آرشیو پنج‌شنبه ۳۰ آبان ۱۳۹۸، شماره ۳۵۷۷
علم
۸
آینه های موازی

پرندگان دریایی و جاذبه پلاستیک

کسرا حقیقت

مطالعه ای که سه سال پیش در «ساینس ادونسز» منتشر شد، این موضوع را بیان می کرد که برخی از زباله های پلاستیکی موجود در اقیانوس ها با ارسال سیگنال شیمیایی اشتباه، برخی پرندگان دریایی را به خود جذب می کنند. این نظریه اینک می تواند توضیح دهد که چرا در شکم برخی پرندگان دریایی، به خصوص آلباتروس قطعات پلاستیک پیدا می شود. بر اساس این بررسی، بوی پلاستیک جاذبه اصلی برای به دام انداختن این پرندگان دریایی است. مشکل اینجاست که اینک اقیانوس های زمین مملو از زباله شده اند. بیش از پنج میلیارد قطعه پلاستیک و زباله مصنوعی در ابعاد مختلف در دریاهای جهان پراکنده شده و همه ساله در حدود هشت میلیون تن پلاستیک به زباله های دریایی اضافه می شود. موج دریاها در ساحل بقایای پلاستیک و همچنین میکروپلاستیک ها را به خود می کشد؛ زباله هایی که حتی ممکن است در اعماق دریا و حتی در قطب شمال نیز پیدا شوند. آلباتروس ها و کبوتردریایی سانان و بینی لوله ای ها از بین پرندگان دریایی عمدتا به این مسئله شناخته شده هستند که نه فقط به کمک دیدن به شکار می پردازند، بلکه بر اساس بوهای مختلف می توانند طعمه را پیدا کنند. درواقع آنها بوی دی متیل سولفید (Dimethyl sulfide را که به اختصار  DMS نامیده می شود) تشخیص می دهند؛ بویی که با خورده شدن فیلتوپلانکتون ها توسط خرچنگ های کوچک آزاد می شود. نابودی جلبک ها نیز سبب می شود ماده موجود در آنها به DMS تبدیل شود. این بو به مشام پرندگان دریایی رسیده و آنها را به خود جذب می کند. اما جاذبه پلاستیک در پهنه اقیانوس ها برای این پرندگان دریایی چیست؟ به گفته پژوهشگران، زمانی که زباله های پلاستیکی در دریا توسط ارگانیسم های تولیدکننده DMS احاطه می شوند به نوعی پرنده را می فریبند که تصور کند با طعمه روبه رو شده است. این ترکیب شیمیایی درواقع همان چیزی است که توجه پرندگان دریایی را به خود جلب می کند. ماتیو ساووکا و همکارانش از دانشگاه کالیفرنیا در مطالعه اخیر گلوله های پلاستیکی از مواد مصنوعی را به مدت سه هفته در دریاهای ساحل کالیفرنیا رها کردند تا بتوانند آنها را مورد آنالیز و بررسی قرار دهند. پیش از قرارگرفتن قطعات پلاستیکی در دریا هیچ اثری از DMS در قطعات پلاستیکی استفاده شده در این آزمایش نبوده است، اما آن گونه که این پژوهشگران گفته اند، مطالعه آنها اثبات می کند که DMS در تمام این قطعات پس از ورود به آب دریا وجود دارد. میزان غلظت DMS در پلاستیک ها بین 6/0 میکروگرم تا 28 میکروگرم در هر گرم پلاستیک اندازه گیری شد. این نشان می دهد که این گلوله های پلاستیکی کمتر از یک ماه زمان نیاز دارند تا توسط کبوتردریایی سانان و بینی لوله ای ها شناسایی شوند. گاهی میزان بوی متصاعدشده از پلاستیک ها حتی از بوی جلبک ها در اقیانوس ها نیز شدیدتر است. این به آن معناست که آلودگی روزافزون دریاها با زباله های پلاستیکی با ارسال سیگنال و تحریک پرندگان دریایی روزبه روز حیات آنها را با خطر بیشتری مواجه خواهد کرد. دانشمندان با بررسی 13 هزار پلاستیک موجود در شکم پرندگان دریایی در پی یافتن پاسخی به این پرسش بودند که آیا این نظریه می تواند توضیحی مبنی بر این ارائه کند که چرا پرندگان دریایی نسبت به سایر موجودات بیشتر پلاستیک می خورند یا خیر. نتیجه این پژوهش نشان می دهد آن دسته از پرندگان دریایی که در جست وجوی خود برای یافتن غذا بر اساس جهت یابی به دنبال بوی DMS می گردند شش مرتبه بیشتر از پرندگانی که بر اساس گستره دید و به صورت چشمی طعمه شکار می کنند، به اشتباه پلاستیک می خورند. پیش از این این طور به نظر می رسید که دلیل خوردن پلاستیک توسط پرندگان دریایی این است که پرندگان، زباله های دریایی را به اشتباه به صورت غذا می بینند، اما مطالعه اخیر نشان داد که سیگنال های شیمیایی در جذب آنها به پلاستیک به عنوان غذای اشتباه نقش مهمی بازی می کند. زیست دریایی پرندگان، به خصوص پرندگان دریایی، به شدت از ناحیه زباله های پلاستیکی پراکنده در دریاها و اقیانوس ها در معرض آسیب است. آنها پلاستیک و کابل و زباله هایی از این دست را می بلعند و گمان می کنند که غذا خورده اند. بر اساس پژوهش های زیست شناسان، در حدود 90 درصد از پرندگان دریایی دست کم یک بار پلاستیک خورده اند. بیش از همه آلباتروس ها و کبوتردریایی سانان در معرض این آسیب زیست محیطی قرار دارند.