آرشیو چهار‌شنبه ۱۳ آذر ۱۳۹۸، شماره ۴۵۲۷
جهان
۵
سوژه روز

احزاب سیاسی برای آینده عراق گرد هم جمع شدند

جست وجو برای نخست وزیر با ذره بین

میثم سلیمانی

سیاستمداران عراقی این روزها بیش از هر زمانی نگران جایگاه خود هستند. فرقی نمی کند از چه طیف سیاسی باشید، مردم دیگر تمایلی به نخبگان سیاسی کنونی عراق ندارند و به دنبال تغییر جدی در ساختار سیاسی عراق هستند از اکتبر امسال بزرگ ترین جنبش مردمی عراق شکل گرفته و استان های مختلف عراق درگیر اعتراضات سراسری شده است.

راهپیمایی ها به یک تهدید بزرگ برای نخبگان حاکم تبدیل شده است. تا به امروز طی دوماه حدود 420 نفر در عراق کشته شده اند و بیش از 20 هزار زخمی در این اعتراضات به جا مانده است. طی روزهای اخیر نیز با بالا گرفتن خشونت و اعتراضات در سراسر عراق در نهایت عادل عبدالمهدی، نخست وزیر این کشور به طور رسمی استعفای خود را اعلام کرد و حالا مذاکرات در بغداد برای جایگزینی او ادامه دارد.

مردم به شدت از وضعیت معیشتی و اقتصادی خود ناراضی هستند. بانک جهانی می گوید با وجود ثروت نفتی که عراق دارد و دومین تولیدکننده نفت اوپک محسوب می شود، از هر 5 عراقی یک نفر در فقر زندگی می کند و یک چهارم جوانان بیکار هستند.

تظاهرات کنندگان معتقدند مشکلات عراق بسیار عمیق تر از آن است که با استعفای عبدالمهدی برطرف شود زیرا باید راه حل های قوی و جدی تر برای حل این مشکلات در نظر گرفت. یک فرد 77 ساله معترض در گفت وگو با خبرگزاری فرانسه می گوید: هر چند مذاکرات و توافق سیاسی برای تعیین نخست وزیر جدید عراق در حال انجام است اما اکنون نگه داشتن کابینه موقت یک جور وقت تلف کردن است.

با این حال به نظر می رسد توجه به شرایط موجود سیاسی در عراق پیدا کردن یک جانشین برای عبدالمهدی چندان ساده نیست. زیرا هر فردی که بخواهد نخست وزیر شود نیاز به تایید نه فقط جناح های شیعی بلکه مقامات کرد و سنی نیز دارد. حتی برخی عنوان می کند که ایران و امریکا باید بر سر گزینه جانشینی نیز به توافق برسند.

برخی ناظران به خبرگزاری فرانسه گفته اند که مقام های اقلیم کردستان عراق پشتیبان عادل عبدالمهدی بوده و چندان از استعفا و کناره گیری وی راضی نیستند.

عادل باخه وان، تحلیلگر مسائل عراق به خبرگزاری فرانسه گفت هرچند که مذاکرات برای تعیین نخست وزیر در بغداد جریان دارد اما نمی توان نادیده گرفت که ایران قصد دارد منافع خود در عراق را پس از تغییر دولت و اصلاح قانون اساسی حفظ کند. از طرفی دیگر گفته می شود ایران چند روز پیش از استعفای دولت عراق دو طرف به این نتیجه رسیده بودند که در ازای صادرات نفت خام ایران به عراق از سهم بودجه فدرال خزانه دولت عراق پول آن را دریافت کنند. یک منبع دولتی به خبرگزاری فرانسه گفته است که برخی از احزاب نیز به دنبال تضمینی در این باره برای به نتیجه رسیدن مذاکرات در مورد نخست وزیر آینده هستند. برخی منابع نیز عنوان کردند که جناح های سیاسی مواضع و خطوط سفت و سختی را ترسیم کردند و همین موضوع باعث پیچیده شدن گفت وگوها شده است. گزارش ها حاکی از آن است که احزاب سیاسی قصد دارند برسر یک دولت انتقالی 6 ماهه به نتیجه برسند تا بر اصلاحات و انتخابات آینده نظارت کنند و یک انتخابات زودهنگام پارلمانی را نیز مدیریت کند. تغییر قانون انتخابات عراق خواسته اصلی معترضان بوده است و هر دولتی بخواهد مستقر شود، باید اصلاحات را در پیش بگیرد. دولت عبدالمهدی لایحه ای را به مجلس ارایه داد و اکنون پارلمان در کمیسیون های تخصصی مشغول بحث در این زمینه است. اما مجموعه این شرایط باعث نشده که اعتراضات در خیابان های بغداد و شهرهای جنوبی فروکش کند. در نجف نیز درگیری ها و اعتراضات کماکان ادامه دارد. از زمانی که روز چهارشنبه برخی معترضان کنسولگری ایران در نجف را به آتش کشیدند خشونت ها در این شهر بیشتر شده است. حتی برخی معترضان خواهان مداخله مقتدی صدر در بحث امنیت نجف شده اند. به نوشته خبرگزاری آسوشیتدپرس معترضان خواسته اند تا مقتدی صدر با مداخله خود اجازه ورود معترضان به حرم امیرالمونین(ع) را بدهند و به صورت نمادین کنترل حرم را در دست بگیرند. اما مقتدی صدر هنوز به این درخواست پاسخی نداده است. نیروهای امنیتی برای جلوگیری از نفوذ معترضان امنیت مناطق مقدس شهر را چند برابر کرده اند. فرماندار نجف از دولت مرکزی عراق خواسته است که برای کنترل اوضاع در این شهر نیروی جدید به منطقه اعزام کنند.

حارث حسن از پژوهشگران خاورمیانه در موسسه کارنگی به شرق الاوسط می گوید: محافل سیاسی عراق و نمایندگان مجلس می دانند باید چهره ای را به عنوان نخست وزیر اعلام کنند که مورد استقبال همه طرف ها قرار بگیرد و از سوی دیگر در خیابان ها و میان معترضان شخصیتی منفور به حساب نیاید. از طرفی این فرد باید مورد توافق و تایید دو رقیب اصلی در عراق یعنی واشنگتن و تهران نیز باشد. حسن می گوید: ایران طی سال های گذشته سرمایه گذاری های زیادی در معادلات سیاسی عراق انجام داده است و حاضر نیست به راحتی تسلیم شود. در سوی دیگر امریکا نیز تمایلی ندارد به آسانی زمین بازی را به ایران واگذار کند و از صحنه کنار برود. محمد المشهدانی یکی از پزشکان معترض که در میدان تحریر بغداد حضور داشته، می گوید: ما می خواهیم که کل دولت به شکل ریشه ای تغییر کند. عبدالمجید الجمیلی دانشجوی رشته حقوق و معترض می گوید: اگر فردی بخواهد دوباره از طبقه سیاسی موجود به عنوان نخست وزیر انتخاب شود هیچ چیزی تغییر نمی کند زیرا همگی دو روی یک سکه هستند. از همین رو خواست معترضان برای پیدا کردن چهره ای جدید برای نخست وزیری شرایط را سخت و پیچیده کرده است. مقتدی صدر و حیدرالعبادی به عنوان دو وزنه سنگین پارلمان عراق عنوان کرده اند از حضور در مذاکرات کنونی امتناع می کنند. برخی منابع به خبرگزاری فرانسه عنوان کردند که در حال حاضر بحث بر سر به قدرت رسیدن سیاسیون درجه دوم یا سوم سیاسی برای نخست وزیری در دوره انتقالی است. اما روی کار آمدن فردی جدید اصلا ساده نیست زیرا باید فردی باشد که ساختار سیاسی عراق را بشناسد.