آرشیو دو‌شنبه ۴ آذر ۱۳۹۸، شماره ۳۵۸۰
صفحه اول
۱
حرف اول

پیامدهای گام چهارم هسته ای

دکتر فریدون مجلسی

گام چهارم در واقع مرحله جدی تر شدن هشدار جمهوری اسلامی به اروپاست؛ هشدار درباره اینکه آنان قرارداد متقابلی را با جمهوری اسلامی امضا کردند. قرار شد ایران تعهداتی را در باره تضمین صلح آمیز بودن فعالیت های هسته ای خود بر عهده بگیرد و طرف های مقابل هم متعهد شدند با برداشتن تحریم های بین المللی که شورای امنیت سازمان ملل نیز با قطع نامه ای آن را تایید و تنفیذ کرده است، مبادلات آزاد بازرگانی و بانکی با ایران را از تحریم خارج و آزاد کنند. جمهوی اسلامی تعهدات خود را اجرا کرد و انتظار داشت از اجرای تعهدات متقابل بهره مند شود و چنین نشد! پرسش ساده این است که چگونه می توان انتظار داشت که یک طرف به تعهدات خود عمل کند، در حالی که در طرف مقابل آمریکا خروج خود را از این توافق اعلام و تحریم های یک جانبه وضع کند و سایر طرف های توافق نامه یعنی اروپا و حتی روسیه و چین نیز عملا تحریم های یک جانبه آمریکا را علیه منافع و روابط آزاد بانکی و تجاری با ایران اجرا کنند و انتظار داشته باشند جمهوری اسلامی ایران به تعهدات هسته ای خود پایبند بماند؟ این پرسش وجه ساده شده صورت مسئله از دید ایران است که به خود حق می دهد با هشدار و گام به گام تا خروج متقابل از توافق نامه برجام پیش برود و خود را از قیود محدودکننده آن برهاند؛ معنی دیگر آن این است که در صورت همکاری نکردن اروپا نهایتا فعالیت های هسته جمهوری اسلامی از سر گرفته می شود و طرف های امضا کننده موافقت نامه برجام هم هر تحلیل و برداشتی که می خواهند از نیات ایران بکنند. اشاراتی هم در حواشی در باره احتمال خروج ایران از ان پی تی، یعنی پیمان عدم گسترش سلاح های هسته ای شده است که به این هشدارهای خروج گام به گام جمهوری اسلامی از برجام رنگ تهدیدآمیزتری می دهد؛ در حالی که خروج ایران از تعهدات برجامی بدون احتمال وتوی همراهان ناهمراه! موجب بازگشت تحریم های بین المللی و اقدامات بعدی زیر عنوان به مخاطره انداختن صلح و امنیت بین المللی خواهد شد که امکان مقابله با آن از تحریم های اقتصادی نیز فراتر می رود. آنچه گفته شده طرح قضیه و عوارض آن از دیدگاه این طرف برجام است. 

برای توازن باید دیدگاه طرف های مقابل را نیز در نظر داشت. آمریکای ترامپ معتقد است آن کشور تعهدات متقابل خود را انجام داده و حتی به استرداد نقدی مطالبات ایران در زمان اوباما معترض است و می گوید آن نقدینگی نیز صرف فعالیت های منطقه ای ایران شده است. اینکه ترامپ می گوید ایران برخلاف روح برجام عمل کرده است به همین نکته باز می گردد. از دید آمریکا روح برجام، تکرار نشدن ادبیات احمدی نژاد است و موجب اتفاق نظر شورای امنیت در وضع تحریم ها شده است. اروپا نیز همواره این دیدگاه را به طور تلویحی تایید کرده است، اما ظاهرا معتقد است تحریم ها از سوی شرکت ها و بانک ها اعمال می شود که نگرانی های خودشان را دارند و تحت امر دولت ها نیستند. اما در عمل در انتظار این هستند که با تاثیرگذاشتن تحریم ها، ایران را برای رهایی از قید آن به پای میز مذاکره مجدد بکشانند. هدف نهایی آنان واردکردن موضوع امنیت و بقای اسرائیل به معادله یا معامله ای است که برای جمهوری اسلامی قابل قبول نبوده است؛ زیرا از لحاظ اخلاقی و انسانی خود را متعهد به دفاع از حقوق تضییع شده فلسطینیان می داند؛ به این ترتیب موضوع با بن بستی جدی مواجه شده است.