آرشیو پنج‌شنبه ۳۰ آبان ۱۳۹۸، شماره ۳۵۷۷
اقتصاد
۵

با تکرار معاملات در بورس کالا اتفاق افتاد

کشف منصفانه قیمت

شرق: عرضه پسته در بورس کالا که با چالش های بسیاری مواجه بود، به گفته برخی فعالان بازار این روزها تجربه موفق زعفران را تکرار می کند. پیش از عرضه این محصول برخی از فعالان بازار بر این باور بودند که محصول پسته با دیگر کالاهای کشاورزی فرق دارد و به علت تنوع و گوناگونی گسترده آن، این امکان وجود ندارد که شاخص هایی را برای عرضه پسته در بازار بورس مشخص کرد تا از طریق آن استانداردسازی محصول در بورس کالا انجام شود؛ اما این استانداردسازی برای چند نوع پسته انجام شد و ظاهرا امروز به اندازه تجربه عرضه زعفران موفق ارزیابی می شود. علیرضا ناصرپور، معاون توسعه بورس کالا در گفت وگو با «شرق» اظهار کرده بود که براساس تجربیات اجرائی که در این چند سال به دست آوردیم، می دانیم که ورود یک محصول به بورس به ویژه درباره کالای غیراساسی مثل زعفران و زیره که عمدتا کالاهای صادراتی ما هستند، موثر بوده و اثر خوبی روی بازار گذاشته است. حالا که چند ماهی از عرضه این محصول می گذرد، حسن رضایی پور، قائم مقام کارگزاری توسعه کشاورزی نیز بر این گفته صحه می گذارد و اعلام می کند که عرضه پسته در بورس درست مثل زعفران با استقبال خوبی مواجه شده است و این دو محصول از زمان راه اندازی راندمانی رو به رشد داشته اند و هر روز هم حجم معاملات و هم تعداد انبارها افزایش یافته است و خوشبختانه توانسته رضایت نسبی تولیدکنندگان، مصرف کنندگان و سرمایه گذاران را تا امروز موجب شود.

درآمد هنگفت انحصارگرایان

 برخی از فعالان بازار پسته همواره با عرضه این محصول در بورس کالا مخالف بودند یا حتی آن را غیر ممکن می دانستند. به نظر آنان پسته با دیگر کالاها متفاوت است و بازار آن در بورس به جایی نخواهد رسید. مظفر محمدی، مدیرعامل شرکت طلای سبز زرند، در مواجهه با این دست اظهار نظرها از وجود صادرکنندگانی در بازار پسته می گوید که هرساله درآمد هنگفتی از این طریق کسب می کنند. با وجوداین ظاهرا مخالفت آنان دراین باره طبیعی به نظر می رسد. محمدی می گوید: تعداد محدودی از صادرکنندگان هستند که هر ساله پول هنگفتی از طریق کنترل بازار نصیب شان می شود. آنان ثروتمند هستند و مقدار زیادی نقدینگی دارند. سیاست کار آنان به این شکل است که سعی می کنند قیمت ها را در بازار پسته پایین نگه دارند تا زمانی که کل نقدینگی شان را صرف خرید پسته با قیمت پایین کنند. در این شرایط کشاورزانی که چاره ای ندارند و به علت مشکلات شان مجبور به فروش پسته های شان هستند، محصول خود را با قیمت پایین می فروشند. وقتی آنان همه نقدینگی خود را پسته خریدند، دیگر به بالا رفتن قیمت پسته اهمیتی نمی دهند. این راه هر سال برای آنان درآمدهای بسیاری به وجود می آورد. این فعال بازار پسته ادامه می‎ دهد: با فعالیت بورس کالا جلوی این قضیه و مسائلی از این دست گرفته می شود. بورس در زعفران، زیره، ذرت و... واقعا موفق عمل کرده است. اساسا بورس به هر جا ورود پیدا کرده، آن بازار را چه از نظر کشف قیمت و چه ثبات و چه شفافیت معاملات تکان داده است.او به این سوال که آیا رقیبان ما که آمریکا سرآمد آنان است، از مکانیسم بورس استفاده می کنند، پاسخ می دهد: بله، رقیبانی مثل آمریکا شرکت های محدود و مشخصی دارند؛ می توان گفت کار ما یک نوع الگوبرداری از رقبای ماست. فقط آنان به طور شخصی قرارداد نمی بندند و قراردادها را به صورت شرکتی می بندند که خیلی هم کار آمد است.محمدی همچنین در توضیح وضعیت رقابت در بازار جهانی پسته اظهار می کند: بورس رقبای ما در بحث کشاورزی هم ورود پیدا کرده است؛ نه فقط در قسمت فروش. این مسئله توانسته کمک بسیاری به کشاورزان در آن کشورها از جمله آمریکا بکند. باید توجه داشت که ورود پسته به بورس کالا صددرصد در رقابت ما با رقبای مان اثر خواهد داشت. متاسفانه صادرکنندگان ما گاه مجبورند پسته بی کیفیت هم صادر کنند؛ اما بورس این اجازه را نمی دهد. اگر مشتریان خارجی از بورس خریداری کنند، پسته صددرصد باکیفیت از کشور خارج می شود و این برای ما موفقیت در بازار جهانی را به همراه خواهد داشت.

تامین مالی تجارت

جلیل کاربخش راوری، نایب رئیس اتاق بازرگانی کرمان و رئیس خانه صنعت و معدن استان کرمان ضمن حمایت عرضه پسته در بورس این اقدام را در تامین مالی تجارت خارجی ایران بسیار موثر ارزیابی می کند و معتقد است اگرچه استانداردسازی این محصول در بورس کالا صرفا به استانداردسازی فیزیکی محدود می شود اما با مرور زمان به رسیدن پسته ما به استاندارد جهانی کمک خواهد کرد. او می افزاید: بحث ورود پسته به بورس کالا به سال 96 برمی گردد. در آن سال اقداماتی توسط بورس کالا صورت گرفت و اتاق کرمان هم استقبال کرد. علت این استقبال این بود که بورس کالا در چند حوزه می تواند کمک کند؛ مثلا یکی از دغدغه های ما در بازار پسته که محصولی صادراتی است، تامین مالی تجارت داخلی به خارجی است. ورود بورس می تواند کمک موثری در تامین مالی بکند. من به نمایندگی از اتاق کرمان در جلسات حضور داشتم و شاهد بودم که بحث و بررسی بسیاری با جناب آقای سلطانی، مدیرعامل بورس و همکارانشان شد. اگرچه این بازار به تازگی شکل گرفته اما من به آینده آن بسیار امیدوارم.

تکرار تجربه موفق کالاهای غیراساسی

چندی پیش علیرضا ناصرپور، معاون توسعه بازار بورس کالا در گفت وگو با «شرق» عنوان کرده بود: ورود پسته به بورس از ابتدا به درخواست گروهی از فعالان این بازار انجام شده است و برخی هنوز هم می گویند نمی شود برای پسته استاندارد تعیین کرد، باید بگویم این طور نیست؛ چراکه معیارهایی در استاندارد ملی و جهانی وجود دارد. ضمنا تمام انواع پسته قرار نیست در بورس کالا معامله شود بلکه این معاملات برای انواع خاصی از پسته که حجم بیشتری از پسته کشور را تشکیل می دهند، انجام می شود. همچنین او خبر داد که تمام اقدامات مربوط به عرضه پسته در بورس در بررسی های کارگروهی از متخصصان صورت گرفته است و ورود این محصول به بورس کالا مثل ورود سایر محصولات صادراتی به بورس که تجارب مثبتی بوده اند، موفقیت آمیز خواهد بود و او این ورود را در ایجاد شفافیت در کشف نرخ، نزدیک شدن به استانداردهای جهانی، بهبود شرایط بازاریابی و افزایش دسترسی به بازار بسیار کمک کننده ارزیابی کرد. معاون توسعه بازار بورس کالا همچنین اظهار کرده بود که بورس کالا یک بازار آلترناتیو است و ورود پسته به بورس کالا، عرضه آن در بازار سنتی را کاملا تعطیل نمی کند. در واقع اصلا چنین امکانی وجود ندارد؛ مثلا درباره زعفران همین الان که در بورس کالا در حجم قابل توجهی در حال معامله است، معاملات آن در بازار سنتی مختل نشده است. طبیعتا همواره در بازار سنتی زعفران، معاملات قابل توجهی وجود دارد؛ چون بورس به هیچ عنوان قرار نیست که به طورکلی جایگزین بازارهای سنتی شود بلکه این دو بازار در کنار هم فعالیت می کنند. یک سری کارویژه هایی چه ما بخواهیم آن را قبول کنیم و چه نخواهیم، واقعیت دارند. بر اساس تجربیات اجرائی که در این چندسال به دست آوردیم، می دانیم که ورود یک محصول به بورس اتفاقا به ویژه درباره کالاهایی مثل زعفران و زیره که اساسی نیستند و عمدتا کالاهای صادراتی ما هستند، موثر بوده و اثر خوبی روی بازار گذاشته است. حالا که چند ماهی از عرضه پسته در بوس کالا در مهرماه می گذرد، حسن رضایی پور، قائم مقام کارگزاری توسعه کشاورزی بر این گفته ها صحه می گذارد. او درباره شکل و حجم فعلی عرضه زعفران و پسته در بورس کالا می گوید: این دو محصول اکنون در قالب ابزارهای نوین مالی پذیرش و عرضه می شوند. این ابزارها به نوعی در تمام کشورهای دنیا رایج است و خوشبختانه در کشور ما هم راه اندازی شده است و در واقع حلقه واسط میان سرمایه گذار، تولیدکننده و مصرف کننده است به این صورت که کشاورز محصولش را برداشت می کند و طبق استانداردهایی که بورس مشخص کرده است، آن را تحویل انبارهای بورسی می دهد. سپس سرمایه گذاران در فصل عرضه این را یا به قصد انتفاع یا به قصد مصرف خریداری می کنند و در فصلی که کالا در بازار کمیاب می شود و تقاضا بالا می رود، آن را عرضه می کنند تا هم نوسان بازار کنترل شود و هم نقدشوندگی کالای کشاورز بالا برود. از مزایای دیگری که این مسئله دارد، برای دولت است؛ زیرا در بحث بودجه ای که برای خریدهای تضمینی نیاز است، کمک دولت می تواند کمتر شود و مکانیسم بازار نیازهای بازرگانی این بازار را فراهم کند.رضایی پور همچنین اعلام می کند که تا امروز از عرضه پسته و زعفران در بازار بورس استقبال خوبی شده است و توضیح می دهد: این دو محصول از زمان راه اندازی، راندمانی رو به رشد داشته اند و هر روز، هم حجم معاملات و هم تعداد انبارها افزایش یافته و خوشبختانه رضایت نسبی تولیدکنندگان، مصرف کنندگان و سرمایه گذاران را تا امروز موجب شده است.

قیمت منصفانه چگونه کشف می شود؟

قائم مقام کارگزاری توسعه کشاورزی به توضیح چند کارکرد بورس کالا در رابطه با این دو محصول می پردازد: به طورکلی وقتی در بازارهای مالی و سرمایه وارد می شویم، اهرم سرمایه چند کارکرد پیدا می کند؛ اولین کارکرد آن این است که تعداد دفعات معامله را بالا می برد؛ یعنی حجم انبارهای زعفران ما چیزی نزدیک به 17 تا 18 تن بود، ولی نزدیک به هزار تن زعفران معامله شد؛ یعنی روی یک کالا به دفعات معامله صورت گرفت. این افزایش تعداد معاملات به کشف منصفانه نرخ کمک می کند، به این معنی که هرچه تعداد معاملات بیشتر می شود، به قیمت واقعی نزدیک تر می شویم. دوم اینکه اهرم سرمایه ای که در بازار سرمایه وجود دارد خیلی از سرمایه گذاران هستند که پول های راکدی دارند و با ورود این محصولات نقدینگی شان را درگیر گردش کالا کرده اند و به همین دلیل کالای کشاورز روی دستش نمی ماند و ما حداکثر بعد از اینکه کشاورز درخواست فروشش را به ما ارائه می دهد، طی 24 ساعت پولش را پرداخت می کنیم؛ یعنی دومین کارکرد این است که از پتانسیل سرمایه ای که در بازار سرمایه وجود دارد برای نقدشوندگی کالا استفاده می کند. سومین مطلب این است که بورس از آنجایی که قراردادهایش استاندارد است، کالای استاندارد را قبول می کند؛ یعنی مصرف کنندگان مطمئن هستند انباری وجود دارد که کالای استاندارد داخل آن است و از نظر کیفیت کاملا تضمین شده است، بنابراین مصرف کننده ها هم به این بازار مراجعه می کنند. کارکرد دیگر آن مسئله پوشش ریسک قیمتی کالاست. قیمت های آتی که روی این قبوض انبار درج شده است تولیدکننده از امروز تا اسفندماه قیمت کالایش را می تواند ببیند و اگر دلش خواست با قیمتی که امروز برای دو یا سه ماه دیگر تعیین شده کالایش را بفروشد و مصرف کننده هم همین طور. درواقع دیگر نگرانی از بابت نوسانات قیمتی وجود ندارد.

از او می پرسم که آیا درباره زعفران یا پسته تاکنون فرایند کشف قیمت برای بازار موفق بوده است. او پاسخ می دهد: بله؛ چون تعداد دفعات معامله بسیار زیاد است، بنابراین با اطمینان بالا می توان گفت قیمت کشف شده عادلانه ترین قیمت بازار است. ما تا دو سال پیش قیمت مشخصی برای زعفران نداشتیم؛ یعنی کشاورز زعفران را در دست می گرفت و به بازار می آورد و بازاری هرچه می خواست می توانست از کشاورز بگیرد، اما امروز کشف قیمت با بورس کالاست و دیگر با نگاه کردن به سایت می توانند ارزش واقعی کالایی را که در دست دارند بدانند و احتمالا سوءاستفاده ای از این بابت اتفاق نخواهد افتاد.رضایی پور همچنین در پاسخ به این سوال که بورس کالا چه مقدار توانسته به ما در به دست آوردن بازارهای جدید کمک کند، توضیح می دهد: در چند ماه گذشته ما مواردی را داشته ایم که صادرکنندگان رو به تامین کالا از بورس آورده اند. اما به لحاظ شرایط کشور و تحریم هایی که با آن روبه رو هستیم، خریدار خارجی امکان ورود مستقیم ندارد یا با شرایط بسیار سختی به خاطر نقل وانتقالات مالی، قادر به این  کار است، ولی موارد بسیار زیادی داشته ایم که صادرکنندگان برای تامین کالایشان به جای مراجعه به بازار، به بورس مراجعه و این کالا را خریداری و احتمالا صادر کرده اند.

نگرانی فعالان بازار سنتی برطرف خواهد شد

برخی در بازار سنتی عملکرد بازار بورس برای پسته و زعفران را اتلاف وقت می دانند و معتقدند درباره این دو کالا در بازاری به جز بازار سنتی موفقیتی حاصل نخواهد شد. از طرف دیگر ظاهرا شاهد عملکرد موفقیت آمیز بورس کالا در بحث این بازارها هستیم. علت این دوگانه را از قائم مقام کارگزاری توسعه کشاورزی جویا می شوم و این پاسخ را می شنوم: باید به آماری که وجود دارد بسنده کرد. مثال آن را روی زعفران می زنم، چراکه پسته امسال در اولین سال راه اندازی خود است و چندماهی بیشتر از عرضه آن نمی گذرد. کل مجموع تولید زعفران ما در سال 97 کمتر از 400 تن بوده و در بورس کالا در گواهی سپرده دو یا سه برابر این حجم معامله صورت گرفته است، پس می توانیم به جرئت این را بیان کنیم که تعداد دفعات معامله ای که روی این کالا انجام گرفته، از نظر بازاری و کشف نرخ و سایر مسائل این بازار به نوعی روی بازار سنتی تسلط یافته است. او می افزاید: در بازار سنتی عده معدودی فعال بودند و اطلاع رسانی صورت نمی گرفت. اگر گزارش های چندسال گذشته را مرور کنیم، احتمالا انحصار را به وضوح می بینیم، اما حالا با آماری که منتشر می شود، هر شخص ایرانی یا خارجی با مراجعه به بورس کالا از آمار واقعی معاملات و موجودی انبارها و... مطلع می شود، به نوعی بازار سنتی این نگرانی را دارد که این بازار از دست آنان خارج و به بورس کالا منتقل شود؛ تا حدودی هم این اتفاق افتاده است. البته به نظر من این نگرانی به مرور زمان برطرف می شود، آن هم با روی آوردن برندهای بزرگی که در بازار فعالیت می کنند به بورس کالا. آنها هم روزی این نگرانی را داشته اند، اما وقتی مزایای این بازار را دیدند و با بازار سنتی مقایسه کردند این مقایسه موجب شد آنها هم امروز موافق بورس کالا باشند. اگر نمادهای زعفران را مشاهده کنید، می بینید که برندهای بزرگ زعفران ورود کرده اند و آخرین باری هم که با آنها مذاکره داشته و صحبت کرده ایم، رضایت نسبی خود را از این بازار اعلام کرده اند. آنها خودشان اشاره کرده اند به اینکه قبلا ما باید به دنبال کشاورزان می رفتیم، کالای آنها را می خریدیم و می آوردیم و مورد آزمایش قرار می دادیم، اما الان کشاورزان با پای خود مراجعه کرده و کالای خود را می آورند و هزینه آزمایششان را پرداخت می کنند، ما هم اطمینان داریم که این کالا در بازار هست و هر زمان بخواهیم می توانیم خرید کنیم؛ نگرانی برای تامین کالا نداریم. از طرف دیگر کشاورزان، به جز واسطه ها و دلالان؛ یعنی افرادی که صاحب کالا هم بوده اند، این رضایت را دارند، چراکه مطمئن هستند در این بازار حداکثر در 24 ساعت با قیمت کشف شده، وجه کالای خودشان را دریافت می کنند.