آرشیو دو‌شنبه ۱۱ آذر ۱۳۹۸، شماره ۴۵۲۵
صفحه آخر
۱۶
ایرانشهر

نهالکاری بی هدف

رضا شیخ پور

اخیرا خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی ادعا کرده که جمعی از فعالان محیط زیست با جلب مشارکت مردمی می خواهند ظرف پنج سال بیش از یک میلیارد درخت را در ایران بکارند.

هر چند که کاشت نهال و پرورش درخت هم در آداب و فرهنگ ایران باستان و هم در آیین اسلام محترم شمرده شده اما برخورد احساسی با این امر محترم و مقدس، منجر به صرف هزینه های گزاف مادی و معنوی می شود. آنچه کاشته می شود نهال است نه درخت و نهال های کاشته شده همچون نوزاد یک انسان نیاز به مراقبت و نگهداری دارند تا رشد کنند و بالغ شوند. افزایش سرانه فضای سبز در کشور و گسترش پوشش گیاهی در سرزمین نیازمند به مطالعه، برنامه ریزی و تعیین تعهداتی برای نگهداشت و پرورش نهال تا رسیدن به مراحل انتهایی شکل گیری درخت است. کاشت نهال بدون شناخت میکروکلیمای هر منطقه و سازگاری اکولوژیکی گونه های گیاهی با محل کاشت و نیز عدم تعیین شرح وظایف و تعهدات برای نگهداشت عرصه های نهالکاری شده را می توان به نهالکاری بی هدف تعبیر کرد. جدای از ابعاد فنی این موضوع، وعده کاشت یک میلیارد اصله نهال طی پنج سال، باتوجه به برنامه محور نبودن مدیریت در ایران، به واقعیت تبدیل نخواهد شد مگر اینکه عزمی جدی برای تحقق این مهم صورت پذیرد. اگر در اتیوپی در یک روز بیش از 300 میلیون اصله نهال کاشته شد، حاصل پنج سال برنامه ریزی بود به نحوی که طی پنج سال با تامین اعتبارات مالی از سازمان های بین المللی و مطالعه و برنامه ریزی جامع و تولید نهال توسط مردم، درنهایت نخست وزیر اتیوپی یک روز را تعطیل عمومی اعلام کرد تا این تعداد نهال توسط مردم کاشته شود.

ما در کشورمان بیش از 8000 گونه گیاهی داریم که خاستگاه اکولوژیکی متفاوتی دارند؛ حتی برخی گونه ها دارای چندین واریته هستند که به مناطق خاصی تعلق دارند؛ به عنوان مثال درخت نمدار در شمال کشور بیش از 10 واریته دارد که هر یک متعلق به رویشگاه خاص خود است. مطالعه برای کاشت نهال نیازمند همکاری مشترک دانشگاه و بخش تحقیقات و سازمان متولی جنگل است. ابتدا باید زون جنگلی و مرتعی توسط دفتر مطالعات سازمان متولی منابع طبیعی ایران شناسایی شود و همچنین عرصه های موسوم به اکوتون (مرز جنگل و مرتع) که قابل توسعه به جنگل است نیز معرفی شود. سپس با همکاری معاونت امور جنگل سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور، گونه های گیاهی مناسب کاشت برای هر منطقه نیز شناسایی شده و درنهایت با تامین اعتبارات لازم برای نگهداشت نهالکاری ها، در قالب طرحی مدون که به تصویب شورای عالی جنگل و مرتع رسیده باشد، این نهضت ملی را مدیریت کرد. تعداد نهالی که در حال حاضر سازمان جنگل ها در سال تولید می کند حدود 25 میلیون اصله است و تا رقم 200 میلیون اصله در سال خیلی فاصله دارد! بنابراین بدون برنامه ریزی دقیق، وعده کاشت یک میلیارد اصله نهال طی پنج سال در کشور، وعده ای پوچ خواهد بود که جز سلب اعتماد عمومی از نهادهای مدنی و فعالان محیط زیست به خاطر ارایه ارقام غیرواقعی، ثمره دیگری نخواهد داشت. ارایه آمارهای غیرواقعی طی سال های گذشته توسط دستگاه های دولتی در ارتباط با سطح جنگل های کشور، میزان تخریب جنگل ها و مراتع و سیر نابودی اکوسیستم های طبیعی، منجر به بی اعتمادی اجتماعی نسبت به دولتی ها در ایران شده است؛ متاسفانه ارایه آمارهای غیرواقعی مشابه و وعده های رویایی و بدون پشتوانه از سوی فعالان محیط زیست و منابع طبیعی نیز آنان را به سرنوشت بی اعتباری مدیران و نهادهای دولتی دچار خواهد کرد.