آرشیو چهار‌شنبه ۱۳ آذر ۱۳۹۸، شماره ۹۶۴۹
اجتماعی
۱۰

«رسالت» در گفت و گو با کارشناسان، پدیده کارتن خوابی را بررسی می کند

لالایی سرما

ماندانا خیری معصومه شمسینی غیاثوند

گروه اجتماعی: کارتن خوابی یک پدیده و یک مسئله شهری بوده و به طور خاص در کلانشهرها محسوس است و در واقع آنچه تحت عنوان پدیده کارتن خوابی در جوامع پدید آمده است، مولود معضل شایع تری با عنوان ولگردی یا همان بی خانمانی است و بی خانمان به کسانی اطلاق می شود که به علت شرایط ویژه جسمی، روانی یا اجتماعی، جایگاه و مسکن ثابت، درآمد و شغل مناسب ندارند و حتی از حمایت های اجتماعی و حمایت های خانواده نیز برخوردار نیستند. وضعیت کارتن خواب ها را می توان بسیار خطرناک تر یافت زیرا کارتن خواب ها علاوه بر اینکه شرایط قابل قبول اجتماعی،اقتصادی را ندارند، اغلب از مطرودان جامعه هم چون معتادان بوده که به بیماری های عفونی چون ایدز و هپاتیت نیز مبتلا هستند.

معمولا کارتن خواب ها جرائم کوچک و بزرگی را مرتکب می شوند، البته برخی از آنها متکدی هستند و یا با کارهایی مثل پاک کردن شیشه اتومبیل ها، دستفروشی و... پولی در می آورند. اما در نهایت اینکه مبتلایان این پدیده به چه کاری مشغواند به خودی خود باعث تعدیل و تخفیف اثرات سوء این معضل نخواهد شد، زیرا  نفس عمل کارتن خوابی دارای تاثیرات سوء بر امنیت روانی و اجتماعی جامعه است.

به هر روی فارغ از تاثیرات روانی و اجتماعی این پدیده، باید یادآوری کرد که نگرش مسئولان به کارتن خواب ها، سرد است، در حالی که بسیاری از این افراد با کاهش دمای هوا سرپناهی برای زندگی ندارند و به دنبال مکانی هستند که شب را به صبح برسانند، برخی از مسئولان کارتن خواب ها را فراموش کرده و نسبت به آنها بی تفاوت اند. به تازگی شهرداری تهران از تشکل ها و سازمان های مردم نهاد خواسته است که به کارتن خواب ها کمک کنند چرا که آنها اعتماد بیشتری به سازمان های مردم نهاد دارند اما به قول سعید خراطها، جامعه شناس، «ساماندهی کارتن خواب ها در گرمخانه ها یک مسکن است. وقتی اصطلاح ساماندهی را به کار می بریم و در کنارش اسم گرمخانه را می آوریم، معلوم است حداکثر به دنبال یک مسکن می رویم در حالی که مسئله کارتن خواب ها حل نمی شود. چون این مسکن شرایطی که منجر می شود به اینکه افراد به خیابان کشیده شوند و شب را در خیابان بگذرانند و کارتن خواب باشند را دوا نمی کند چون به علت ها مراجعه نمی شود.» 

بر اساس آمارهای اعلام شده بیش از 15 هزار کارتن خواب در شهر تهران زندگی می کنند که به گفته کارشناسان و فعالان آسیب های اجتماعی به دلیل شرایط اقتصادی کشور این آمار در سال های اخیر رو به افزایش است. برای همین چاره اندیشی و تلاش مسئولان برای مقابله با این معضل اجتماعی امری ضروری است که نباید مورد غفلت قرار گیرد.

عباس دیلمی زاده، مدیرعامل جمعیت خیریه «تولد دوباره» معتقد است: «در جوامعی که سیستم های رفاه اجتماعی، کمرنگ تر است و دهک های  پایین مورد حمایت اجتماعی قرار نمی گیرند، مسئله کارتن خوابی  هم جدی تر و بیشتر است. در جوامع توسعه یافته هم کارتن خوابی  وجود دارد، اما دو مدل برنامه برای بی خانمان ها اجرا می شود و کارتن خواب ها در این کشورها طرد نشده و به حاشیه شهر نمی روند، از طرفی شهرداری و دولت با در اختیار قرار دادن سرپناه، وعده های غذایی ساده و حتی کارهای دست پایین در محل های خاص از این افراد حمایت می کنند.»

مع الوصف کارتن خوابان از بین اعضای جامعه هستند، آنها قبل از این که به این وضع بیفتند هر کدام در صنفی مشغول به کار بوده و نیروی کار آن کشور محسوب می شدند، اما با سقوط آنان جامعه از این نیروی انسانی محروم گشته است. محرومیتی که بسته به واکنش ها نسبت به کارتن خوابی می تواند موقتی یا ابدی باشد.

در جوامع مختلف بسته به توانایی مالی کشور فرآیند بازپروری کارتن خواب ها طی می شود. جوامعی که از ثبات مالی برخوردارند می توانند از برپایی کلاس های گروهی و کارگاه های آموزشی بهره ببرند، جوامعی نیز که امکانات مالی شان محدود است می توانند به برپایی اردوگاه های کار اجباری دست بزنند و در آن از کارتن خواب ها به عنوان نیروی کار اجباری استفاده کنند تا در جریان آن هم برای دولت فایده مالی داشته باشند هم در طی این پروسه خودشان نوعی حرفه یاد بگیرند.

در صورت امکان و توان مالی، بهتر است برای کارتن خواب هایی که توانستند فرآیند بازپروری را طی کنند، تسهیلات مالی قائل شد تا بتوانند بر پایه آن زندگی جدید خود را آغاز کنند.

 کارتن خواب ها معضل سرد شدن هوا را ندارند 

علی حیدری، مسئول خانه مردم نهاد «پایان کارتن خوابی» که خود نیز تجربه کارتن خوابی داشته ، در گفت وگو با «رسالت» می گوید: «کارتن خواب ها معضل سرد شدن هوا را ندارند. معضل اصلی سرمای نگاه مسئولان به کارتن خواب ها است، مسئولان شهری و کشوری به کارتن خواب ها به چشم کسی که وجود خارجی دارد، نگاه نمی کنند، این سرما آزاردهنده تر از سرمایی است که کاهش دمای هوا برایشان به ارمغان خواهد آورد.»

این فعال اجتماعی می افزاید: «کارتن خواب ها یاد گرفته اند که در سرما چطور از خود مواظبت کنند  اما  نگاه مسئولان به کارتن خواب ها آزاردهنده است، اینکه افرادی که قصد دارند به کارتن خواب ها غذا بدهند بازداشت می شوند این آزار دهنده است در غیر این صورت سرما هم که باشد با پتو و هیزم برطرف می شود.» حیدری با تاکید بر اینکه نباید برودت هوا باعث برودت نگاه مسئولان به کارتن خواب ها، زنان خیابانی و کودکان کار شود، اظهار داشت: 

«در همین استان تهران بیش از 50 هزار کارتن خواب زندگی می کنند که بسیاری از آنها با آسیب های اجتماعی فراوانی روبه رو هستند اما به عنوان یک سازمان مردم نهاد انتظاری از مسئولان نداریم اما آنها هم لطف کنند جلوی پای ما سنگ نیندازند.» این فعال اجتماعی با اشاره به فعالیت های موسسه مردم نهادی که مسئولیت اش را برعهده دارد به حمایت از کارتن خواب ها، زنان خیابانی و کودکان کار اشاره کرد و گفت: «علاوه بر تهیه غذا، تهیه لباس گرم آنها را به عهده داریم اگر بخواهند ترک اعتیاد کنند فضای ترک اعتیاد را در اختیار آنها قرار می دهیم، همچنین به زنان خیابانی و کودکان کاری که نیاز به اسکان دارند پناه می دهیم.»

حیدری با انتقاد از بی تفاوتی مسئولان نسبت به کارتن خواب ها و رواج این پدیده در کشور گفت: «ما در کشوری زندگی می کنیم که مسئولان آن از وزیر گرفته تا سایر مسئولان فقط شعار می دهند در حالی که  مسئولانی که فقط خوب شعار می دهند هیچ کاری انجام نمی دهند چرا که کارتن خوابی را تجربه نکرده اند. فقط وقتی پای بودجه در میان باشد وارد میدان عمل می شوند اما بعد از آن همه می گویند که به آنها ارتباطی ندارد.»

وی با اشاره به معضل گورخوابی در چند سال اخیر گفت: «هرچند که جلوی این پدیده گرفته شده است اما گورخوابی از بین نرفته است و آنها تنها ترک مکان کرده اند از داخل گورها به بالای تپه ها و مکان های دیگر رفته اند تنها شکل گورخوابی تغییر کرده است و این پدیده هنوز هم وجود دارد.»

 این فعال اجتماعی وضعیت گرم خانه ها را برای اسکان کارتن خواب ها نامناسب دانست و گفت: «وضعیت گرم خانه ها همانند زدن یک چسب زخم به یک زخم عمیق یک شوخی به حساب می آید چرا که اکثر این گرم خانه ها خارج از محیط های کارتن خوابی است و خدمات مناسبی ندارند به عنوان کسی که تجربه کارتن خوابی را داشته است باید بگویم حاضر هستم که کارتن خواب باشم اما به این گرم خانه ها مراجعه نکنم.»

حیدری ضمن هشدار به گسترش پدیده کارتن خوابی در سال های اخیر در کشور گفت: «با توجه به وضعیت اقتصادی پدیده کارتن خوابی بیشتر می شود.این پدیده ربطی به کاهش دمای هوا و سرد شدن هوا ندارد اگر مسئولان به این امر بی توجه باشند در سال های آینده شاهد کارتن خوابی خانواده های هستیم که مجبور هستند گوشه خیابان ها بخوابند.»  

هشدار جدی افزایش کارتن خواب ها در شهر تهران

روح الله بابایی صالح، عضو هیئت رئیسه  کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی در گفت وگو با «رسالت» وجود 15 هزار کارتن خواب در پایتخت را هشدار جدی دانست و عنوان کرد: «به دلیل بی توجهی نسبت به ساماندهی و انجام اقدامات کافی تعداد کارتن خواب ها روز به روز در حال افزایش است. برای مقابله با معضل کارتن خوابی باید متولیان امر با توجه به شرایط و مقررات موجود این افراد را شناسایی کنند اینکه در کدام مناطق حضور دارند پس از شناسایی این افراد را برای کمک جمع آوری کنند.»طبق آمار مرکز مبارزه با ستاد مبارزه با مواد مخدر بیش از 70 درصد کارتن خواب ها را افراد معتاد به مواد مخدر تشکیل می دهند، عضو هیئت رئیسه  کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی با تایید این موضوع خاطرنشان کرد: «پس از شناسایی و جمع آوری این افراد سازمان های متولی از جمله بهزیستی باید محلی را برای مراقبت به این افراد اختصاص دهد و از آنها حمایت و مراقبت کنند.»وی با تاکید براینکه دولت به عنوان نهاد حاکمیتی در کشور وظیفه رسیدگی و حمایت از افراد کارتن خواب را در کشور دارد، اظهار داشت: «این افراد با کاهش دمای هوا و در فصل سرما به مشکلات حادی روبه رو هستند که وظیفه دولت حمایت از این افراد است و باید به این افراد به چشم یک بیمار نگاه کرد و برای حل مشکلات آنها اقدام اساسی انجام دهد.»

 بابایی صالح، با بیان اینکه پیشگیری و درمان افراد کارتن خواب برای حل مشکلات و معضلات اجتماعی که در آینده وجود دارد مسئله مهم و غیرقابل انکاری است، گفت: «وظیفه و رسالت دولت حمایت از قشر آسیب پذیر جامعه است و باید برای آنها هزینه کنند چرا که پیشگیری از معضلات اجتماعی که این افراد در آینده خواهند داشت امری مهم است. اگر دولت و مسئولان نسبت به این قضیه بی تفاوت باشند مشکلات و آسیب های اجتماعی در جامعه با گسترش پدیده کارتن خوابی افزایش خواهد یافت.»