آرشیو دو‌شنبه ۱۱ آذر ۱۳۹۸، شماره ۵۵۳۹
سیاست: داخلی/خارجی
۲

کناره گیری علی لاریجانی از انتخابات آینده مجلس چه معنایی دارد؟ آیا همه چیز به سال 1400 مربوط است؟

پایان مجلسی آقای رئیس

گروه سیاسی: علی لاریجانی پس از 12 سال ریاست مجلس شورای اسلامی در سه دوره پیاپی، اعلام کرده قصد دارد از این عرصه کناره گیری کند و در انتخابات مجلس یازدهم که در اسفند برگزار می شود شرکت نخواهد کرد. از مدت ها قبل زمزمه هایی درباره اتخاذ چنین تصمیمی از سوی لاریجانی مطرح بود و نهایتا روز شنبه، خودش در جلسه ای در قم این اخبار را تایید کرد و دیروز هم در نشست خبری بار دیگر بر آن صحه گذاشت و گفت با وجود اینکه برخی از بزرگان برایش نامه نوشته اند و حتی صحبت هایی داشتند که در این دوره مجلس شرکت کند، اما او آنها را قانع کرده که 12 سال برای حضور در عرصه کافی است. وی بر همین اساس تاکید کرد تصمیمش برای عدم حضور در انتخابات مجلس، یک تصمیم لحظه ای نیست و مدتی است که روی آن فکر کرده است. این تصمیم رئیس مجلس با واکنش های مختلفی روبه رو شده و برخی تحلیلگران معتقدند با توجه به هوش بالای سیاسی لاریجانی، او از میان انتخاب هایی که داشته، بهترین را برگزیده است چراکه نام او در لیست شورای ائتلاف اصولگرایان برای انتخابات آتی در قم قرار داده نشده و تجربه انتخابات قبلی مجلس در قم نیز نشان می دهد که حضور مستقل او در انتخابات آتی ریسک بالایی دارد و با توجه به اینکه در دوره قبلی، در حوزه انتخابیه قم دوم شد احتمال رای نیاوردن او در این دوره بسیار بالاست. اما هر چه هست نمی توان از این مساله چشم پوشی کرد که لاریجانی چهره مهمی در عرصه سیاسی ایران است که سال ها مسوولیت داشته و قبل از ریاست مجلس در مناصبی چون وزارت ارشاد، ریاست صداوسیما و دبیری شورای عالی امنیت ملی فعالیت کرده و طبیعتا با خداحافظی او از مجلس شورای اسلامی این سوال پیش می آید که برنامه او برای آینده چیست؟ در این مطلب به بررسی برخی سناریوهای احتمالی درباره سرنوشت سیاسی لاریجانی پس از پایان ریاستش بر مجلس شورای اسلامی پرداخته ایم.

بازگشت به جریان اصولگرایی

خاستگاه سیاسی لاریجانی، جریان اصولگرایی است و اگرچه هیچ گاه در حزبی عضویت نداشته اما در انتخابات ریاست جمهوری نهم، نامزد  اصلی اصولگرایان بود.

او در ابتدای ورودش به مجلس نیز به عنوان نامزد اصولگرایان در لیست این جریان سیاسی قرار داشت اما پس از ریاست جمهوری روحانی، شرایط به گونه دیگری رقم خورد و باعث ایجاد فاصله میان او و اصولگرایان شد. البته حامیان لاریجانی اصرار دارند که این فاصله صرفا میان او و کسانی وجود دارد که از آنها به عنوان اصولگرای تندرو یاد می شود اما واقعیت عرصه سیاسی، چنین مطلبی را تایید نمی کند و به نظر می رسد بدنه اصلی اصولگرایان از عملکرد سال های اخیر لاریجانی رضایت ندارد.  این نارضایتی به ویژه پس از تصویب برجام در مجلس نهم، افزایش یافت و همچنان ادامه دارد و شرایط به شکلی بود که حتی در انتخابات هیات رئیسه مجلس دهم برای سال آخر که چند ماه قبل برگزار شد اصولگرایان حاضر نشدند از ریاست لاریجانی بر مجلس حمایت کنند.  در چنین شرایطی به نظر می رسد بازگشت لاریجانی به دوران طلایی روابطش با اصولگرایان کمی دور از ذهن است و بعید است حداقل در آینده نزدیک شاهد استقبال گرم اصولگرایان از او در عرصه سیاسی باشیم.

برنامه ای برای ریاست جمهوری ندارم

یکی از اولین گزینه ها که درباره آینده سیاسی لاریجانی مطرح می شود نامزدی او برای انتخابات ریاست جمهوری سیزدهم است.

لاریجانی پیش از این یکبار شانس خود را برای کسب کرسی ریاست جمهوری آزموده است اما توفیقی نداشت و با وجود اینکه در انتخابات ریاست جمهوری نهم به عنوان نامزد اصلی اصولگرایان حضور داشت، این احمدی نژاد و مرحوم هاشمی رفسنجانی بودند که به مرحله دوم انتخابات راه یافتند.

از آن سال به بعد همواره از او به عنوان یکی از نامزدهای بالقوه ریاست جمهوری یاد می شود و اکنون با توجه به عدم حضورش در مجلس آینده،

البته در نشست خبری دیروز در این باره هم از او پرسیده شد و پاسخ لاریجانی این بود که برنامه ای برای انتخابات ریاست جمهوری هم ندارد.  لاریجانی این تبصره را هم به سخنان خود افزوده که هر وقت وظیفه ای به دوش او گذاشته شود انجام وظیفه می کند.

سر برآوردن از جریان اصلاح طلب

در سال های اخیر به واسطه حمایت اصلاح طلبان از حسن روحانی در انتخابات ریاست جمهوری یازدهم و دوازدهم، روابط نزدیکی میان  اصلاح طلبان با برخی چهره ها که ماهیتا اصولگرا هستند اما از آنها به عنوان میانه رو یاد می شود ایجاد شده و لاریجانی هم یکی از این افراد است.

بر همین اساس در سال های گذشته شاهد حمایت های جریان اصلاح طلبی از لاریجانی بوده ایم هرچند به نظر می رسد این حمایت ها بیشتر به واسطه نقشی بود که او به عنوان رئیس مجلس در پیشبرد برنامه های دولت داشت نه به واسطه شخصیت حقیقی لاریجانی.

در چنین شرایطی کارشناسان معتقدند لاریجانی در دوران پسا ریاست مجلس، گزینه ایده آلی برای اصلاح طلبان در ماراتن های سیاسی نخواهد بود هرچند ممکن است در یک شرایط خاص همچون انتخابات ریاست جمهوری دو دوره اخیر، اصلاح طلبان از سر اجبار به حمایت از چهره ای چون لاریجانی بپردازند.

در همین زمینه می توان به سخنان محمد عطریانفر، عضو حزب کارگزاران سازندگی اشاره کرد که گفته است: درباره همنشینی احتمالی لاریجانی با اصلاح طلبان می توان گفت اگر جریان اصلاح طلب نتواند به دلایل معلوم چهره های شاخص خود را به فضای انتخاباتی 1400 وارد کند، احتمال دارد حمایتی را که در سال های 92 و 96 از روحانی داشتند در انتخابات ریاست جمهوری سیزدهم از علی لاریجانی به عمل بیاورند.

گوشه نشینی سیاسی

اگر لاریجانی همان طور که دیروز گفته تصمیمی برای انتخابات ریاست جمهوری هم نداشته باشد یکی از گزینه های محتمل این است که وی قبای سیاست را ببوسد و گوشه ای بنشیند و نظاره گر کنش های سیاسی رقبا و شرکای سابقش باشد. رویکردی که علی اکبر ناطق نوری، سلف پیشینش انجام داد و ترجیج داد دور از هیاهوی های سیاسی باشد. البته ناطق بعد از خداحافظی با کسوت ریاست مجلس، به واسطه برخی از انتقاداتش نسبت به عملکرد هم طیفان سیاسی اصولگرا به ویژه در دوره ریاست جمهوری احمدی نژاد به اصلاح طلبان نزدیک شد و پس از حمایتش از روحانی در انتخابات ریاست جمهوری یازدهم و دوازدهم و حواشی ای که به دلیل مسوولیتش در دفتر رهبر انقلاب پیش آمد خاموشی گزید و دیگر در هیچ یک از صحنه های سیاسی و اجتماعی حضور پیدا نکرد.

در مورد لاریجانی هم شاید چنین گزینه ای مطرح باشد و او که روزگاری در جبهه اصولگرایی قرار داشت و منتقد جدی اصلاح طلبی بود در دوره ریاست جمهوری احمدی نژاد و سپس روحانی، رفته رفته به اصلاح طلبان نزدیک شد و اکنون به واسطه تحولات سیاسی سال های اخیر نه چهره محبوبی برای اصولگرایان است و نه گزینه مطلوبی برای اصلاح طلبان و بر همین اساس شاید او هم ترجیح دهد همچون رفیق قدیمی اش گوشه گیری سیاسی پیشه کند.  طبعا این سوال هم مطرح خواهد بود که او در ایام گوشه نشینی سیاسی چه رویکردی را در پیش خواهد گرفت. برخی معتقدند که او  براساس حوزه و تخصص دانشگاهی خود اوقاتش را صرف بحث های فلسفی و چگونگی حرکت جوهری بر اساس نظریه ملاصدرا و بحث و گفت وگو با دانشجویان و دانشگاهیان کند.

تلاش برای ایجاد یک جریان سیاسی نوپدید

اساسا برخی کنشگران سیاسی که  نسبت به رویکردهای هم مسلکان خود انتقاد دارند تلاش می کنند قرائت نو و جدیدی را نسبت به مرام سیاسی ای که به آن تعلق دارند ارائه کنند و شرایط را برای عضوگیری این جریان نوپدید فراهم کنند. در هر دو جریان اصولگرایایی و اصلاح طلبی با چنین پدیده ای مواجه بودیم و در آینده نیز شکل گیری آن امر غیر محتملی به نظر نمی رسد. حداقل در میان اصولگرایان این سابقه وجود داشته که شخصیتی مثل محمدباقر قالیباف که سابقه حضور چند دوره در انتخابات ریاست جمهوری را دارد بعد از ناکامی هایی که داشت با گلایه از رفتار انتخاباتی اصولگرایان، طرحی به نام نواصولگرایی را پرده برداری کند. البته تاکنون شکل گیری هر گونه جریانی تحت عنوان خط یا جریان سوم که مدعی عدم وابستگی به اصولگرایان و اصلاح طلبان باشد بنا به دلایل مختلف با اقبال عمومی مواجه نبوده اما ممکن است در آینده شرایط فرق کند.

نزدیکان لاریجانی نیز چند سال پیش درصدد بودند که حزبی فراگیر با عنوان اصولگرایان معتدل و میانه رو با محوریت لاریجانی ایجاد کنند اما عاقبت معلوم نشد این ایده به چه سرانجامی رسید. شاید سردرگمی اطرافیان لاریجانی برای راه اندازی حزب، عملا فعالیت آنها را تاکنون به نتیجه مطلوب نرسانده و تمام همت آنها در نهایت به ایجاد یک فراکسیون نیم بند در مجلس شورای اسلامی ختم شد. البته در میان جریان های موجود هم به نظر می رسد اعتدالیون روابط حسنه ای با رئیس مجلس دارند اما مشخص نیست که در جریان انتخابات مجلس و ریاست جمهوری این جریان سیاسی آیا از رمق و توان سیاسی برای تکاپوی انتخاباتی برخوردار است یا خیر؟

در هر صورت آینده سیاسی علی لاریجانی به عنوان شاخص ترین فرد پارلمان ایران همچنان در پرده ای از ابهام باقی مانده است و مشخص نیست که در آینده او از چه وضعیت و سرنوشتی برخوردار خواهد شد.