آرشیو دو‌شنبه ۱۱ آذر ۱۳۹۸، شماره ۴۵۲۵
جامعه
۱۳
یادداشت

کدام شاخه را می برد؟

سیدصادق حسینی

مبارزه با فساد به شکل قضایی سرفصل مثبت اقداماتی است که حجت الاسلام رییسی با ورود به قوه قضاییه در دستور کار قرار داده است و این کار اگر ادامه پیدا کرده و نتایجش ملموس شود، اعتماد جامعه را ترمیم می کند. با این نگاه یک رفتار رسانه ای در مورد پرونده های قضایی فساد قابل تامل است.

«40 پرونده دانه درشت ها روی میز قضات» گزارش و اینفوگرافیکی است که خبرگزاری فارس 21 آبان منتشر کرد. خبرگزاری فارس با تاکید بر «عملکرد و بینش فراجناحی» رییس قوه قضاییه سعی در اثبات عملکرد ایشان با چنین عبارتی داشته است:«40 مفسد اقتصادی بزرگ را در یک گزارش به مردم معرفی کنیم!»

بعد هم یک فهرست 40 تایی از مدیران سطوح و دستگاه های مختلف در یک جدول آورده اند و این 40 نفر را «دانه درشت هایی که با مفاسد خود اعتبار ارکان رسمی کشور را خدشه دار می کنند و برخورد با آنها که برای کشور از نان شب هم واجب تر است» توصیف کرده اند.

این جدول 4 ستون دارد: نام و نام خانوادگی، عنوان اتهامی، وضعیت پرونده و سمت فرد. نگاهی به ستون «وضعیت پرونده» در این جدول حقیقتی تلخ، پنهان و البته بزرگ را روشن می کند: خبرنگار این خبرگزاری در درجه اول و مدیران آن در درجه دوم (و بالاتر) برای حفظ آبروی افراد هیچ ملاحظه ای ندارند.

در این جدول در مقابل نام 4 نفر نوشته شده:«در مرحله تحقیقات». شگفت تر اینکه وضعیت 8 نفر حتی «در مرحله تحقیقات مقدماتی» است. یعنی از مجموع 40 فرد فهرست شده در این جدول 12 نفر هنوز در حال تحقیقات هستند. یعنی ممکن است به آنچه این خبرگزاری یعنی مفسد دانه درشت گفته، محکوم شوند، یا حکمی پایین تر از این بگیرند یا حتی تبرئه شوند، مگر اینکه از قبل قرار بر محکوم شدن این افراد گذاشته شده و از این موضوع باخبر باشد.

بر اساس آنچه در این گزارش قطعی شده 23 نفر از 40 نفر حکم قطعی گرفته اند. 57 نفر یعنی 15 درصد هنوز در مرحله تحقیقات هستند و 29 نفر یعنی بیش از 36 درصد در مراحلی مثل برگزاری دادگاه، صدور رای، تجدیدنظر و... قرار دارند و هنوز حکم قطعی نگرفته اند. این طور و پیش از اثبات موضوعی، کسانی را با عنوان سنگین «مفسد دانه درشت» متهم کردن نه اخلاقی است و نه قانونی که حتی در استجازه 2 ساله رییس سابق قوه قضاییه نیز نیامده و نه بر اساس استانداردهای رسانه حرفه ای!

وقتی رسانه ای مدعی است بر اساس «منشور ده گانه اخلاقی» عمل می کند تنها برای اینکه گزارش خود عدد «40» را که به اصلاح ضرب دارد در تیتر خود درج کند به 57 نفر اتهامی چنان سنگین زده است.

این رفتار مسبوق به سابقه است؛ مثلا همین چند روز گذشته درباره یکی از بازداشتی های اخیر با ذکر جزییات، اتهاماتی را نه از زبان یک مقام قضایی که با عنوان «پیگیری های خبرنگار فارس اطلاعات جدیدی درباره این پرونده را روشن کرد» منتشر کرده است.

در حالی که پیش فرض این است که چنین رویه ای در فضای مجازی، بستر غیررسمی و رسانه های بولتنی جاری باشد، افتادن چنین آفتی به جان خبرگزاری های رسمی و معتبر زنگ هشداری است که نباید نادیده اش گرفت.

کارکرد چنین خبرهایی شاید در درجه اول انتفاع جریان سیاسی و کلیک خوردن خبر باشد اما در نهایت چیزی نیست و نخواهد بود جز سرعت بخشیدن به تخریب اعتماد مردم به کلیت دولت، نظام و حاکمیت که در نظر مردم همه به یک معنی است. وقتی چنین اخباری بدون اقناع و اسناد محکمه پسند با تیتر های درشت منتشر شوند، نتیجه اول برای مردم و مخاطب عادی این است که همه در کشور «می برند و می خورند!» تقویت این گزاره ما را با وضعی مواجه می کند که امروز دامنگیر عراق شده است. در عراق عموم مردم و مخصوصا جوانان در اثر محتوا های رسانه ای مشابه به این تصور قطعی رسیده اند که همه اجزای دولت و حکومت درگیر فساد هستند و هیچ توضیحی را هم حاضر نیستند، بشنوند.

دمیدن در آتش بی اعتمادی به دولت و حاکمیت و نظام عاقبتی جز آنچه امروز در عراق می گذرد، نخواهد داشت. البته این هشدار به معنای لاپوشانی و نادیده گرفتن فساد و سکوت رسانه در برابر آنها نیست. اما خبر سازی و کذب نویسی که منجر به افزایش بی اعتمادی باشد، همان کاری است که سعدی علیه الرحمه در بوستان و در باب اول که در عدل و تدبیر و رای است به آن اشاره کرده:

یکی بر سر شاخ، بن می برید

خداوند بستان نگه کرد و دید

بگفتا گر این مرد بد می کند

نه با من، که با نفس خود می کند