آرشیو یک‌شنبه ۳ آذر ۱۳۹۸، شماره ۳۵۷۹
اقتصاد
۵

«شرق» از تسهیل سیاست های کشور همسایه گزارش می دهد: تور ترکیه برای سرمایه های ایران

لیلا مرگن

قوانین ترکیه روزبه روز در حال تغییر است تا ایرانیان بیشتری را جذب خرید مسکن در این منطقه کند. در گذشته هر ایرانی با خرید ملک به ارزش یک میلیون دلار می توانست اقامت ترکیه را بگیرد؛ اما قوانین جدید ترکیه، به هر سرمایه گذار ایرانی که ملکی معادل 250 هزار دلار (تقریبا معادل سه میلیارد تومان) خریداری کند، تابعیت این کشور را اعطا کرده و همسر و فرزندان زیر 18 سال چنین فردی هم از مزایای شهروندی ترکیه برخوردار می شوند. آپشن های متعددی که دولت ترکیه برای جذب سرمایه ایرانیان در نظر می گیرد، به همراه تمایل ایرانیان به خرید ملک به عنوان سرمایه و فشارهای ناشی از تحریم، سبب شده تا ایرانیان زیادی به سمت ترکیه برای خرید مسکن سرازیر شوند. مشاهدات میدانی خبرنگار «شرق» نشان می ‎دهد که بسیاری از مسافران ترکیه با هدف تجارت و نه بازدید اماکن تاریخی، به این کشور سفر می کنند و گویا این سفرها بعد از تغییر ناگهانی نرخ دلار و اعمال تحریم های جدید آمریکا بیشتر هم شده است. تخمینی درباره میزان خروج سرمایه از ایران به سمت ترکیه وجود ندارد و برخی منابع از خروج بیش از 1.6 میلیارد دلار ارز از ایران در سال 2018 و سرمایه گذاری در بازار مسکن ترکیه خبر داده اند. آن طور که کمال اطهاری، کارشناس اقتصادی، می گوید: خروج سرمایه از ایران می تواند سرمایه گذاری در بخش مسکن شهرها را با مشکل مواجه کند.

مشاهدات میدانی خبرنگار «شرق» نشان می دهد که بسیاری از ایرانیان این روزها با هدف خرید ملک به ترکیه سفر می کنند. اغلب مسافران تورهای 10روزه، نیم نگاهی هم به بازار مسکن در این کشور دارند. تبلیغات رسانه ای برای خرید مسکن در ترکیه، در تورهای تفریحی این کشور به تبلیغات رو در رو تبدیل می شود و برخی تورلیدرها، در صورت تمایل یا کنجکاوی مسافران به آنها اطلاعاتی درباره مزایای خرید خانه در ترکیه ارائه می دهند. اغلب مسافران در جریان بازدید از جزایر «بیوک آدا» در ترکیه که بی شباهت به شمال ایران هم نیست، به صرافت می افتند که در جزایر مسکونی این منطقه خانه ای داشته باشند؛ اما در تبلیغات رو در روی تور لیدرها خرید خانه در «ازمیر»، «کارشیاکا»، «ماویشهیر»، «چیلی» و... هم تبلیغ می شود.

خرید خانه در ترکیه گویا مزایای زیادی دارد. آن طور که یکی از تورلیدرها می گوید: در ترکیه به راحتی به نام ایرانیان پس از خرید ملک سند می زنند. ساسان به «شرق» می گوید: در قوانین جدید ترکیه، می توان با خرید خانه به ارزش 250 هزار دلار شهروند این کشور شد. قبلا با خرید خانه ای به مبلغ یک میلیون دلار حقوق شهروندی می دادند.

او اضافه می کند: صاحب سند، همسرش و بچه زیر 18 سال آنها پس از خرید خانه می توانند حق شهروندی ترکیه را بگیرند. خیلی ها با خرید خانه به ارزش 250 هزار دلار شهروندی ترکیه را گرفته اند. اگر با مبلغ 150 هزار دلار؛  خانه ای بخرید، به شما اقامت پنج ساله می دهند. سند هم به نام خریدار ایرانی زده می شود. به گفته ساسان به جز حق شهروندی، کسی که اقدام به خرید خانه در ترکیه با حداقل مبلغ -که از 150 هزار دلار شروع می شود- کند، می تواند در این کشور حساب باز کرده و اقامت پنج ساله بگیرد.

او ادامه می دهد: با توجه به مسائلی که در ایران پیش آمده است، خیلی از ایرانیان ترجیح داده اند سرمایه خود را از ایران خارج کنند. خیلی ها حساب بانکی به دلار، یورو یا لیر باز کرده اند و سرمایه خود را به بانک های ترکیه منتقل کرده اند. بانک ها به آنها سود می دهند و کسانی که خانه خریده اند، می توانند خانه ای را که خریده اند، اجاره بدهند.

ساسان میزان درآمد ماهانه حاصل از اجاره یک خانه در قسمت های مرکزی شهر استانبول را که به قیمت 250 هزار دلار خریداری شده، بین شش تا هفت هزار لیر اعلام می کند.

سرمایه گذاری 1.6 میلیارد دلاری ایرانیان در بخش مسکن ترکیه

ترکیه تنها کشوری نیست که ایرانیان مایل به خرید مسکن در آن بوده اند. قدیم تر و قبل از بحران اقتصادی یونان، این کشور یکی از جاذبه های سرمایه گذاری برای ایرانیان بود. برخی فعالان حوزه مسکن، کشورهای اتحادیه اروپا را یکی از جاذبه های مهم سرمایه گذاری در بخش مسکن برای ایرانیان می دانند و دلیل گرایش ایرانیان به سمت ترکیه را هم نیمه اروپایی آن می دانند. ارمنستان و تاجیکستان هم دیگر مقاصد ایرانیان برای سرمایه گذاری در بخش مسکن اعلام شده است. برآورد دقیقی از اینکه چه میزان سرمایه از کشور در قالب خرید مسکن در دیگر نقاط جهان از ایران خارج می شود، وجود ندارد؛ اما سال گذشته تابناک در گزارشی به نقل از مقامات رسمی ترکیه اعلام کرد: در هشت ماهه نخست سال 2018 دست کم یک میلیاردو 659 میلیون دلار از سوی شهروندان ایرانی از کشور ایران برای خرید خانه در ترکیه خارج شده است. گزارش تابناک حق شهروندی را یکی از جاذبه های مهم برای خرید مسکن در کشور ترکیه از سوی شهروندان ایران و کشورهای دیگر منطقه شامل عراق، عربستان، روسیه، کویت و افغانستان اعلام کرده است و در این گزارش سرمایه ای که در هشت ماهه نخست سال 2018 نصیب دولت ترکیه شده، مجموعا 10میلیاردو 20 میلیون دلار بیان شده است.

داده های رسمی که از سوی دولت ترکیه در سال 2018 منتشر شده و تابناک به آن پرداخته است، نشان می دهند شهروندان ایرانی پس از شهروندان عراقی در هشت ماهه نخست 2018 بیشترین خانه را در ترکیه خریداری کرده اند. طبق همین آمار، شهروندان عراقی در هشت ماهه نخست 2018، سه هزارو 515 خانه در ترکیه خریداری کرده اند و پس از آنها شهروندان ایرانی با خرید هزارو 659 خانه در این کشور در رتبه دوم قرار دارند. در رتبه های بعدی خرید خانه در ترکیه به ترتیب شهروندان عربستانی با خرید هزارو 573 خانه، شهروندان روسی با خرید هزارو 180 خانه، شهروندان کویتی با خرید هزارو 48 خانه و شهروندان افغانستانی با خرید هزارو 45 خانه قرار گرفته اند.

فشار به شهرداری ها به دلیل خروج سرمایه

خروج سرمایه از ایران زنگ خطری است که باید صدای آن شنیده شود. تحریم ها و فشارهای ناشی از آن به همراه امتیازاتی که کشور همسایه به ایرانیان اعطا می کند، انگیزه افراد برای خروج سرمایه از ایران را تقویت می کند اما این مسئله چه تبعاتی برای کشور دارد؟ کمال اطهاری، کارشناس اقتصادی در گفت وگو با «شرق» درباره دلایل خروج سرمایه بیان می کند: به هر صورت شرایط به صورتی است که هراس از سرمایه گذاری را بالا می برد و قاعدتا فرار سرمایه را بیشتر می کند. به همان شیوه ای که پیوسته باعث فرار مغزها شده است. او اضافه می کند: شرایط اخیر هم بر شدت این موضوع حتما خواهد افزود. در درجه اول گمان می کنم که فشار این خروج سرمایه بیشتر روی شهرداری ها خواهد بود. با توجه به شرایطی که پیش می آید، سرمایه گذاری برای نوسازی برخی محلات را از دور خارج می کند.

اطهاری می گوید: مثلا معالی آباد در شیراز نمی تواند تا مدت ها هیچ جذب سرمایه ای انجام دهد. بخش مسکن به خاطر اینکه کل اقتصاد ایران پویایی لازم را نداشته ، کاملا قفل شده است. قفل شدن بخش مسکن متفاوت با رکود در این بخش است. این یعنی کاملا بر اثر عواملی که بیرون از بخش مسکن بوده ، توقف اتفاق افتاده است. از یک طرف رانت حاصل از تراکم که خودبه خود مربوط به بخش مسکن نیست، ایجاد شده است و بهای مسکن را به 20 برابر درآمد سالانه خانوار رسانده است. در صورتی که حد قابل تحمل در این بخش پنج برابر درآمد سالانه خانوار است. او اضافه می کند: از سوی دیگر بی کاری شدید به ویژه در گروه های تحصیل کرده مشکلاتی را به وجود آورده است. این دو مسئله، باعث قفل شدگی بخش مسکن شده است. این مسائل سبب شده است که هیچ امکانی برای انجام سرمایه گذاری رسمی در کشور وجود نداشته باشد؛ زیرا تقریبا در این بخش بازگشت سرمایه ای وجود ندارد.

به گفته اطهاری در شرایط قفل شدگی کسانی که به هر صورت درآمد رانتی در کشور داشته اند که من آنها را بورژوازی مستغلات رانتی می نامم، اگر سودی به دست بیاورند، مسلما از کشور خارج می کنند؛ قبلا هم این اتفاق افتاده بود. از این طرف چون دولت مجبور است نرخ ارز را ثبات نسبی بدهد (که واجب هم هست) کسی که بهای مسکن را در یک سال صد درصد بالا برده است، برایش می صرفد که این پول را از کشور خارج کند.

او ادامه می دهد: از آنجا که کشورهای حاشیه خلیج فارس دچار تنش هستند اما در ترکیه خبری از این تنش ها نیست، برای سرمایه ‎گذاری جذابیت دارد. این کارشناس اقتصادی بیان می کند: ترکیه در تنش نیست و نزدیک اروپا است و به یک معنا گرفتن ویزا، اقامت و شهروندی ترکیه در آینده می تواند دروازه اروپا را به روی افراد باز کند. کسی که اقامت این کشور را می گیرد، می تواند به بسیاری از کشورهای اروپایی بدون ویزا سفر کند. به همین خاطر خیلی از خانوارها که میل دارند فرزندانشان بعدا بتوانند از مزایای اروپا بهره مند شوند، بدون اینکه در اردوگاه ها و... حضور پیدا کنند، می کوشند اقامت ترکیه را داشته باشند.

امارات مقصد قبلی فرار سرمایه

اطهاری می گوید: اسپانیا هم قبلا این کار را می کرد. به هر صورت خیلی از کشورها تمایل دارند که سرمایه به کشورهایشان بیاید. به ویژه که ایرانیان سطح فرهنگی بالایی دارند و به هر کشوری که وارد می شوند، به آن می افزایند. او خروج سرمایه از ایران را نوعی خروج سرمایه انسانی و فرار مغزها به همراه سرمایه مالی توصیف می کند و ادامه می دهد: کدام کشوری است که تمایل نداشته باشد که این دو را با هم جذب کند.

به گفته این کارشناس اقتصادی در گذشته هم که دوبی و امارات بروبیایی داشتند، مسکن هم رونق داشت، ایرانیان در این منطقه سرمایه گذاری می کردند. در آن سال ها تخمین زده می شد که سالانه حداقل 200 میلیون تا یک میلیارد دلار سرمایه از ایران به سمت این کشورها سرازیر می شود.

او درباره اینکه آیا تخمینی درباره خروج سرمایه از ایران به سمت ترکیه وجود دارد، عنوان می کند: الان تخمینی ندارم. بسته به شرایط اقتصادی ایران، شرایط بسیار دگرگون شده است. سرمایه گذاری در بخش مسکن در کشور گرجستان هم خیلی راحت تر بود و بسیاری هم به سمت این کشور جذب شدند. اعداد قابل تخمین است اما من تمایلی به این مسئله نداشته و پیگیری نکرده ام.

سرمایه گذاری ایرانیان در اربیل عراق

اگرچه اعداد سرمایه گذاری ایرانیان در خارج کشور قابل تخمین است و در گذشته هم رسانه های ایران نوشته اند که ترکیه میزان سرمایه گذاری ایرانیان را اعلام کرده است اما فردین یزدانی، پژوهشگر اقتصاد شهری و مسکن در گفت وگو با «شرق» بیان می کند: برآوردی از میزان سرمایه خارج شده از ایران ندارم. یک ارقامی در رسانه ها دیدم که اعلام شده است اما اینکه چقدر مستند باشد، نمی دانم؛ درهرصورت ارقام اعلام شده معنی دار و درخورتوجه است. او اضافه می کند: بعد از تحریم فرار سرمایه چه در قالب فعالیت شرکت های غیرساختمانی و چه ساختمانی زیاد شده است. فرار سرمایه برای هر کشوری که بخواهد رشد و توسعه پیدا کند، خطرناک است. یزدانی برخلاف اطهاری بر این باور است که صرف خروج سرمایه از ایران برای خرید مسکن در ترکیه، بخش مسکن دچار مشکل نخواهد شد. زیرا اگر بخواهید متکی به بازار باشید، نمی توانید بازار را مهار کنید؛ مگر اینکه فضای کسب وکار مساعد باشد. وقتی فضای کسب وکار مساعد نیست، انبوهی فقیر در جامعه دارید و وضعیت درآمدی خراب است، سرمایه گذار هم اگر ساخت و ساز کند، هیچ منفعتی نمی برد. بنابراین هرکس دستش به دهنش برسد، سرمایه خود را به ترکیه، گرجستان، دوبی یا جاهایی که جاذبه دارد، خواهد برد و تبدیل به ملک می کند یا با آن ساخت وساز می کند.

به گفته او درحال حاضر به ظاهر ترکیه برای سرمایه گذاری ایرانیان جذابیت دارد و کشور یونان هم که قبلا محلی برای سرمایه گذاری ایرانیان بود، به دلیل بحران اقتصادی دیگر مقصد سرمایه گذاری هم وطنانمان نیست. این پژوهشگر مسکن ادامه می دهد: اخیرا شنیده ام که تاجیکستان هم محلی برای سرمایه گذاری ایرانیان است. بعضا هم طبق اخباری که می شنوم، بخشی از سرمایه ها به سمت اربیل عراق رفته است. اما اینکه آمار و ارقام مستند و قابل اتکایی داشته باشیم که چه حد و چه میزان است، من ندیده ام.

او درباره اخباری که در زمینه انتشار آمار و ارقام سرمایه گذاری ایرانیان از سوی دولت ترکیه مطرح شده است، این گونه پاسخ می دهد: من در حد روزنامه ها دیده ام اما بولتن رسمی در این زمینه ندیده ام. با خرید مسکن تابعیت هم به افراد می دهند. ظاهرا با 250 هزار دلار پاسپورت ترکیه ای می دهند؛ به همین خاطر استقبال زیاد شده است. این عوامل جذاب است. افراد حساب می کنند می توانند پاسپورت ترکیه داشته باشند و این برای آنها جذاب است؛ زیرا اولا نزدیک ایران هستند و ثانیا تحرک آنها در کل دنیا زیاد می شود و می توانند به خیلی کشورها بدون ویزا سفر کنند.