آرشیو سه‌شنبه ۱۲ آذر ۱۳۹۸، شماره ۴۵۲۶
اقتصاد
۱۱
گزارش

بزرگ ترین خط لوله انتقال گاز راه اندازی شد

پوتین با خط لوله «قدرت سیبری» به دنبال چیست؟

گروه اقتصادی: اوایل هفته جاری ولادیمیر پوتین و شی جین پینگ ، روسای جمهور روسیه و چین خط لوله انتقال گاز «قدرت سیبری» (Power of Siberia) را راه اندازی کردند. این خط لوله که از سخت ترین مسیرها عبور می کند، یکی از سه پروژه انتقال گاز روسیه به جهان است. روسیه در نظر دارد با راه اندازی دو پروژه دیگر گازرسانی، خود را به مهم ترین و بزرگ ترین صادرکننده گاز در جهان بدل کند.

پس از یک دهه چانه زنی، سرانجام در سال 2014 قراردادی به ارزش 400 میلیارد دلار بین چین و روسیه برای انتقال روزانه 10 میلیون مترمکعب گاز امضا شد. هر چند در آن دوره ساخت خط لوله سه هزار کیلومتری بین روسیه و شهر بلاگووشچنسک در مرز چین آن هم در شرایط باتلاقی و سرمای منطقه به میزان منفی 40 درجه، بسیار سخت و طاقت فرسا به نظر می رسید، اما بعد از گذشت پنج سال و با پایان رسیدن کار راه اندازی این خط لوله روز یکشنبه پمپاژ گاز به درون آن آغاز شد. این خط لوله در شرایطی که رابطه روسیه با غرب به دلیل جریان شبه جزیره کریمه، جنگ تجاری امریکا با چین و نیاز مبرم چین به انرژی و همچنین تحریم های امریکا علیه کرملین بسیار تیره است، می تواند به مهم ترین برگ برنده پوتین در مناسبات انرژی جهان تبدیل شود. هرچند نباید از این نکته غافل شد که به دلیل تحریم های امریکا عیله روسیه، پوتین به دنبال مقابله با ترامپ با هزینه کم است و چه مقابله ای بهتر از تامین انرژی برای رقیب تجاری آن هم به مدت 30 سال.

تغییر مناسبات انرژی جهان

تحریم روسیه توسط امریکا و همراهی برخی از اتحادیه اروپا با آن سبب افت صادرات گاز روسیه به غرب شد. باوجود تحریم های گسترده بین المللی که متوجه بخش انرژی و مالی روسیه بود، اما این کشور توانست بازار گازی در شرق پیدا کند که حتی می توانست هزینه های به مراتب کمتر از صادرات گاز به اروپا داشته باشد. چین بزرگ ترین مصرف کننده و واردکننده انرژی در جهان است که طبق گزارش آژانس بین المللی انرژی، در یک دهه اخیر رشد مصرفی خیره کننده داشته به گونه ای که در دو سال اخیر افزایش 33 درصدی در مصرف انرژی توسط این اقتصاد نوظهور اتفاق افتاده است. از سوی دیگر واردات گاز توسط چین نیز روند رو به رشدی داشته و در سال 2018 به 43 درصد رسیده است. از این مقدار دوپنجم آن از طریق خط لوله گاز آسیای میانه- چین و مابقی ال ان جی و عمدتا از استرالیا، قطر، مالزی و اندونزی بوده است.

اهمیت گاز روسیه برای چین زمانی روشن می شود که دولت پکن میلیون ها کارخانه و خانه را وادار کرده سوخت خود را از زغال سنگ به گاز تغییر دهند تا از انتشار دی اکسیدکربن بیشتر جلوگیری شود. نکته دیگری که باید به آن اشاره کرد، سهم روسیه از بازار انرژی است. در چند سال اخیر تولید نفت شیل امریکا با جهش بسیاری همراه بوده و در ماه هایی از سال جاری میلادی حتی از کشورهای مهم تولیدکننده نفت مانند روسیه و عربستان نیز فراتر رفته است. با وجود جنگ تجاری و بدبینی نسبت به آینده جهان، افق تقاضای نفت با روند کاهشی روبه رو می شود. در واقع روسیه درصدد است با راه اندازی خط لوله انتقال گاز به شرق و غرب جایگاه خود را به عنوان مهم ترین بازیگر بازار انرژی تثبیت کند.

گردش به شرق از مدت ها پیش

روسیه از مدت ها پیش به شرق گرایش داشت، چراکه می دانست عطش اقتصادهای نوظهوری مانند چین و هند به انرژی سیری ناپذیر بوده و هر روز نیز بر آن افزوده می شود. پوتین از مدت ها پیش درصدد راه اندازی مجرای گازی با قدرت بالای پمپاژ گاز بوده است. «قدرت سیبری» علاوه بر آنکه می تواند نیاز به انرژی اقتصادهای نوظهور را تامین کند، بخشی از طرح کاهش وابستگی روسیه به تقاضا کنندگان اروپایی نیز هست. پوتین به خوبی می داند تقاضای انرژی اقتصادهای در حال توسعه آسیایی نمی تواند با یک یا دو کشور تامین شود برای همین این خط لوله را به عنوان یک منبع حیاتی برای عرضه انرژی در دوره زمانی بلندمدت ارایه می دهد. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین در خصوص «قدرت سیبری» معتقد است مجری این طرح قرار است با ارسال روزانه 9 میلیون مترمکعب گاز از طریق این خطوط لوله، به ظرفیت حداکثری انتقال گاز توسط این پروژه در سال 2025 برسد. الکساندر مدودف، معاون شرکت گازپروم که مجری این طرح است، در خصوص اهمیت استراتژیک این پروژه برای شرکتش گفت: «مسیر انتقال گاز به شرق از اهمیت به مراتب بالاتری نسبت به غرب برخوردار است.» شاید بتوان اذعان کرد اهمیت بیشتر شرق برای روسیه از آنجایی نمود بیرونی می یابد که بسیاری از کشورهای غربی در خصوص ماجرای کریمه موضع گیری کرده و روسیه را متهم و تحریم کرده و قدری از تقاضای نفت خود از این کشور را نیز کاهش دادند. نقطه عطف درگیری های سیاسی روسیه با غرب، در بسته شدن خط لوله انتقال گاز به اروپا توسط اوکراین بود. البته روسیه در نظر دارد با راه اندازی دو خط لوله دیگر، اوکراین را دور زده و به اروپا گاز عرضه کند. یکی از این خط لوله ها، «ترک استریم» است که با توجه به نزدیکی اردوغان و پوتین به نظر می رسد در اوایل سال آینده میلادی راه اندازی شود.

سال گذشته گازپروم نزدیک به200 میلیارد مترمکعب گاز به اروپا صادر کرد که معادل تقریبا 40 درصد نیازهای این قاره بود.

دست بالای روسیه در مذاکرات گاز با «قدرت سیبری»

روابط بین روسیه و غرب پس از مناقشات سیاسی و در نهایت الحاق کریمه به فدراسیون روسیه در سال 2014 به تیرگی گرایید، به خصوص اینکه مهم ترین خط لوله انتقال گاز که از اوکراین می گذشت به دلیل ترس از اقدامات خرابکارانه تا مدت ها قطع بود. راه اندازی «قدرت سیبری» دست روسیه را برای مذاکرات بر سر قراردادهای گازی با کشورهای اروپایی تقویت می کند به خصوص اینکه انتقال گاز از طریق این خط لوله بسیار ارزان تر از انتقال از طریق ال ان جی است. از سوی دیگر گازپروم در حال احداث یک خط لوله جدید است که از زیر دریای بالتیک می گذرد. این خط لوله که به «نرد استریم2» معروف است، در صورت بالا گرفتن تنش های روسیه می تواند بدون نیاز به خط لوله خود در اوکراین، گاز را به جهان صادر کند. این خط لوله می تواند اروپای غربی را بر خلاف میلش به گاز روسیه وابسته تر کند. هدف پوتین از راه اندازی بزرگ ترین خط لوله انتقال گاز مشخص است، جریان پیدا کردن ارزان گاز روسیه به کشورهای غربی که تاکنون در مقابل خرید آن به دلیل تحریم های امریکا مقاومت می کردند. این در حالی است که بسیاری از کشورهای اروپای شرقی از ترس مواضع سختگیرانه و تحریم های مستقیم امریکا در حال کاهش خرید از گازپروم هستند. هر چند روسیه کار سختی در پیش دارد، چراکه کشورهای اروپای شرقی، مرکزی، امریکا و اوکراین با راه اندازی هر خط لوله ای توسط روسیه مخالف هستند. به گمان آنها این خطوط لوله باعث وابستگی بیشتر اروپا به گاز روسیه می شود. چندی پیش ترامپ اعلام کرد اگر «نرد استریم2» راه اندازی شود، تمام کسانی که در راه اندازی آن دست دارند را تحریم می کند.