آرشیو سه‌شنبه ۱۲ آذر ۱۳۹۸، شماره ۵۵۴۰
رسانه: دور دنیا
۸

امروز نشست اعضای ناتو در هفتادمین سالگرد تاسیسش در میان اختلافات جدی اعضا برگزار می شود

ناتوی ناطور!

زهرا ساختمانیان

برگزاری نشست سالانه اعضای ناتو در لندن، مورد توجه و تحلیل صاحب نظران حوزه «امنیت بین الملل» قرار گرفته است. ناتو در حالی هفتادمین سالگرد تاسیس خود را جشن می گیرد که دیگر عملا نشانه ای از هم افزایی، هم گرایی و حتی هم پیمانی اعضای این پیمان در قبال یکدیگر وجود ندارد. این نشست روزهای سوم و چهارم دسامبر (12 و 13 آذرماه) و در میان نگاه های سلبی و ناامیدانه اعضای پیمان آتلانتیک شمالی نسبت به یکدیگر برگزار می شود. هنوز جمله معروف امانوئل مکرون مبنی بر «مرگ مغزی ناتو» منجر به نارضایتی شدید مقامات آلمانی، ترکیه ای و دیگر اعضای پیمان آتلانتیک از پاریس شد. از سوی دیگر، دونالد ترامپ درصدد آن است تا بار دیگر موضوع افزایش هزینه نظامی اعضای ناتو (به میزان 2 درصد تولید ناخالص داخلی آنها) را مطرح کرده و در غیر این صورت، به اعضای ناتو درخصوص کاهش شدید کمک های آمریکا به این مجموعه اولتیماتوم دهد.

ترامپ منافع ناتو را به پای اهداف انتخاباتی خود قربانی می کند

برخی اخبار حاکی از آن است که کار از مرحله اولتیماتوم نیز گذشته و در آینده ای نزدیک، کاخ سفید رسما کاهش تعهدات و کمک های مالی خود به ناتو را اعلام خواهد کرد. مشاوران ترامپ به وی توصیه کرده اند که خط ونشان کشیدن واشنگتن برای 26 عضو اروپایی ناتو، می تواند برای نمایش کاذب «قدرت آمریکا در مقابل متحدان خود» و در نهایت، افزایش آرای عمومی ترامپ در انتخابات موثر باشد! به عبارت گویاتر، ترامپ آماده است در نشست امسال، به راحتی منافع مشترک اعضای پیمان آتلانتیک شمالی را به پای اهداف انتخاباتی خود در ایالات متحده قربانی کند حتی اگر این اقدام منجر به تضعیف شدید ناتو شود.

کسی از حضور ترامپ استقبال نمی کند

بدون شک کمتر کسی در اروپا از حضور رئیس جمهور ایالات متحده در نشست ناتو خرسند است. بوریس جانسون نخست وزیر انگلیس که به شدت از دخالت ترامپ در فضای انتخاباتی کشورش ناراضی است، رئیس جمهور جنجالی آمریکا را مهمان ناخوانده ای می داند که حضورش در جمع آتلانتیکی ها به فال نیک گرفته نمی شود! حتی ممکن است ترامپ در جریان نشست سالانه ناتو، جمله یا عبارتی را درخصوص ترغیب افکار عمومی انگلیس مبنی بر «خروج سخت از اتحادیه اروپا» به کار ببرد که به مذاق جانسون (که فعلا طرفدار خروج نرم از اروپاست) خوش نیاید. اساسا یکی از دلایل تاکید جانسون بر عدم دخالت ترامپ در انتخابات سراسری انگلیس، پیشگیری از همین اقدام رئیس جمهور ایالات متحده در نشست ناتو بوده است.

منازعه ای که به قوت خود باقی است

بدون شک یکی دیگر از چهره های جنجالی نشست اخیر ناتو، امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه خواهد بود. آلمان و برخی دیگر از اعضای ناتو در این نشست جمعی، قصد دارند مواضع مکرون را در مقابل دیدگان ترامپ به چالش بکشند و از این طریق، کاخ سفید را در خصوص تمدید حمایت های مستمر خود از ناتو ترغیب کنند. اظهارات مکرون مبنی بر «مرگ مغزی ناتو» با واکنش «هایکو ماس» وزیر امور خارجه آلمان مواجه شد و او در پاسخ به مکرون گفت ناتو زنده است و در آینده نقش مهمی را در امنیت ایفا می کند و باید بیش ازپیش گسترش یابد.

بااین حال مکرون نسبت به ادامه تعهد آمریکا به ناتو و امکان اتکای اروپایی ها به این کشور ابراز تردید کرده است. این احساس تردید، از سال 2016 میلادی و درست زمانی که ترامپ در رقابت های انتخابات ریاست جمهوری آمریکا حضور داشت، در میان اکثریت قریب به اتفاق اعضای ناتو به وجود آمده است؛ جایی که ترامپ ساختار حاکم بر ناتو را منسوخ و کهنه می خواهد و بر لزوم بازتعریف این ساختار (بر اساس منافع آمریکا) تاکید می کند. با این حال افرادی مانند آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان و ینس استولتنبرگ، دبیر کل نروژی ناتو قصد دارند به هر قیمت ممکن، مانع از چینش مقدمات و پیش زمینه های فروپاشی نهایی ناتو در کنار یکدیگر شوند.

روایت مقامات اروپایی از احتمال فروپاشی ناتو

در این میان، صریح ترین جمله در خصوص نسبت «دولت فعلی آمریکا» و «ناتو» را «آندرس فوگ راسموسن» دبیر کل سابق ناتو بیان کرده است: «پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات آینده ریاست جمهوری آمریکا، ناتو و این کشور را تضعیف می کند. رئیس جمهور ایالات متحده در مورد توان آمریکا در دفاع از هم پیمانانش تردیدهایی ایجاد کرده است. به نظر می رسد جهان نیازمند یک راهبرد بین المللی تازه است.» سال 2018 میلادی و درحالی که منازعات درون آتلانتیکی بر سر مسائل گوناگون تا این اندازه جدی نشده بود نیز هشدارهایی از سوی مقامات اروپایی در خصوص آینده پیمان آتلانتیک شمالی مخابره شد. دونالد توسک، رئیس شورای اروپا در ژوئن سال گذشته میلادی صراحتا هشدار داد: «فشار ترامپ بر اعضای ناتو، می تواند منجر به فروپاشی این پیمان شود. ترامپ تهدیدی جدی علیه اتحاد غرب محسوب می شود و نادیده گرفتن خطاهای او اشتباه است. متاسفانه کاخ سفید در پیگیری ماموریت خود علیه نظام بین المللی جدی است.»

صف آرایی افکار عمومی اروپا در برابر ترامپ

ماجرا به مراتب پیچیده تر از حد تصور است! افکار عمومی اروپا معتقدند که مصالحه سیاستمدارانشان با رویکرد سلبی و تحمیلی ترامپ در قبال ناتو، منجر به سوءاستفاده کاخ سفید از ضعف اروپا شده است. بنابراین، منازعه شکل گرفته در میان اعضای پیمان آتلانتیک شمالی، بیشتر از این که بر سر افزایش بودجه دفاعی اعضای ناتو باشد، بر سر رویکرد جبری ایالات متحده در قبال دیگر اعضای پیمان آتلانتیک شمالی است. سران اروپایی از نحوه واکنش افکار عمومی خود در قبال «همراهی مطلق با دستورات ترامپ» به شدت بیمناک هستند. به عنوان مثال هرگونه اقدام کشورهای اروپایی مبنی برافزایش بودجه دفاعی از یک سو به معنای عقب نشینی آنها در برابر ایالات متحده آمریکا و از سوی دیگر، مولد بحران های اجتماعی در این کشورهاست. نباید فراموش کرد که بسیاری از شهروندان اروپایی، اساسا موجودیت ناتو پس از پایان دوران حیات اتحاد جماهیر شوروی را غیرمنطقی می دانند و معتقدند که اساسا عضویت در ناتو برای آنها هزینه بر بوده است. افزایش تصاعدی هزینه های ناتو در طول 18سال اشغال افغانستان این نارضایتی را تشدید کرده است. فراتر از آن، عده دیگری از شهروندان اروپایی نیز معتقدند در شرایطی که اروپا در حال اجرای سیاست های ریاضتی برای مقابله با کسری بودجه عمومی است، اختصاص میزان بیشتری از تولید ناخالص داخلی به هزینه های دفاعی در ناتو غیرعقلانی و نوعی باج دهی بی مورد به کاخ سفید خواهد بود.

سران ناتو به خوبی می دانند که دامنه دربرگیری منازعات درون آتلانتیکی و عمیقی که شکل گرفته است، محدود به سیاستمداران نیست.

ما در مقیاسی بزرگ تر، شاهد تقابل افکار عمومی اروپا با خواسته های رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا هستیم. بی دلیل نیست که اکثر شهروندان کشورهای اروپایی نسبت به دولت ترامپ و سیاست های یک جانبه گرایانه وی در ناتو نگاهی منفی دارند.

حرکت ناتو به سوی سقوط و اضمحلال

نشست لندن نه تنها به نقطه ای برای «همگرایی دوباره اعضای ناتو» تبدیل نمی شود، بلکه «نقطه آشکارساز» حرکت ناتو به سوی سقوط و اضمحلال خواهد بود. نکته جالب توجه این که سران ناتو در این نشست، چیزی برای پنهان سازی از افکار عمومی ندارند! منازعات پایدار و مزمنی که در میان اعضای پیمان آتلانتیک شمالی رخ داده است به اندازه ای وسیع و آشکار است که دیگر توان و قدرتی برای کتمان سازی آن و تبدیل آنها به یک «اختلاف درون سازمانی» خصوصا در حوزه امنیت بین الملل وجود ندارد. طی روزهای آینده، افکار عمومی دنیا شاهد شکل گیری یک جدال سخت در اتاقی شیشه ای و کامل قابل رویت خواهند بود. منازعه ای که بازندگان آن، هر 29 عضو این پیمان (26 عضو اروپایی به علاوه آمریکا، ترکیه و کانادا) خواهند بود.  

ذره بین

اولتیماتوم مسکو به اعضای ناتو

در آستانه برگزاری نشست سران ناتو، کشور روسیه (که سران پیمان آتلانتیک شمالی از آن به مثابه اصلی ترین چالش امنیتی خود یاد می کنند)، پیام واضحی را به شرکت کنندگان در این اجلاس مخابره کرده است. وزارت دفاع روسیه از طرحی خبر داده که در آن مسکو هرگونه تحرک نظامی همسایگان خود را تشخیص داده و تحت نظر می گیرد و دیگر موشک بالستیک یا جنگنده ای نخواهد بود که روس ها از حرکت آن در اطراف خود بی اطلاع باشند. فراتر از آن، اعضای ناتو قصد دارند در نشست اخیر به شدت از ترکیه بابت خرید سامانه S400  از روسیه انتقاد کنند. در چنین شرایطی به نظر می رسد مقامات کاخ کرملین و در راس آنها ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه، با خیالی آسوده نظاره گر منازعات پایدار و شدید ایجادشده میان اعضای پیمان آتلانتیک شمالی باشند. انتشار بیانیه اخیر وزارت دفاع روسیه در آستانه برگزاری اجلاس ناتو، نوعی اولتیماتوم به «ناتوی تضعیف شده» از سوی مسکو محسوب می شود. درنهایت این که خروجی نشست اخیر سران ناتو، چیزی جز یک عکس یادگاری و متعاقبا، بازگویی منازعات سخت شکل گرفته در این مجموعه نخواهد بود.