آرشیو دو‌شنبه ۴ آذر ۱۳۹۸، شماره ۳۵۸۰
دیپلماسی
۱۵

نقش عراق برای ایران

نه موازنه گر، نه مواجهه گر

باورش سخت اما واقعیت صحنه است؛ در روزی که معاون وزیر نیرو برای هم فاز کردن برق ایران و عراق به این کشور رفته، تظاهرات مردمی در این کشور آغاز می شود؛ تظاهراتی که با مفهوم مبارزه علیه فساد آغاز شد، ولی در حاشیه اش به مفاهیمی دیگر گره خورد. برخی نهادهای مرتبط با ایران هم مورد حمله و انتقاد تظاهر ات کنندگان قرار گرفتند. مقامات مسئول در ایران، عراق را کشور برادر و دوست می نامند و در واکنش به تظاهرات در عراق خونسردانه موضع گیری کردند. دستگاه دیپلماسی از مطالبات مردم عراق حمایت کرد. سخنگوی دستگاه دیپلماسی همان چند روز اول وقوع اعتراضات در عراق گفت: «جمهوری اسلامی ایران از مطالبات و خواسته های مردم عراق که به روشنی در بیانیه ها و اظهارات مرجعیت دینی و همچنین جناب آقای «دکتر عادل عبدالمهدی»، نخست وزیر عراق، مورد تاکید قرار گرفته است، حمایت می کند. اطمینان داریم دولت و ملت عراق و مرجعیت می توانند بر مشکلات فایق آمده و با یکپارچگی به آبادانی عراق مبادرت کنند».

مثل همیشه برخی صداهای مخالف در داخل کشور و اظهارنظرهای غیرکارشناسی فضا را در عراق ملتهب کرد. مانند آنها که از شیعه انگلیسی در عراق صحبت کردند و با ادبیاتی غیردیپلماتیک درگیری ها در کشور همسایه را به نوعی دیگر تعبیر کردند. با اینکه بارها تاکید شده این نوع موضع گیری ها درباره هر کشوری فقط به تخریب رابطه ایران و همسایگان و آن کشور منجر می شود، این بار هم در برخی موارد شاهد آن بودیم.

با این اوصاف یک مقام دیپلماتیک تاکید می کند که آنچه درباره ایران در تظاهرات عراق رخ داد، غیرمنتظره بود. تلاش برای عبور از پل سنگی و رسیدن به مقر سرکنسولگری ایران در کربلا و حمله به آن، از منظری دیگر نیازمند بررسی، تبیین و تحلیل است. همچنین در همه 15 سال گذشته که می توان گفت عراق وارد دوره مدرن شده، تعرض به مرجعیت مشاهده نشده بود، اما در این مورد آن را دیدیم. همچنین برخی نهادها مثل عصائب اهل الحق و حشدالشعبی که به ایران نزدیکی دارند نیز با اعتراض مردم مواجه شدند.

با این اوصاف جریان تحولات عراق نیز از جایی به صورتی دیگر رقم خورد. تقریبا بعد از اربعین حسینی، برخی حامیان جریان اعتراضی از آن جدا شدند و تقریبا موج تحولات فروکش کرد. یک مقام آگاه درباره آنچه در عراق گذشته و از منظر دستگاه دیپلماسی می گوید عراق در رئالیسم سیاسی ما، از سال 2003 تاکنون با ایران نه موازنه گر است نه مواجهه گر. عراق جدید در قطب بندی های منطقه ای هم وارد نمی شود. در شرایط فعلی عراق برای ایران تعریف جدیدی پیدا کرده است. باید عراق را در معادلات منطقه ای و در محیط فراپیرامونی خودمان ببینیم و ارزش این کشور همسایه را نباید در حد مناسبات دوجانبه و مبادلات تجاری دید، اگرچه اینها هم مهم است، اما عراق فراتر از این مختصات برای ما اهمیت دارد. جمهوری اسلامی ایران در عراق از قاعده هر نفر یک رای حمایت کرده و از دولت های متعدد این کشور بعد از فروپاشی رژیم بعث حمایت کرده است، پس باید برای پابرجاماندن این دستاورد تلاش کنیم.

اگرچه نقش این کشور در شرایط فعلی که ایران درگیر تحریم هاست نیز در نوع خود اهمیت دارد. این مقام آگاه که نخواست نامش فاش شود، درباره آنچه نامهربانی با ایران در اعتراضات اخیر عراق می نامد، می گوید «باید این بحث را بررسی و آسیب شناسی کنیم اما اکنون می توان گفت آنچه رخ داده، نشان می دهد که ما کمتر با بدنه مردمی در عراق کار کرده ایم و بیشتر با نهادها سروکار داشته ایم. ازهمین رو مردم در عراق می توانند چشم روی تلاش ایران برای محو داعش ببندند و دست به انتقاد بزنند. با همه اینها از مطالبات موجود در عراق حمایت می کنیم و متغیرهایی وجود دارد که باید آنها را به دقت بررسی کنیم».