آرشیو چهار‌شنبه ۱۳ آذر ۱۳۹۸، شماره ۴۷۶۸
باشگاه اقتصاددانان
۲۳
پرسش امروز

پارادوکس شهرهای جدید

سیاست احداث شهرهای جدید در ایران با هدف کاهش فشارهای جمعیتی وارد شده به شهرهای بزرگ در اواخر دهه 60 مطرح شد.

17 شهر جدید موجود در کشور بر مبنای مطالعات صورت گرفته در دهه 60 و بر مبنای دو هدف کلی «اسکان سرریز جمعیت کلان شهرها» و همچنین «تامین مسکن برای پاسخ به نیاز رشد شتابان جمعیت» ایجاد شده و طی سه دهه اخیر گسترش یافتند؛ ظرفیت جمعیت پذیری برای این شهرهای جدید -17 شهر جدید موجود-طی سال های گذشته و در مطالعات انجام شده، 3 میلیون و641 هزار نفر تعریف شد؛ به این معنا که 17 شهر جدید موجود کشور در مجموع گنجایش جذب نزدیک به 4 میلیون نفر جمعیت را دارند؛ این درحالی است که جمعیت ساکن موجود در 17 شهر جدید موجود درحال حاضر حدود یک میلیون نفر است؛ بر پایه این آمارها، به این ترتیب، هم اکنون درصد اندکی از ظرفیت جمعیت پذیری تعریف شده برای شهرهای جدید کشور تحقق یافته و بخش عمده ظرفیت جمعیت پذیری این شهرها همچنان خالی از سکنه و غیرمسکونی است.

بررسی های کارشناسی صورت گرفته ناشی از تجربه گذشت سه دهه از ساخت وگسترش شهرهای جدید، نشان می دهد مهم ترین علت خالی ماندن بیش از 70درصد ظرف جمعیتی شهرهای جدید طی سال های گذشته تاکنون، به «چالش های سکونتی موجود در این شهرها» برمی گردد. این در حالی است که الگوی جهانی ساخت و توسعه شهرهای جدید نشان می دهد «یک شهر جدید کارآمد» شهری است که «حداقل 50 درصد از ظرفیت جمعیت پذیری تعریف شده برای آن فعال بوده» و مورد سکونت خانوارها قرار گرفته باشد؛ همچنین برخورداری از شاخصه های مهمی همچون «سرزندگی»، «هویت اجتماعی» و «سکونت طبقات مختلف اجتماعی» از دیگر معیارهای کارآمدی یک شهر جدید در استانداردهای تعریف شده جهانی است. وضعیت موجود شهرهای جدید در ایران، اما نشان می دهد اگرچه طی سال های گذشته تاکنون دیدگاه های کارشناسی بر ضرورت ایجاد این شاخصه ها در شهرهای جدید و تلاش برای دستیابی به آنها تاکید داشته است. اما این شاخص ها به ندرت در برخی شهرهای جدید قابل ملاحظه است؛ این درحالی است که عمده شهرهای جدید کشور هم اکنون فاقد این شاخص ها هستند.

 بررسی ها درباره فلسفه و اهداف شکل گیری شهرهای جدید در دهه 60 نشان می دهد، شهرهای جدید در کشور در بدو طراحی و برنامه ریزی برای ایجاد بر پایه همان اهدافی ایجاد شدند که شهرهای جدید موفق دنیا نیز برای تحقق همان اهداف شکل گرفتند. به این معنا که شهرهای جدید کشور با هدف «تامین مسکن برای رشد شتابان جمعیت شهری» و همچنین «تمرکززدایی از کلان شهرها و پاسخ به نیاز سرریز جمعیت شهرهای بزرگ»، طراحی و ساخته شدند؛ این دو هدف دقیقا مشابه همان اهدافی است که از سال های قبل تاکنون مبنای تاسیس شهرهای جدید در دنیا قرار دارند. اکنون پس از گذشت چند دهه از آغاز احداث شهرهای جدید، مجددا بخشی از اهداف طرح جدید خانه سازی دولتی در شهرهای جدید متمرکز شده است. شهرهایی که در حال حاضر هنوز نتوانسته اند چالش های گذشته ساکنان خود را در حوزه های مختلف اجتماعی و اقتصادی حل کنند. از این رو اکنون این سوال مطرح است که در وضعیت کنونی و بدون حل مشکلات این شهرها، آیا اجرای طرح جدید ساخت مسکن و اضافه کردن احتمالی بار جمعیتی جدید، مشکلات این شهرها را دو چندان نمی کند؟