آرشیو سه‌شنبه ۱۲ آذر ۱۳۹۸، شماره ۷۲۱۹
اقتصادی
۴

چرا بزرگترین صنعت کشور با فوت و فن بازارهای مالی آشنا نیست؟

راهبرد مالی استفاده از توان داخلی

عطیه لباف

توسعه برخی از میادین نفتی و گازی قرار است که با تکنولوژی و سرمایه داخلی انجام شود. چندین قرارداد نیز در این راستا امضا شده که برخی از آنها به مرحله اجرا رسیده است. یکی از قراردادهای پسابرجامی که قرار بود شرکت های خارجی نیز در تامین منابع مالی و تکنولوژی آن نقش داشته باشند، اکنون به شرکت ایرانی حاضر در کنسرسیوم سپرده شده است. منظور فاز 11 میدان مشترک پارس جنوبی است که پس از تحریم امریکا و خروج شرکت فرانسوی توتال به پیمانکار ایرانی سپرده شد.

در این باره مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی به عنوان بازوی پژوهشی این نهاد نیز گزارشی منتشر کرده و نوشته است: در شرایط تحریم دو راه بیشتر نداریم؛ استفاده از توان و ظرفیت داخلی یا منتظر ماندن برای عقد قرارداد با شرکت های بین المللی.

مرکز پژوهش های مجلس در این گزارش اشاره کرده که همکاری شرکت های ایرانی با شرکت های خارجی در سال های اولیه توسعه پارس جنوبی و سپس اعتماد به پیمانکاران داخلی در سال های تحریم مسیری بود که منجر به رشد توان علمی و فنی شرکت های ایرانی شد و بدون شک برای ادامه مسیر توسعه صنعت نفت و گاز کشور، استفاده از این توان، برگ برنده کشور است. کارشناسان حوزه انرژی نیز بر این باورند که پیمانکاران ایرانی و سازندگان تجهیزات داخلی امروز توانی به مراتب بالاتر از حتی دوره قبلی تحریم ها دارند. اما یک مساله مهم در داخلی سازی توسعه صنعت نفت و گاز وجود دارد.

تجهیزات؛ از تولید در داخل تا صادرات

ایران از نظر تولید و ساخت برخی از تجهیزات صنعت نفت به مرحله قابل قبولی رسیده است. به طوری که سیروس تالاری، رئیس هیات مدیره انجمن سازندگان تجهیزات صنعت نفت ایران می گوید: اکنون 85 درصد از فناوری صنعت نفت در کشور در دسترس است. ایرنا به نقل از تالاری می نویسد: علاوه بر تامین نیاز داخل حتی پنج میلیارد دلار در سال ظرفیت صادرات تجهیزات صنعت نفت در کشور وجود دارد. آنطور که تالاری می گوید:«به طور میانگین نیازمندی ها به مواد اولیه خارجی در بین سازندگان زیر 30 درصد است و 70 درصد از تولیدکنندگان مواد اولیه خود را بوسیله منابع داخلی تامین می کنند.»

البته یک مساله وجود دارد و آن هم نبود تکنولوژی های روز دنیا بویژه در بخش های نوینی نظیر تامین تجهیزات افزایش ضریب بازیافت نفت خام و فشارافزایی گاز است.

به نظر می رسد که 15 درصد باقی مانده خیلی مهم است و بخشی از فناوری و مواد اولیه مورد نیاز آن را هنوز در اختیار نداریم. در این بخش نیاز به فعالیت جدی تری است. هرچند که هیچ کشوری وجود ندارد که صفر تا 100 تجهیزات خود را در داخل تولید کند اما شرایط ایران به خاطر تحریم متفاوت است.

پیمانکار ایرانی چقدر مطمئن است؟

از تجهیزات مورد نیاز صنعت نفت و اقلام پرکاربرد در این صنعت که عبور کنیم، با یک سوال مواجه می شویم: اینکه چقدر پیمانکاران ایرانی به کار خود تسلط دارند و آیا می توان با وجود برخی از تجربه های نامطلوب گذشته بازهم پروژه های پیچیده و پرهزینه صنعت نفت را به آنها سپرد؟

پیمانکاران ایرانی از دهه 1380 به طور جدی وارد صنعت نفت شدند و اجرای برخی از پروژه های سخت را در دست گرفتند. هرچند که آزمون و خطای آنها در صنعت نفت، هزینه هایی برای کشور در پی داشت اما زمینه های رشد شرکت های ایرانی را در برخی از بخش ها بویژه توسعه ابتدایی فراهم کرد.

کار با پیمانکاران ایرانی در دوره تحریم یکی از استراتژی های هزینه بر و زمان بر به دلیل نبود تکنولوژی و دانش کافی است. اما اعتماد به شرکت های ایرانی در شرایط کنونی هم زمینه های رشد آنها را فراهم خواهد کرد و هم زمان در انتظار شرکت های خارجی از دست نخواهد رفت.

هزینه های این توسعه را چه کسی می پردازد؟

مشکل بزرگ صنعت نفت در این برهه از زمان، دانش و تکنولوژی و تجهیزات نیست. نفت صنعتی هزینه بر است و توسعه در دوران تحریم هزینه ها را بیشتر هم می کند. اکنون چالش اصلی، تامین سرمایه است.

راهکار چیست؟ آیا باید به دنبال تامین مالی از بانک ها و صندوق توسعه ملی بود،تامین سرمایه از کدام بازار؟

توسعه از محل منابع مالی داخلی صنعت نفت که نیاز روزمره این صنعت را بیشتر تامین می کند تا سرمایه گذاری، تجربه خوشی ندارد. به طوری که بدهی وزارتخانه نفت به پیمانکاران و تولیدکنندگان را افزایش می دهد. از این رو قرار بود که در قالب مدل جدید قراردادهای نفتی با سرمایه خارجی طرح های نفتی توسعه یابد و بازپرداخت از محل تولیدات میدان انجام شود. اما تحریم ها مانع از جذب سرمایه کم ریسک و شفاف خارجی شد. اکنون قرار است که توسعه در قالب همین مدل های جدید نفتی انجام شود اما بخش خصوصی ایرانی توان مالی اجرای پروژه ها در مقیاس بزرگ را ندارد. به همین خاطر به منابع صندوق توسعه ملی چشم بسته که البته آن هم کفاف تامین سرمایه مورد نیاز صنعت نفت را نمی دهد. راهکار دیگری که مد نظر پیمانکاران ایرانی است، استفاده از منابع بانکی و بازار پول است. اما این منابع که به نظر آماده می آیند، تنها راهکار و بهترین راه تامین مالی نیستند. این موضوع باید به طور جدی میان مسئولان صنعت نفت و فعالان بخش خصوصی مورد بحث و بازنگری قرار گیرد.

پول کجاست؟

هم ارز و هم ریال در دست مردم است. پراکنده بودن پول در میان افراد جامعه بویژه سرمایه داران، مساله ای است که باید با اطمینان بخشی و اعتمادسازی جمع آوری شود و به کمک توسعه بیاید. راه آن هم از بازار سرمایه می گذرد.

کارشناسان بر این باورند که شرکت های تامین سرمایه در حوزه نفت و گاز باید ابزارهایی بر مبنای قراردادهای نفتی طراحی و سرمایه ها را جذب کنند مثلا در بازار سرمایه، اوراق منتشر کنند. نظیر اوراق منفعت و اوراق استصناع.نهادهای نوین مالی یا همان انواع صندوق های سرمایه گذاری برای تامین مالی پروژه های نفت، گاز و پتروشیمی، نیز اکنون وجود دارند که می توان در توسعه بالادست وپایین دست صنعت از آنها بهره برد مانند صندوق پروژه (Project Fund). علاوه بر این در مورد تامین مالی از طریق بازارهای بین المللی و برطرف کردن نیازهای ارزی طرح ها نیز راهکارهای بورسی ایجاد شده است. اگر قرار است توسعه داخلی به نتیجه برسد، نیاز است که در اولین فرصت راهکارهای بورسی برای تامین مالی طرح ها با رعایت تمام ملاحظات در دستور کار قرار گیرد. تجربه این توسعه در کارنامه صنعت نفت ثبت خواهد شد.

 
نگاه
بسیج منابع در دست مردم
مهدی میرمعزی / کارشناس انرژی

توسعه صنعت نفت مدتی است که با تکیه بر توان و تکنولوژی های موجود آغاز شده است. در بسیاری از بخش ها بویژه توسعه میادین نفتی و گازی دست نخورده (Green field) نیاز چندانی به تکنولوژی های پیشرفته نیست و صنعت به مشکلی برخورد نخواهد کرد. لذا توسعه امکان پذیر است و می توان تعدادی از میادین کوچک و متوسط را برای توسعه به شرکت های ایرانی سپرد. اما مساله بزرگ، تامین مالی طرح ها و پروژه هاست. شرکت های ایرانی در تامین مالی مشکل دارند و منابع صندوق توسعه ملی نیز محدود است. برای این بخش باید به طور جدی چاره اندیشی کرد.

در تحریم امکان تامین مالی خارجی چندان وجود ندارد اما تامین سرمایه داخلی با تعریف سازوکارهایی قابل انجام است. به طوری که می توان از طریق بانک های داخلی، بازار سرمایه و منابع در دست مردم این مشکل پروژه ها را حل کرد. در این باره رایزنی ها با وزارت نفت و سایر تصمیم سازان کشور برای شرکت های کوچک تر در زمینه اکتشاف و تولید ادامه دارد تا تمهیدات لازم فراهم شود. اما حجم سرمایه مورد نیاز قابل توجه است و باید اقدامات جدی تری انجام داد. بسیج منابع در دست مردم بخصوص منابع ارزی زیادی که میان مردم پراکنده شده، باید با اتخاذ سیاست های جدی صورت پذیرد. این کار با تعیین نرخ های سود قابل قبول و از کانال هایی نظیر بازار سرمایه امکان پذیر خواهد شد. آن هم در شرایطی که برخی از ایرانی ها با بهره منفی منابع ارزی خود را در خارج از ایران سپرده گذاری کرده اند.