آرشیو پنج‌شنبه ۳۰ آبان ۱۳۹۸، شماره ۹۶۳۸
اقتصادی
۴

فرار مالیاتی، ماحصل کوتاهی دولت

حانیه مسجودی

هرازچندگاهی که مسئولان اقتصاد سرشان خلوت تر از روزهای پرخلوتشان می شود از فرارهای مالیاتی می گویند، هربار میزان فرارهای مالیاتی با اندکی تفاوت حدود 40 هزارمیلیاردتومان اعلام می شود که به راحتی می تواند سهم هنگفتی از جای خالی درآمد دولت را پرکند. معضل نپرداختن مالیات تنها گریبان کشور ما را نگرفته و جوامعی که نظام مالیاتی بسیار قوی نیز دارند از این مسئله مستثنی نیستند. طبیعی است که مردم تمایلی به پرداخت مالیات نداشته باشند آن هم زمانی که به درست یا غلط، این باور در آنها وجود دارد که درکنار پرداخت مالیات عوایدی دستگیرشان نخواهد شد و بازهم طبیعی است که مدیریت مالیاتی از سخت ترین کارهای مدیریتی کشورها باشد و به همین دلیل، اندک فرارمالیاتی نیز وجود داشته باشد. اما مهم این است که کدام کشور بتواند این فرار را به حداقل برساند و در اجرای سیاست های اجباری پرداخت مالیات درکنار تدوین کتبی آنها، در اجرا موفق عمل کند.

درنتیجه این سوال مطرح است که آیا سازوکار شناسایی اموال افراد فراهم نیست یا فراهم نکردن سازوکار سودمندتر است؟

وصول مالیات هیچ گاه «تمایلی» اتفاق نمی افتد

مرتضی عزتی، کارشناس مسائل اقتصادی و استاد دانشگاه تربیت مدرس در این باره به «رسالت» می گوید: «تمام افراد ثروت و منافع خود را دوست دارند و کسی نیست که علاقه ای به پرداخت مالیات داشته باشد و اگر بتوانند حتما از پرداخت آن فرار می کنند.»

وی افزود: «مردم زمانی پول را به دیگران می دهند که خودشان تمایل داشته باشند و مطمئن باشند به مقدار مبلغی که می دهند عوایدی دریافت کنند. غیر از سیاست های اجباری، اگر شرایط دریافت عواید نباشد کسی با میل و رغبت به کسی پول نمی دهد.»

این کارشناس ضمن اشاره به افزایش هزینه های تحمیلی برای پرداخت نکردن مالیات، تاکید کرد: «در فرهنگ کشور ما و تمام جوامع، هرکس بتواند تلاش می کند مالیات ندهد، اما اگر نظام مالیاتی یا مجموعه نظام به قدری هزینه های پرداخت نکردن مالیات را بالا ببرند تا کسی تمایلی به نپرداختن نداشته باشد تمام مالیات ها وصول خواهد شد.»

عزتی ادامه داد: «اگر می بینیم در دیگر کشورها میزان فرار مالیاتی کم است شاید به این دلیل باشد که نظام نظارتی به قدری قوی است که به راحتی تمام محاسبات مردم را دارد و به زور از آنها مالیات می گیرد، زیرا حالت تمایلی هیچ گاه اتفاق نخواهد افتاد، درحالت دوم باید که اجباری و هزینه های نپرداختن مالیات بسیار سنگین است گاهی نمی توان موفق بود اما غیر از این کار راه دیگری نیست.»

او ضمن اشاره به نظام مالیات آلمان، می گوید که یکی از کشورهای موفق در زمینه مالیات ستانی آلمان است اما در آلمان نیز هیچ کس تمایلی به پرداخت مالیات ندارد. این کشور اطلاعات کاملی درمورد هزینه ها و درآمدهای مردم دارد و آنها را مجبور می کند اطلاعاتشان را بدهند و هرکس اطلاعات ندهد باید جریمه بسیار سنگینی بپردازد، طوری که اگر این اطلاعات را ندهند جریمه اش به حدی است که ممکن است کل زندگی آنها مختل شود و در این شرایط هیچ کس جرئت ندادن اطلاعات را ندارد.

این استاد اقتصاد درپایان معتقد است مردم آلمان با مردم ایران فرقی ندارند و تفاوتشان نظامی است که آنها را وادار به تمکین مالیاتی کرده است و در جوامع دیگر این تفکر را باور کردند که اگر مالیات ندهند هیچ خدمتی نخواهند گرفت و کسی به جای آنها مالیات نخواهد داد تا آنها با خیال راحت فرار کنند.

فرارهای مالیاتی به دلیل تعلل و کوتاهی دولت است

همچنین جعفر قادری، نماینده سابق مجلس و عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز نیز در گفت وگو با «رسالت» وصول فرارهای مالیاتی را مستلزم این می داند که دولت خود را به سامانه های الکترونیک مجهز کند و می گوید: «بخشی از فرارمالیاتی مربوط به عبور گمرکی است که افراد، کالاهای ارزشمند را وارد اما به عنوان کالاهای بی ارزش اظهار می کنند و حق و حقوق دولت را پرداخت نمی کنند بنابراین کالاهایی که با این روش قاچاق می شود بخشی از درآمد دولت را از دسترس خارج می کند.»

وی ضمن اشاره به برخی از فرارهای مالیاتی، افزود: «بخشی از فرارهای مالیاتی نیز مربوط به فعالیت هایی است که غیرقانونی انجام 

می شود؛ به طورمثال بسیاری از شرکت ها اصلا ثبت نشدند یا بسیاری از شرکت ها هستند که فعالیت شان در مناطق آزاد نیست اما در مناطق آزاد ثبت شدند و از معافیت های این منطقه استفاده می کنند، که باید جلوی آنها گرفته شود. بخشی از فعالیت ها مربوط به کم اظهاری هاست که متاسفانه آنها نیز حقوق دولت را پرداخت نمی کنند، بخشی از معافیت هایی هم هست ضرورتی ندارند.»

قادری گفت: «ازطرف دیگر دولت از گردش درآمد و اموال افراد اطلاعی ندارد. زیرا بسیاری از فعالیت ها درآمدهای کلانی دارند اما به اندازه یک کارمند هم مالیات پرداخت نمی کنند، دولت باید از طریق گردش مالی و وجوه این شرکت ها، به  ظرفیت های مالی آنها پی ببرد.»

نماینده سابق مجلس اظهارکرد: «دولت باید سامانه های اطلاعلاتی افراد را کامل داشته باشد زیرا بخشی از دارایی افراد مانند املاک، مستغلات، خودرو و سپرده ها می تواند به عنوان مالیات مازاد تعریف شود. مجموع این فرارهای مالیاتی احتمال دارد بیش از طرح هدفمندی یارانه ها باشد که نصیب دولت می شود و دولت هم باید آن را بازتوزیع کند.»

قادری همچنین درپایان تاکید می کند که دلیل عدم وصول مالیات های پرداخت نشده، تعلل و کوتاهی دولت است درغیر این صورت این کار برای دولت بسیار ساده است و ایجاد مشکل نخواهد کرد.