آرشیو دو‌شنبه ۱۱ آذر ۱۳۹۸، شماره ۴۷۶۶
فرهنگ و هنر
۲۱

کارشناسان از ایده هایی برای حفظ طرح های فصلی کتاب می گویند

شکل مطلوب اختصاص یارانه در بازار کتاب

دنیای اقتصاد : هر سال نمایشگاه های بسیاری برای عرضه تازه ترین آثار نشر و عرضه انواع کتاب ها برگزار می شود اما به گواه نظر بسیاری از کارشناسان و فعالان این عرصه، آسیب های برگزاری بسیاری از این نمایشگاه ها بیشتر از مواهبشان است. به هر حال امروز وضعیت نشر و کتابخوانی وضعیت مطلوبی نیست و ماهی نیست که رسانه ای یا کارشناسی از پایین بودن سرانه مطالعه، وضعیت دشوار چاپ و توزیع، گرانی کاغذ، قاچاق کتاب، دشواری های گرفتن مجوز و... گلایه نکند.

با این همه در چند سال اخیر برخی رویدادها همچون برگزاری طرح های فصلی کتاب باعث شد تا کورسوی امیدی برای تحول در فضای چاپ و نشر ایجاد شود. اما امسال و در آستانه فرا رسیدن زمان اجرای طرح پاییزه کتاب، خبر رسید که وزارت ارشاد توان مالی برگزاری چنین رویدادی را ندارد. مسوولان موسسه خانه کتاب به همین خاطر از شهرداری کمک گرفتند تا طرح را فقط در تهران برگزار کنند. این وضعیت باعث شده بود تا عموم دوستداران کتاب آماده شنیدن خبری باشند که حاکی از خداحافظی با طرح های فصلی بود. با این حال فشارهای رسانه ای باعث شد وزیر ارشاد شخصا به ماجرا ورود کند تا طرح پاییزه کتاب به صورت سراسری و با حمایت ارشاد برگزار شود. اگرچه این طرح اجرا شد اما به نظر می رسد ادامه برگزاری طرح های فصلی با اماواگرهای بسیاری روبه رو است و خوش بین ترین کتابخوانان هم امید چندانی به ادامه برپایی این طرح ها ندارند. این در حالی است که گویا بودجه وزارت فرهنگ در لایحه بودجه سال 99 با کاهش 15 درصدی مواجه شده است. اگرچه جزئیاتی از این کاهش بودجه منتشر نشده اما به نظر می رسد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان مرجع اصلی رویدادهای فرهنگی و هنری در سال آینده با مشکلات مالی بیشتری روبه رو باشد. با این اوصاف آیا می توان انتظار برگزاری طرح های فصلی را داشت؟

شاید به همین مناسبت است که بسیاری از کارشناسان و صاحب نظران ایده های خود را برای حفظ طرح های فصلی با رسانه ها مطرح کرده اند. طرح های فصلی امتیازاتی دارد که به گفته مسوولان و کارشناسان غیرقابل رقابت است. نکته نخست این است که فروش در طرح های فصلی به نفع هر سه ضلع مثلث ناشر، کتابفروش و کتابخوان است. نکته دیگر آن است که یارانه های حمایتی از کتاب در این طرح به صورت کامل، عادلانه و دقیق توزیع می شود. به این معنی که هر کتابی بتواند نظر کتابخوانان بیشتری را جلب کند، یارانه بیشتری هم می گیرد. نکته دیگر هم آن است که طرح سراسری است و تقریبا همه دوستداران کتاب در سراسر کشور می توانند به صورت همزمان و مساوی از مزایای آن بهره مند شوند.

ایده هایی برای بقای طرح های فصلی

برخی کارشناسان می گویند با توجه به مزایا و محبوبیت طرح های فصلی بهتر است که برگزاری برخی رویدادها از جمله نمایشگاه های کتاب که عموما مصرف نمایشگاهی ندارند و تبدیل به بازارهای فروش شده اند، تعطیل شده و به جای هزینه کرد در این رویدادها، طرح های فصلی را حفظ و تقویت کرد. ابراهیم فرازمند یکی از مدیران فروشگاه های کتاب پیش از این گفته بود: باید بودجه های کلان رویدادهایی همچون نمایشگاه بین المللی کتاب تهران و نمایشگاه های استانی به طرح های موثری چون طرح های فصلی اختصاص پیدا کند؛ امسال همزمان با آغاز طرح پاییزه کتاب 98، نمایشگاه استانی کتاب در گیلان برگزار شد ولی نه تنها از فروش کتاب فروشی ها کاسته نشد، بلکه استقبال بیشتری از کتاب فروشی ها صورت گرفت. نمایشگاه های کتاب در ایران نتوانسته است معنای اصلی و جایگاه واقعی خود را پیدا کند و به جای رونمایی کتاب، ارتباط با نویسندگان و ارتباط نویسندگان با ناشر به بازار روزی تبدیل شده است که تنها برای عده ای خاص منفعت دارد. فرازمند تشریح کرد: اساسا برگزاری نمایشگاه کتاب، به معنای آشنایی مردم با کتاب های ناشران، نویسندگان و شاعران اتفاق خوبی در عرصه فرهنگ است؛ اما اگر قرار باشد نمایشگاه های کتاب به فروشگاه های بزرگی که فقط به فروش آثار خود فکر می کنند، تبدیل شود، بهتر است از برگزاری آن جلوگیری شود.

بهرام قائدی یکی دیگر از فعالان بازار کتاب نیز درباره آسیب های فروش کتاب در موقعیت های نمایشگاهی می گوید: نمایشگاه کتاب با 50درصد تخفیف برای من کتابدار و کتاب فروش امری باورنکردنی بوده و هست؛ در صنعت چاپی که قیمت کاغذ دست به فلک می ساید. چگونه ممکن است در این بازار مشوش کتاب، این چنین فداکاری در حق مردم شود؟ 50 درصد تخفیف! وی در ادامه می گوید: اما قضیه یک ایراد اصلی دارد. در نمایشگاه عموما با کتاب ‎هایی از ناشرانی ناشناس و بی کیفیت روبه رو می شوید که کتاب هایشان بسیار قیمت بالایی دارند. فکر کنم چند ناشر با هم قرار گذاشته اند که قیمت ها را بالا درج کنند تا وقتی تخفیف 50 درصدی ارائه شود، قیمت به قیمت واقعی نزدیک شود. نمایشگاه ها به ویژه نمایشگاه های استانی جولانگاه این گونه ناشران است.