آرشیو سه‌شنبه ۱۲ آذر ۱۳۹۸، شماره ۲۲۳۴۵
اجتماعی
۸

تبیین لایه کاربری و حاکمیتی فضای مجازی با نگاه به سخنان رهبر انقلاب

رضا صفری

مطالبات و سخنان رهبر انقلاب درباره فضای مجازی آنچنان دقیق و کارشناسانه است که به جرات و بدون اغراق می توان گفت که نه تنها در بین فضلا و بزرگان حوزه های علمیه، بلکه حتی در بین مسئولان اجرایی رده اول کشور نیز کسی را سراغ نداریم که این گونه بر این فضا احاطه داشته باشد.

رهبری انقلاب در یک نگاه فراگیر، لایه حاکمیتی و مدیریتی را جدای از بحث کاربری می دانند و درباره هرکدام از این حوزه ها، سخنانی هوشمندانه بیان داشته اند. اگر کسی به این نکته مهم توجه نکند، با یک تعارض بدوی در سخنان ایشان رو به رو شده و دچار خطایی راهبردی در مدیریت و استفاده از فضای مجازی خواهد شد.

لایه حاکمیتی و مدیریتی در فضای مجازی

لایه حاکمیتی در فضای مجازی، ناظر به مدیریت کلان و هدفمند است که کشور را از وابستگی، مستعمره و زیردست بودن نجات می دهد و در پی آن بسیاری از تهدیدات اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و امنیتی و... تا حدود زیادی دفع خواهد شد.

چند نمونه از مواردی که مقام معظم رهبری در ارتباط با حوزه حاکمیتی و مدیریتی فضای مجازی بیان فرموده اند و یا در راستای مطالبات ایشان قرار می گیرد:

ارتقای جمهوری اسلامی ایران به قدرت سایبری در تراز قدرت های تاثیرگذار جهانی و برخورداری از ابتکار عمل.

اهتمام ویژه به سالم سازی و حفظ امنیت همه جانبه فضای مجازی کشور و نیز حفظ حریم خصوصی آحاد جامعه.

 مقابله موثر با نفوذ و دست اندازی بیگانگان در این عرصه.

 احراز جایگاه و سهم مناسب برای اقتصاد دانش بنیان در فضای مجازی در چارچوب سیاست های اقتصاد مقاومتی کشور.

مواجهه فعال و مبتکرانه با فضای مجازی در سطح ملی و جهانی و توسعه آن به میزان آمادگی قطعی نظام (از نظر فنی و محتوایی) برای استفاده از فرصت ها و مقابله با تهدیدات آن.

به حداقل رساندن اتکای کشور به کشورهای دیگر در استفاده از فضای مجازی و توابع آن در عرصه های فنی.

لزوم سلب سلطه دشمن ایشان در باره لزوم سلب سلطه دشمن می فرمایند: «... اما سلطه دشمن را از این ابزارها بایستی سلب کرد. نمی توانید شما برای اینکه مثلا فرض بفرمایید رادیو و تلویزیون داشته باشید، رادیو تلویزیونتان را بدهید در اختیار دشمن؛ اینترنت هم همین جور است، فضای مجازی هم همین جور است، دستگاه های اطلاعاتی و ابزارهای اطلاعاتی هم همین جور است، این ها را نمی شود در اختیار دشمن قرار داد؛ امروز در اختیار دشمن است؛ وسیله و ابزار نفوذ فرهنگی است؛ ابزار سلطه فرهنگی دشمن است.» (بیانات در مراسم بیست و هفتمین سالگرد رحلت امام خمینی(ره) 14/03/1395) گله مندی نسبت به عدم راه اندازی شبکه ملی اطلاعات ایشان در مورد شبکه اطلاعات بیان داشته اند:«یکی دیگر از چیزهایی که در مدیریت کشور - که بتوانید کشور را اداره کنید-  تاثیر دارد، مسئله فضای مجازی است؛ فضای مجازی خیلی مهم است. در مسئله فضای مجازی، آنچه از همه مهم تر است، مسئله شبکه ملی اطلاعات است. متاسفانه در این زمینه کوتاهی شده، کاری که باید انجام بگیرد، انجام نگرفته؛ این[طور] نمی شود. اینکه ما به عنوان اینکه نباید جلوی فضای مجازی را گرفت، در این زمینه ها کوتاهی کنیم، این مسئله ای را حل نمی کند و منطق درستی هم نیست. خب امروز فضای مجازی مخصوص ما که نیست، همه دنیا امروز درگیرند با فضای مجازی؛ کشورهایی که شبکه ملی اطلاعات درست کرده اند و [فضای مجازی را] کنترل کرده اند به نفع خودشان و به نفع ارزش های مورد نظر خودشان، یکی دو تا نیستند. بهترین کشورها، قوی ترین کشورها، در این زمینه ها خط قرمز دارند؛ راه نمی دهند؛ خیلی از بخش های فضای مجازی اعزام شده از سوی آمریکا و دستگاه های پشت سر و پشت صحنه این قضیه را راه نمی دهند؛ کنترل می کنند. ما هم باید کنترل کنیم؛ این کنترل کردن معنایش این نیست که ما ملت را از فضای مجازی محروم کنیم؛ نه، معنایش این نیست. امروز بهمنی از گزاره های درست و نادرست دارد روی سر مراجعین اینترنت ما فرود می آید؛ اطلاعات غلط، اطلاعات نادرست، اطلاعات مضر، شبه اطلاعات - بعضی چیزها اطلاعات واقعی نیست، اطلاع نمایی است-  خب اینها دارد مثل یک بهمنی فرود می آید؛ ما چرا باید اجازه بدهیم این اتفاق بیفتد؟ ما چرا باید اجازه بدهیم آن چیزهایی که برخلاف ارزش های ما است، برخلاف آن اصول مسلمه ما است، برخلاف همان اجزا و عناصر اصلی هویت ملی ما است، به وسیله کسانی که بدخواه ما هستند، در داخل کشور توسعه پیدا کند؟ نه. کاری کنید که از منافع و سودها و بهره های فضای مجازی همه بتوانند استفاده کنند، سرعت اینترنت را افزایش هم بدهید - این کارهایی که باید انجام بگیرد، انجام بگیرد-  اما در آن چیزهایی که به ضرر کشور شما، به ضرر جوان شما و به ضرر افکار عمومی شما نیست؛ این چیز خیلی مهمی است؛ این کار باید انجام بگیرد. بنابراین، مسئله شبکه ملی اطلاعات هم خیلی مهم است.» (بیانات در دیدار مسئولان نظام، 22/3/96) لزوم بومی سازی سیستم عامل، موتور جست وجو و شبکه های اجتماعی لایه کاربری فضای مجازی منظور از لایه کاربری فقط در دست گرفتن یک بخش کوچک از فضای مجازی موجود است که البته مدیریت و اراده آن در دست دیگران است. زیرا در فضای مجازی، این مدیریت و حاکمیت است که تعیین کننده دست برتر است نه مصرف کنندگی و کاربری فعال در این حوزه.

 امروز می بینیم که با وجود غفلت، کج فهمی و یا کم کاری در حوزه سرنوشت ساز مدیریت، مردم برای رفع نیازهای خود و نیروهای زبده جنگ نرم برای عقب نماندن از قافله، مجبور هستند که از باب ضرورت از همین فضای موجود برای پیشبرد مقاصد خود استفاده کنند. اما چنین چیزی به هیچ عنوان نمی تواند تاییدکننده فضای مجازی یله و رهای امروز باشد.

توجه به این نکته لازم است که ما با دو موضوع رو به رو هستیم:

 1-  راه اندازه واقعی-  نه نمایشی-  شبکه ملی اطلاعات، عرض اندام در برابر سایر رقبا در عرصه فناوری اطلاعات و ارتباطات، در دست گرفتن واقعی فضای مجازی کشور.

2-  در نبود یک سیستم یکپارچه و پیشرفته داخلی، حضور هوشمندانه افراد تاثیرگذار- نه تاثیرپذیر- در فضای موجود.

توصیه های رهبری نسبت به حضور فعال، هوشمندانه و تاثیرگذار در فضای مجازی، استفاده جبهه انقلاب از ظرفیت اینترنت و رسانه های ارتباطی نوین برای دفع شبهات و پاسخگویی و همچنین بسط فرهنگ غنی ایرانی اسلامی و... به نوعی زیرمجموعه لایه های کاربری قرار می گیرند. اما آیا این توصیه ها نشان از این دارد که ایشان همه مختصات موجود در این فضا را پذیرفته اند؟

با نگاه به مجموعه دیدگاه های رهبری به دست می آید که، اینترنت موجود و وضعیت فعلی فضای مجازی مورد رضایت سکان دار انقلاب اسلامی نیست. محتوای نامناسب، شبهات گسترده علیه مقدسات و ارزش های اسلامی- ایرانی، سلطه دشمن در مدیریت و حاکمیت این فضا، از جمله آسیب ها و تهدیدهای وضعیت کنونی است که در کلمات ایشان بعضی از آنها به تصریح و بعضی دیگر با اشاره و کنایه مطرح شده است.

 این موارد در کنار ده ها و صدها آسیب دیگر باعث شده فضای مجازی فعلی نه تنها مطلوب نبوده بلکه به هیچ عنوان قابل پذیرش نیست و لازم است بدون فوت وقت، شرایط مطلوب و قابل پذیرش بر فضای مجازی کشور حاکم شود. متاسفانه برخی از نیروهای دلسوز جریان انقلاب، بیش از آنکه به مطالبه اول ایشان که راهبردی تر و اساسی تر است توجه کنند، بر روی مطالبه دوم یعنی حوزه کاربری صرف تمرکز کرده و می گویند: مگر نمی بینید که رهبری انقلاب معتقدند که باید در این فضا حضور داشته باشید؟

در حالی که باید گفت کسی منکر حضور در این فضا نیست. ولی باید تامل کنیم که آیا حضور ما، حضور استقراری است یا اضطراری؟

قطعا به دلیل آماده نبودن شرایط و همچنین نگاه عقب افتاده وزارت ارتباطات و برخی از اعضای شورای عالی فضای مجازی نسبت به اینترنت و رسانه های نوین، نمی توانیم دست روی دسته گذاشته و نظاره گر هجمه های سنگین علیه مردم و کشورمان باشیم و مجبور و مضطر هستیم که از امکانات موجود استفاده کنیم، ولی باید بدانیم که جنگ در این شرایط جنگ در شرایط سخت است که بسیار پرتلفات و کم ثمر است و عقل و شرع قبول نمی کند در صورتی که بتوان شرایط را عوض کرد، فضای شرایط سخت را برای جنگیدن انتخاب کنیم.

بنابراین مقام معظم رهبری در ضمن توصیه به حضور تاثیرگذار در فضای مجازی، وضعیت موجود فضای مجازی را به هیچ عنوان قبول نداشته و از مجموعه های دانشگاهی و مسئولان بارها خواسته اند که با جهاد علمی کشور را از وابستگی در این فضا نجات دهند و با تسلط بر فناوری و ابتکار عمل، مدیریت و حاکمیت این فضا را به دست بگیرند.