آرشیو سه‌شنبه ۱۲ آذر ۱۳۹۸، شماره ۴۷۶۷
خبر
۲

در اولین روز کاری اتخاذ شد: اولین موضع رسمی جانشین موگرینی

سعیده سادات فهری

دنیای اقتصاد: جوزپ بورل، سیاستمدار چپ گرای اسپانیا که به تازگی به عنوان جانشین فدریکا موگرینی، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا انتخاب شده، در آغاز به کار خود با یک پرونده دشوار به نام «برجام» مواجه شده است. این در حالی است که بورل از حامیان سرسخت حفظ برجام به شمار می رود و در اولین موضع گیری رسمی اش در قبال مساله برجام نیز گفته که «اتحادیه اروپا بزرگ ترین منفعت را در زنده ماندن و ادامه حیات توافق هسته ای با ایران دارد.» او معتقد است که از بین بردن این توافق یک اشتباه بزرگ خواهد بود.

جوزپ بورل که به عنوان جانشین فدریکا موگرینی، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا آغاز به کار کرده است، در اولین موضع گیری رسمی اش در قبال مساله برجام گفت که «اتحادیه اروپا بزرگترین منفعت را در زنده ماندن و ادامه حیات توافق هسته ای با ایران دارد.» بورل با برعهده گرفتن این سمت با میراث موگرینی، یعنی برجام درحال اغما و اینستکس بدون ضمانت اجرا روبه رو است. هرچند برجام در شرایط خوبی به سر نمی برد، اما مسوول جدید سیاست خارجی اتحادیه اروپا بر لزوم حفظ برجام تاکید دارد.  این سیاستمدار چپ گرای اسپانیایی در مصاحبه ای با روزنامه ال پایس، در این باره گفت: «ما از مقام های ایرانی می خواهیم تا برای زنده نگه داشتن برجام، هر آنچه را می توانند انجام دهند. از بین بردن این توافق یک اشتباه بزرگ خواهد بود.» به گزارش «ایسنا» همچنین وی در پاسخ به این سوال که آیا باید خط قرمزی برای ایران[در زمینه فعالیت های هسته ای] تعیین کرد، گفت: «ما تا حد زیادی خواهان دوام برجام هستیم.» بورل همچنین با اظهار پایبندی سرسختانه به برجام تاکید کرد: «ما به دوستان ایرانی مان می گوییم که ممانعت برای از بین رفتن توافق، بهترین کاری است که می توانند انجام دهند.» اظهارات مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در پی این مطرح می شود که شرکای اروپایی برجام، پس از خروج یک جانبه آمریکا از توافق هسته ای در سال 2018 و بازگشتن تحریم های آمریکا علیه ایران، در اجرای تعهداتشان مبنی بر انجام دادن اقداماتی در راستای کاهش تاثیر تحریم های اقتصادی آمریکا بر ایران، تعلل به خرج داده و باعث شده اند تا ایران از اردیبهشت ماه سال جاری کاهش تعهدات هسته ای اش را براساس توافق برجام کلید بزند.

اروپا در وضعیت گذار

باوجود مواضع مثبت جوزپ بورل، جانشین فدریکا موگرینی در قبال برجام و تاکیدش بر حفظ این توافق اما دکتر رحمن قهرمان پور، پژوهشگر مسائل بین الملل در پاسخ به «دنیای اقتصاد» می گوید که آغاز به کار این مقام سیاست خارجی اتحادیه اروپا در روند برجام خیلی موثر نخواهد بود چراکه درحال حاضر اروپا انسجام لازم را ندارد و در وضعیت گذار به سر می برد. قهرمان پور تاکید کرد که در بریتانیا و آلمان وضعیت سیاسی در حال تغییر است و به همین دلیل حتی روی کار آمدن یک فرد نسبتا حامی برجام در اتحادیه اروپا نیز نمی تواند تحرک جدیدی به دیپلماسی اروپا بدهد و اوضاع بسیار پیچیده تر از آن چیزی است که مشاهده می کنیم.

رفتار در چارچوب اتحادیه اروپا

همچنین مرتضی مکی، کارشناس مسائل اروپا نیز در این رابطه با اشاره به اینکه سیاستمداران نقش موثری در روند تصمیم سازی دارند گفت که در رژیم های لیبرال دموکراسی، سیستم جایگاه ویژه ای در تصمیم سازی دارد و سیاستمدار باید در چارچوب سیستم تصمیم گیری کند. به همین دلیل در رژیم های لیبرال دموکراسی سیاستمداران با توجه به توانایی و شخصیت کاریزماتیک خود میزان اثرگذاری شان در تصمیم سازی متفاوت است. مکی با اشاره به اینکه آنگلا مرکل در چهار دوره صدراعظمی آلمان نقش موثری در مواجهه با بحران ها در آلمان و اتحادیه اروپا داشت اضافه کرد که به همین دلیل در بررسی عملکرد صدراعظم های آلمان می بینیم که همه در یک سطح نیستند.  این کارشناس معتقد است که در تحلیل تاثیر رفت و آمد مقامات اتحادیه اروپا در سیاست گذاری های این اتحادیه این موضوع را باید مدنظر داشت. همچنین به گفته مکی، فدریکا موگرینی ایتالیایی و تحصیلاتش در حوزه اسلام سیاسی بود و در شرایط خاصی به عنوان رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا انتخاب شد. وی با بیان این موضوع که ایتالیایی ها همواره کوشیده اند رابطه خوبی با ایران داشته باشند، ادامه داد: «در زمان انتصاب موگرینی، مذاکرات گروه 1+5 در نقطه اوج خود قرار داشت و موگرینی در بهترین موقعیت به عنوان رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا انتخاب شد تا نقش و توانایی خود را در هدایت سیاست خارجی اتحادیه اروپا در یکی از حساس ترین موقعیت های این اتحادیه به نمایش بگذارد.» به گفته این کارشناس، موگرینی از عهده این مسوولیت به خوبی برآمد و اگر ترامپی نبود و آمریکا از برجام خارج نمی شد او کارنامه موفقیت آمیزی داشت.  کارشناس مسائل اروپا درباره جوزپ بورل اسپانیایی نیز می گوید وی از نگاه ایران شخصیت مثبتی است. او از سوسیالیست های اسپانیا است و مسوولیت وزارت خارجه این کشور را داشته است. مکی ادامه داد: «سوسیالیست های اسپانیا همواره کوشیده اند روابط خوبی با ایران داشته باشند و جوزپ بورل نیز مواضع مثبتی درخصوص برنامه هسته ای ایران داشته و دارد.»  این کارشناس با بیان این موضوع که بورل در بدترین وضعیت برجام، ریاست سیاست خارجی اتحادیه اروپا را به دست گرفته است، گفت در اینجا نقش سیستم، موثرتر از کارگزار است و تاکید کرد که نباید فراموش کرد که او باید در چارچوب اتحادیه اروپا رفتارکند. در نهایت مکی گفت: «در دوره موگرینی کارگزار و سیستم، مکمل هم در پیشبرد و حفظ برجام بودند؛ اما در اینجا تنها زمان مشخص می کند که بورل تا چه اندازه می تواند نقش موثر و مثبتی در حفظ برجام داشته باشد.»

مواضع بورل درباره ایران

همزمان با روی کار آمدن جوزپ بورل، سیاستمدار چپ گرای اسپانیایی به جای فدریکا موگرینی وب سایت «جوئیش جورنال» (مستقر در لس آنجلس آمریکا) با انتشار گزارشی مواضع وی در قبال ایران و اسرائیل طی ماه ها و سال های گذشته را مرور کرده و این دیپلمات و سیاستمدار اسپانیایی را حامی جمهوری اسلامی ایران و منتقد جدی اسرائیل دانسته است. به گزارش عصرایران به نقل از وب سایت «جوئیش جورنال»، «جوزپ بورل در مصاحبه ای با وب سایت آمریکایی «پولیتیکو» در فوریه گذشته گفته است: دنیا باید با آرزوی ایران برای نابودی اسرائیل کنار بیاید.» او در پاسخ به سوالی درباره خروج آمریکا از برجام و موضع اروپا در این باره گفته است: «ما چشم انداز، منافع و استراتژی خودمان را داریم و با ایران همکاری خواهیم کرد. البته حرکت ایران به سمت تولید سلاح هسته ای برای ما بسیار بد خواهد بود... اما اینکه ایران می خواهد اسرائیل را از بین ببرد، موضوع جدیدی نیست و باید با آن کنار آمد.» همچنین بنا بر این گزارش بورل در گذشته بیانیه های انتقادی پرشماری علیه اسرائیل منتشر کرده است.

او همچنین بارها از «بمباران های وحشتناک» اسرائیل علیه باریکه غزه انتقاد کرده است. بورل همچنین در توییتی در فوریه 2019 در چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، از دستاوردهای انقلاب ایران تجلیل کرده و نوشته است: «امروز چهلمین سالگرد وقوع انقلاب اسلامی در ایران است. این قدرت منطقه ای در 40 سال گذشته بسیار تغییر یافته است. در سال 1976 درصد باسوادی در ایران 35 درصد بود. الان این رقم به 84 درصد رسیده است. در دهه 1980 تنها 5 درصد زنان شاغل، تحصیلات دانشگاهی داشتند اما الان این رقم 47 درصد است، با این حال هنوز 16 درصد از نیروی کار ایران را زنان تشکیل می دهند و بیکاری در میان بانوان ایرانی 2 برابر مردان ایرانی است.» او همچنین در توییتی آمریکا را به عقده گشایی از ایران به وسیله تحریم ها متهم کرده و نوشته است: «ایران می تواند تا انتخابات 2020 آمریکا در برابر تحریم های دولت ترامپ مقاومت کند.» بسیاری از سازمان های حامی اسرائیل در آمریکا و نیز اسرائیل با ابراز نگرانی از مواضع بورل در زمینه سیاست خاورمیانه ای  ایران از او خواسته اند پیش از تصدی سمت جدید خود درباره برخی اظهارنظرهای سابق خود به ویژه درباره «کنار آمدن دنیا با خواسته نابودی اسرائیل» توضیح بدهد. جوزپ بورل برای تصدی سمت مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا باید رای مثبت پارلمان اروپا را بگیرد. بسیاری از ناظران معتقدند پارلمان اروپا به احتمال بسیار زیاد به او رای مثبت خواهد داد.

توصیه ظریف به اروپا

به دنبال انتشار بیانیه ای از سوی وزارت امورخارجه فنلاند مبنی بر پیوستن این کشور به همراه بلژیک، نروژ، سوئد، دانمارک و هلند به اینستکس یا همان سازوکار ویژه مالی اتحادیه اروپا با ایران، محمدجواد ظریف، وزیر امورخارجه کشورمان روز گذشته از کشورهای اتحادیه اروپا خواست «به جای وعده های توخالی به کمترین وظیفه انسانی خود عمل کنند». چراکه پس از پیوستن این 6 کشور، آلمان، فرانسه و انگلیس در بیانیه ای ضمن استقبال از این تصمیم بر آمادگی خود برای فعال کردن مکانیسم ماشه علیه ایران که به معنای بازگشت دوباره تحریم های اتحادیه اروپا علیه کشورمان خواهد بود، تاکید کردند. به گزارش «ایسنا» در این خصوص محمدجواد ظریف در پیامی توییتری نوشت: «به جای تهدیدهای گستاخانه و وعده های توخالی روی کاغذ، تروئیکای اروپا، اتحادیه اروپا و سوئد که سهامدار آینده اینستکس است، باید با کار ساده تری، کمترین وظیفه انسانی را انجام دهند: از شرکت دارویی مولنلنیک بخواهند محصولاتی را بفروشد که به کودکان مبتلا به بیماری پروانه ای[EBz] کمک می کند زخم هایشان را پانسمان کنند.» او در ادامه با استفاده از یک هشتگ نوشت: تروریسم اقتصادی می کشد.

توییت سفیر انگلیس در تهران راجع به اینستکس

از سوی دیگر سفیر انگلیس در تهران واکنش ها در ایران به بیانیه اخیر تروئیکای اروپایی درباره برجام که در آن به استفاده از مکانیزم ماشه اشاره شده بود، تعجب آور خواند. به گزارش «ایسنا» راب مک ایر، سفیر انگلیس در تهران در توییتر خود با اشاره به بیانیه اخیر تروئیکای اروپایی آورده است: «لحن بعضی عکس العمل ها به این بیانیه تعجب آور است. ما همواره نگرانی خود را نسبت به وضعیت حقوق بشر در ایران ابراز می کنیم؛ ولی INSTEX نشان می دهد که ما همگی تا زمانی که برجام پا برجاست، در راستای حمایت از تجارت که به نفع همه ایرانیان است فعالیت می کنیم.» همچنین بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل در واکنشی شدید اللحن به پیوستن شش کشور اروپایی جدید به اینستکس مدعی شد که کشورهای اروپایی باید به خاطر اینکه می خواهند با جمهوری اسلامی تجارت کنند، از خود شرمنده باشند.

برجام، بازی برد-برد بود

از سوی دیگر سید عباس عراقچی، معاون وزیر امورخارجه کشورمان که به ژاپن سفر کرده است در سخنانی در موسسه امور بین الملل ژاپن بار دیگر بر اهمیت حفظ توافق هسته ای تاکید کرد. به گزارش «ایسنا» موسسه امور بین الملل ژاپن در صفحه توییتری خود بخشی از سخنان عباس عراقچی، معاون وزیر امورخارجه کشورمان در این موسسه را بازنشر داده و آورده است:«توافق هسته ای ایران یک بازی برد-برد از طریق مذاکرات سازنده بود. برجام، توافقی میان آمریکا و ایران نیست، [بلکه] یک توافق بین المللی است.»

تلاش پمپئو برای همسو کردن دیدگاه های اروپا با آمریکا

همچنین همزمان با آغاز به کار روسای جدید کمیسیون اروپا، مایک پمپئو، وزیر امورخارجه آمریکا در بیانیه ای از این مساله به عنوان فرصتی برای ترغیب کشورهای اروپایی به همسویی با سیاست های ضدایرانی آمریکا استفاده کرد. به گزارش «ایسنا» مایک پمپئو در بیانیه ای به این مناسبت که از صفحه توییتر مورگان اورتگاس، سخنگوی وزارت امورخارجه آمریکا منتشر شد، گفت: «آمریکا امیدوار است بتواند با این گروه جدید ریاست در کنار پارلمان اروپا، دیوید ساسولی، رئیس آن و کشورهای عضو اتحادیه اروپا در راستای پیشبرد اهداف مشترکمان فعالیت کند. این[اهداف] شامل تقویت روابطمان، ارتقای استقلال اروپا در زمینه انرژی و مقابله با چالش های مشترک علیه امنیت و ارزش های دموکراتیک، از جمله تهدیدهای ناشی از روسیه، حزب کمونیسم چین و ایران، می شوند.» اورسولا فون در له ین، وزیر دفاع پیشین آلمان و شارل میشل، نخست وزیر پیشین بلژیک، روز گذشته ریاست کمیسیون اروپا و شورای اروپا را در دست گرفتند و به این ترتیب نقش اصلی را در هدایت نهادهای کلیدی اتحادیه برعهده خواهند داشت.