدود 20 درصد از مصرف بنزین کاسته می شود. به بیان دیگر از متوسط 100 میلیون لیتر مصرف روزانه بنزین حدود 20 میلیون لیتر آن کم می شود که می توان از آن برای صادرات به کشورهای همسایه استفاده کرد. اگر قیمت صادراتی بنزین برای هر لیتر 50 سنت باشد، 10 میلیون دلار درآمد روزانه نصیب کشور می شود. در شرایطی که عایدی های نفتی با کاهش شدید همراه است، درآمدهای حاصل از صادرات بنزین می تواند کسری بودجه دولت را کاهش دهد.

یارانه ای که می سوزد

از مدت ها پیش کارشناسان و مسوولان اقتصادی کشور بر حذف یارانه انرژی برای کمک به کاهش کسری بودجه تاکید می کردند. چرا که یارانه های انرژی به تنهایی می توانند کسری بودجه دولت ها را تشدید کنند. بر اساس اعلام آژانس بین المللی انرژی، ایران در سال 2018 حدود 69 میلیارد دلار یارانه انرژی پرداخت کرد که از این میزان 26.6 میلیارد دلار به فرآورده های نفتی اختصاص داشت و مابقی نیز به بخش گاز طبیعی و برق پرداخت شد. بار هزینه ای یارانه های انرژی زمانی تاثیر خود را بر صورت های مالی دولت می گذارد که مصرف سوخت در کشور افزایش یابد. در این صورت دولت ها مجبورند به ازای هر لیتر مصرف بیشتر یارانه بیشتری نیز به مصرف کنندگان آن بپردازند.

با وجود کاهش شدید درآمدهای نفتی دولت پس از تحریم، دولت ها برای پرداخت یارانه انرژی بیشتر مجبور به کاهش سهم بیشتری از بودجه عمرانی هستند. این به معنی انتقال بار مالی و تعهد اتمام پروژه های نیمه تمام به بودجه سال های بعد و افزایش بیشتر کسری بودجه است.

اما تنها هزینه های اقتصادی تحمیل شده به بودجه نیست که لزوم حذف یا تعدیل یارانه های انرژی را بیش از پیش می کند. کشورهایی که یارانه انرژی می پردازند بیش از سایر کشورها در معرض تکانه های خارجی و آسیب پذیری از تنش های بین المللی هستند. چرا که پایین نگه داشتن قیمت انرژی باعث کاهش منابع مالی و در نتیجه «بی توجهی اجباری» به سیاست های رفاهی می شود. دولت ها به دلیل در مضیقه مالی بودن نمی توانند به وعده های حمایتی از اقشار آسیب دیده جامه عمل بپوشانند.

طبق تحقیقات صندوق بین المللی پول تنها 7 درصد از یارانه های انرژی در کشورهای توسعه نیافته نصیب 20 درصد از فقرا می شود و حدود 50 درصد آن به جیب 20 درصد از ثروتمندان می رود. در واقع 7 درصدی که به فقرا می رسد ممکن است به صورت سوخت ارزان یا مصرف برق و گاز بیشتر به فقرا برسد. در حالی که ثروتمندان با افزایش مصرف خود سهم بیشتری از یارانه را به جیب می زنند. این در حالی است که با حذف یارانه می توان افراد آسیب پذیر بیشتری را منتفع کرد. از سوی دیگر حذف یارانه به دولت ها کمک می کند تا سیاست های تشویقی بیشتری را در دستور کار خود قرار دهند و منابع بیشتری برای سرمایه گذاری در زیرساخت ها داشته باشند.

اصلاح الگوی مصرف، مزیت دیگر اصلاح قیمت سوخت

مصرف بالای سوخت و افزایش روزانه قاچاق و تبعات اقتصادی آن از دیگر دلایلی بود که سران سه قوا را به افزایش قیمت بنزین ترغیب کرد. طبق آمارهای غیررسمی روزانه بین 20 تا 40 میلیون دلار پیامدهای منفی قاچاق سوخت است. سه کشور ترکیه، ارمنستان و افغانستان برای هر لیتر بنزین سودی معادل 15 هزار و 605، 14 هزار و 930 و 9 هزار و 125 تومان نصیب قاچاقچیان می کنند. اگر روزانه 15 میلیون لیتر بنزین به این سه کشور قاچاق شود، سود ماهانه قاچاق بنزین به این سه کشور در مجموع 17 هزار و 846 میلیارد تومان خواهد بود. سود دو ماه قاچاق سوخت به تنها سه کشور از مجموع 7 مقصد بنزین ایران، به اندازه یک سال یارانه پرداختی در لایحه بودجه است.

کاهش 3 میلیارد لیتر مصرف بنزین

بر اساس آمار ارایه شده توسط شرکت ملی پخش و پالایش، مصرف روزانه بنزین کشور طی سال های 80 تا 85 از 50 میلیون لیتر به 73 میلیون لیتر رسید. در همین مدت قیمت بنزین با افزایشی 101 درصدی از 38 تومان به 80 تومان رسید. پس از افزایش قیمت بنزین آزاد به لیتری 400 و بنزین سهیمه ای به لیتری 100 تومان و اعمال همزمان سهمیه بندی در سال 86 مصرف بنزین با کاهشی 9میلیون لیتری به 63 میلیون لیتر رسید. ثابت نگه داشتن قیمت بنزین برای چند سال و عدم تغییرات آن همزمان با افزایش قیمت های جهانی سوخت موجب شد مصرف بنزین در ایران که در اوایل دهه 80 کنترل شده بود، مجددا افزایش یابد و در سال 92 حدود 68.5 میلیون لیتر در روز برآورد شود. اما نکته نگران کننده در این است که با وجود مخالفت های شدید با افزایش قیمت بنزین از سال 94 تاکنون همچنین حذف کارت سوخت ، مصرف بنزین بیش از 30 میلیون لیتر افزایش یافت. به گونه ای که طبق آمارهای رسمی مصرف متوسط روزانه در سال 97 حدود 95 میلیون لیتر برآورده شده که به معنی افزایش 40 درصدی در مصرف است. با اتخاذ همزمان دو سیاست افزایش قیمت بنزین و احیای کارت سوخت، می توان پیش بینی کرد حدود 20 میلیون لیتر از مصرف روزانه بنزین کم می شود.

در این راستا هادی قوامی ، نایب رییس کمیسیون اقتصادی مجلس ضمن اشاره به کاهش مصرف بنزین به میزان سه میلیارد لیتر در سال، جزییات درآمدزایی دولت از طرح افزایش قیمت بنزین را نیز بیان کرد. طبق صحبت های قوامی 30 هزار میلیارد تومان از این بخش درآمد کسب می شود. نایب رییس کمیسیون اقتصادی مجلس پیش بینی کرده که با افزایش قیمت بنزین 17 میلیارد لیتر بنزین به قیمت 1500 تومان و بنزین سهمیه ای 60 لیتر محاسبه می شود و 8500 میلیارد تومان نیز از محل افزایش 500 تومانی بنزین به ازای هر لیتر در این بخش درآمد حاصل می شود. از سوی دیگر 15میلیارد لیتر بنزین به قیمت 3 هزار تومان عرضه می شود و در مجموع 38 هزار و 500 میلیارد تومان برای دولت عایدی خواهد داشت.