آرشیو چهار‌شنبه ۱۳ آذر ۱۳۹۸، شماره ۵۵۴۱
اقتصاد
۳

گفت و گو با کارشناسان امضا کننده نامه به دولت درباره طرح افزایش قیمت بنزین

دعوت به مناظره بنزینی

گفتگو: امین محمودی محمدحسین علی اکبری

با گذشت بیش از دو هفته از اجرای طرح دولت برای گران کردن قیمت بنزین، هنوز مبنای کارشناسی این موضوع، اعلام رسمی نشده است. در مدتی که از گرانی بنزین گذشته است، اظهارنظرهای فراوانی در این باره صورت گرفته که اجماع نظر کارشناسان و اقتصاددانان بر نادرست بودن این تصمیم در شرایط تورمی فعلی بوده است. به اعتقاد کارشناسان و صاحبنظران اقتصاد، افزایش 3 برابری قیمت بنزین در شرایطی که نرخ تورم در کشور بالای 40 درصد است، قطعا غیرکارشناسی است. بر اساس اظهارنظر رئیس کل بانک مرکزی، محاسبات نشان می دهد قیمت جدید بنزین موجب افزایش 4 درصدی تورم خواهد شد. این یعنی بر تورم 40 درصدی کنونی 4 درصد دیگر هم اضافه خواهد شد که فشار اصلی آن بر اقشار متوسط و کم درآمد خواهد آمد. نکته جالب، سکوت اکثر دستگاه های دولتی درباره علل گرانی بنزین است. شاید این سکوت نشان دهنده مخالفت آنها با گرانی 3 برابری بنزین باشد. در جلساتی که در دو هفته اخیر مسوولان دولتی داشته اند، خبرنگاران اصرار کرده اند دولت اسامی کارشناسانی که طرح افزایش 3 برابری قیمت بنزین را نوشته اند، منتشر کند تا رسانه ها با آنها مصاحبه کنند و استدلال کارشناسی آنها را به اطلاع مردم برسانند اما تاکنون به این درخواست، پاسخی داده نشده و اسامی کارشناسان حامی گرانی بنزین، در پستوهای دولت مانده است. در همین زمینه جمعی از کارشناسان طی نامه ای خطاب به رئیس جمهور از تیم اقتصادی دولت خواستند برای دفاع از عملکرد خود در افزایش قیمت بنزین با اساتید اقتصاد مناظره کنند.
متن نامه کارشناسان به دولت

در نامه جمعی از کارشناسان خطاب به دولت آمده است: رهبر انقلاب در واکنش به اجرای طرح شوک آور بنزینی دولت شما فرمودند که خودشان نظر کارشناسی ندارند و فقط از فرآیند تصمیم گیری شما در جلسه سران قوا حمایت می کنند اما به ایشان گفته شده که اجرای این طرح، موافقین جدی داشته و البته مخالفین کاملا جدی نیز دارد و به این ترتیب رهبر انقلاب بر تضارب آرای کارشناسی در این موضوع صحه گذاشتند.

ما به عنوان جمعی از فرزندان مردم و کارشناسان دانشگاهی، پژوهشی و اندیشگاهی کشور - که صرف نظر از ضرورت اصل هدفمندی یارانه ها با مدل، اجزای قیمتی، زمان، مصداق و نحوه اجرای طرح به طور قاطع مخالف هستیم و با شرایط سخت اقتصادی و معیشتی امروز عموم مردم ابراز همدردی می کنیم - نکاتی را خدمت جنابعالی به عنوان مسوول نهایی و مستقیم اجرای تصمیمات اجرایی کشور معروض می داریم و حق مردم می دانیم که نسبت به ابعاد مختلف این تصمیم شوکه کننده، شفاف سازی و اقناع کامل صورت گیرد.

1. اسامی کارشناسان موافق طرح بنزینی دولت را - چه از مدیران و کارشناسان میانی دولتی چه از مراکز علمی و پژوهشی - برای مردم به طور کامل و شفاف اعلام کنید.

2. سند پیوست کارشناسی اقتصادی درباره طرح بنزینی خود را - که پایه تصمیم سازی شما در جلسه هماهنگی سران قوا و نهایتا اتخاذ تصمیم شده - به طور کامل و با جزییات محاسبات منتشر کنید.

3. با توجه به الزام ماده 39 قانون برنامه ششم توسعه مبنی بر لحاظ کردن تبعات اجتماعی اصلاح یارانه حامل های انرژی، سند پیوست مطالعه کارشناسی در دولت برای بررسی ابعاد اجتماعی اجرای تصمیم بنزینی دولت را - در صورت وجود - منتشر کنید.

4. با توجه به ابهامات به وجود آمده درباره موافقت ها و مخالفت های اعضای حاضر در جلسه تصمیم گیری نهایی شورای هماهنگی اقتصادی سران قوا، مشروح کامل مذاکرات جلسه مذکور را همراه با نامه های قبل و بعد در ارتباط با این مصوبه تاریخی برای آگاهی مردم عزیز و کارشناسان منتشر کنید.

5. ضمن تاکید بر اهمیت مکانیسم تدبیر شده نظام در شرایط جنگ اقتصادی، با توجه به ابهامات جدی درباره فرایند تعیین دستور جلسه، نحوه اداره جلسه، مدل تصمیم گیری (رای اکثریت یا اجماعی اعضا) در جلسات شورای هماهنگی اقتصادی سران قوا، لطفا آیین نامه اداره جلسات شامل ارکان جلسه (رئیس، نایب رئیس، دبیر و...) و مدل تصمیم گیری را برای اطلاع مردم و کارشناسان شفاف سازی و منتشر کنید.

در پایان اعلام آمادگی می کنیم به عنوان کارشناسان مخالف شوک بنزینی دولت، درباره جزییات تصمیم، مدل اجرا و نیز اصلاحات پیشنهادی و حتی طرح های جایگزین در سطوح مختلف با جنابعالی، وزرای اقتصادی و کارشناسان موافق طرح، جلسات مباحثه و مناظره کارشناسی برگزار کنیم و از رسانه ملی نیز می خواهیم مشروح این جلسات را برای اطلاع مردم عزیز و گله مندمان پخش و منعکس کند.

گرانی بنزین در اولویت نبود

ارسلان ظاهری از امضاکنندگان این نامه گفت: همان طور که در بندهای نامه ذکر کردیم از آنجا که این تصمیم مهم در زندگی روزمره مردم و هم در آینده اقتصاد کشور بسیار موثر است، خواستار شفاف سازی مباحث کارشناسی تصمیم دولت برای گران کردن بنزین هستیم.

این کارشناس انرژی افزود: من از آن دسته کارشناسان هستم که معتقد بودم بنزین تا اطلاع ثانوی در اولویت اقتصاد ایران نیست، اولویت اقتصاد ایران موارد دیگری مثل تثبیت نرخ ارز است که اگر این موارد اجرا نشود، گران کردن بنزین بی فایده است. در اقتصاد ایران هرچقدر هم قیمت ها را به قیمت منطقه ای نزدیک کنیم، اما با افزایش نرخ ارز، دوباره این فاصله ادامه می یابد.

وی گفت: افزایش نرخ ارز ناشی از بی انضباطی مالی دولت است که موجب افزایش نقدینگی در بازار و متعاقبا نرخ ارز می شود؛ بنابراین دولت ابتدا باید روند رو به رشد نقدینگی را مهار کند و اگر این رشد مهار نشود، تعدیل قیمت بنزین را از بین می برد و دستاوردی هم برای کشور ندارد.

ظاهری با اشاره به این که دولت می گوید بنزین را بر مبنای قانون هدفمندی یارانه ها و برنامه ششم توسعه گران کرده، افزود: قانون هدفمندی یارانه ها در سال 1388 و زمانی تصویب شد که هنوز تحریم های 1390 علیه ایران وضع نشده بود. برنامه ششم توسعه هم زمانی تصویب شد که توافق هسته ای شکل گرفته بود و چشم انداز تحریم ها نبود؛ بنابراین این قوانین بدون ملاحظه تحریم ها وضع شده بودند و قوانین دوران جنگ اقتصادی نبودند. لذا همانگونه که برای تدبیر شرایط جنگ اقتصادی، شورای سران قوا را تشکیل دادیم، نباید قوانینی که برای شرایط جنگ اقتصادی وضع نشدند را اجرا کنیم.

ظاهری در پایان افزود: در این شرایط، سه پیشنهاد دارم. اول، باید مراقب شوک احتمالی آمریکایی ها باشیم آنها قطعا دنبال دمیدن بر شوک بنزینی هستند.

دوم این که بیش از 40 میلیون لیتر از مصرف بنزین کشور برای خودروهای کار است یعنی افرادی که با خودرو امرار معاش می کنند. دولت باید به این افراد تسهیلات بدهد تا خودروهایشان را گازسوز کنند. سوم هم این که دولت باید درآمد ناشی از گرانی بنزین و صادرات آن را در جهت رفع خط فقر استفاده کند و نباید آن را صرف بودجه جاری خود کند.

این شیوه اصلاح در راستای عدالت نیست

مجتبی رضاخواه، عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس و از امضاکنندگان نامه به رئیس جمهور گفت: رئیس جمهور اعلام کرد قصد دارد به اقشار کم درآمد جامعه کمک کند و به آماری استناد می کنند که ثروتمندان 23 برابر بیشتر از یارانه انرژی نسبت به فقرا بهره مند می شود اما بیان نمی کنند که تنها 43 درصد مردم دارای خودرو هستند و 57 درصد عملا از یارانه بنزین و سوخت محروم شدند.

رضا خواه با بیان این که افزایش قیمت بنزین چند مشکل اساسی دارد افزود: رقمی که به عنوان کمک معیشت پرداخت می شود به فقرا کمکی نمی کند و تورمی که اکنون در بازار ایجاد شده از تورمی که دولت با نرخ 4 درصد اعلام کرده بیشتر است.

وی با اشاره به این که دولت اعلام کرد تورم ناشی از افزایش قیمت بنزین 4 درصد است تصریح کرد: زمانی که تورم 40 درصدی در جامعه وجود دارد و رشد اقتصادی منفی و رکود شدیدی در بازار حس می شود حتی نرخ 4 درصد هم برای تورم زیاد است. اکنون هزینه یک خانواده 4 نفره ماهانه حدود 5 میلیون تومان است.

این کارشناس معتقد است، روال پرداخت یارانه و سهمیه سوخت منطبق بر عدالت نیست و باید به هر فرد یارانه انرژی داده شود تا ثروتمندان از فقرا بیشتر بهره مند نشوند. همچنین بخش کم درآمد جامعه از موتور سیکلت و خودرو به عنوان وسیله کسب درآمد استفاده می کنند اما دولت یکباره هزینه آنها را افزایش داده و این در حالی است که سیاست های دولت برای ایجاد اشتغال موفق نبوده و چندین سال معطل برجامی باقی ماند که امروز نفس های آخر خود را می کشد.

به گفته وی، اعتراضاتی که برای افزایش قیمت بنزین اتفاق افتاد بیشتر در اطراف شهرهای بزرگ بود که فشار هزینه ای به این خانوارها باعث بروز این نارضایتی بزرگ شد.

رضا خواه تاکید کرد: دولت بحث مبارزه با قاچاق را برای افزایش قیمت بنزین مطرح می کند اما باز هم قاچاق سودآور است. اکنون قیمت بنزین در کشورهای همسایه حداقل 5 هزار تومان است و با نرخ آزاد 3 هزار تومان باز هم برای هر لیتر دو هزار تومان سود نصیب قاچاقچی می کند در حالی که طرح های زیادی برای مقابله با قاچاق به دولت پیشنهاد شد.

وی از دولت خواست نام اقتصاددانانی که پیشنهاد افزایش قیمت بنزین با نرخ سه هزار تومان دادند را منتشر کند.

تکرار ناقص طرح دولت قبل

مالک شریعتی، از امضاکنندگان نامه جمعی از اقتصاددانان به رئیس جمهور درباره علل نگارش این نامه توضیح داد: وضعیت اقتصادی ایجاب می کرد دولت اصلاح را از بخش بانکی و مالیاتی کلید می زد و افزایش قیمت بنزین در اولویت های بعدی قرار داشت.

وی با بیان این که یارانه انرژی در وضعیت مطلوبی قرار ندارد افزود: ثروتمندان بیشتر از فقرا از یارانه انرژی برخوردار هستند اما شیوه ای که در حال اجراست چند سال پیش اجرا شد و مقاماتی که امروز سرکار هستند آن روز منتقد بودند و حتی تا حذف کارت سوخت پیش رفتند تا جایی که مجلس دولت را مکلف کرد تا کارت سوخت بماند.

شریعتی تصریح کرد: سوال اصلی اینجاست که اگر این سیاست درست بود چرا 4 سال کنار گذاشته شد و اگر غلط بود چرا بعد از 4 سال دوباره همان شیوه و روش برای اجرا به کار گرفته شد؟

به گفته وی، مدل های پیشرفته اصلاح یارانه انرژی که هم به عدالت نزدیک تر باشد و هم برای اقتصاد کشور مفید واقع شود از سوی کارشناسان اقتصادی به دولت پیشنهاد داده شد اما متاسفانه دولت هیچ کدام از آنها را به کار نگرفت و مدل دولت قبل را دوباره اجرا کرد.

این کارشناس اقتصادی با اشاره به این که اقدامات انجام شده از سوی دولت مبنای کارشناسی ندارد گفت: از دولت محترم طی نامه ای درخواست شد تا مبنای کارشناسی افزایش قیمت بنزین را اعلام کند. مقام معظم رهبری فرمودند من خودم نظر کارشناسی ندادم و در این زمینه متخصص نیستم اما ظاهرا دولت نظرخواهی کرده از موافقان و مخالفان که با نظر موافقان مصوبه این کار را انجام داده است.

وی با بیان این که تصمیم مهمی مثل افزایش قیمت بنزین باید سند کارشناسی داشته باشد، تاکید کرد: ما خواستار معرفی کارشناسان اقتصادی که افزایش قیمت بنزین را پیشنهاد دادند هستیم. این کار در راستای شفافیت است که جزییات آن منتشر شود.

شریعتی ادامه داد: طبق ماده 39 قانون برنامه ششم توسعه اصلاح یارانه حامل های انرژی باید در کنار سایر اصلاحات خدمات و کالاها انجام بگیرد و این ماده قانونی برای اجرا سه شرط گذاشته است. یکی از این موارد افزایش تدریجی قیمت بود که باید از سال 96 تا سال 1400 اتفاق می افتاد اما یکباره قیمت بنزین سه برابر شده که مانند سیل ویرانگر است. در بخش دوم باید مجموعه ای از یارانه ها اصلاح می شد اما دولت روی حساس ترین حامل انرژی که بنزین است دست گذاشت. بخش سوم تاکید می کند اصلاح ساختار اقتصادی با لحاظ کردن تبعات اجتماعی و اقتصادی باید انجام شود.

این کارشناس اقتصادی با بیان این که دولت توجهی به تبعات اجتماعی نداشت، افزود: بی توجهی دولت به تبعات اجتماعی و اقتصادی کشور باعث شد تا دشمن سوء استفاده کند.

وی با اشاره به اشکالات در بخش سیاست داخلی و خارجی تصریح کرد: دولت که اکنون مسوول برگزاری انتخابات مجلس شورای اسلامی است یک تنش در جامعه تزریق می کند که این موضوع اگر عامدانه باشد اهداف انتخاباتی در پس آن نهفته است و اگر غیرعمدی باشد از دولتی که نامش تدبیر است بعید به نظر می رسید. از نظر سیاست خارجی هم باید بیان کرد با توجه به آشوب هایی که در کشورهای منطقه مانند لبنان و عراق به وجود آمده و دشمن قصد دارد محور مقاومت را تضعیف کند چرا باید قلب این محور که در ایران است مورد سوء استفاده دشمن قرار بگیرد و از اعتراض مردم موج سواری کنند و وضعیت را به اغتشاش بکشانند.

دولت مسائل کشور را به صورت ریشه ای حل کند

محمدرضا اکبری، دکترای نفت و تحلیلگر انرژی در خصوص نامه منتشرشده درباره شوک بنزینی دولت گفت: همان طوری که در نامه نیز به آن اشاره شده است دولت باید به این سوال پاسخ دهد که آیا افزایش قیمت بنزین و سهمیه بندی آن توسط دولت در شرایط فعلی اولویت داشت یا خیر؟

وی افزود: از طرف دیگر نحوه اجرای طرح نیز با اشکالاتی مواجه  بوده است و معلوم نیست آیا این طرح پشتوانه کارشناسی داشته است یا خیر، موضوع اصلی نیز محل بحث است چون پیامدهای این امر قابل پیش بینی و غیرقابل اجتناب بود.

این تحلیلگر نفت در ادامه با بیان این که در وضعیت فعلی این طرح اولویت نداشت، تصریح کرد: نرخ بنزین و حامل های انرژی تابعی از نرخ ارز است به طوری که اگر دولت نرخ ارز را کنترل نکند قطعا در سال های آینده هم این مشکلات را خواهیم داشت.

اکبری گفت: هرچند نرخ ارز هم خود معلولی از نقدینگی و سیستم های معلول بانکی و بودجه ریزی کشور است، به عبارت دیگر دولت مشکل ریشه ای را حل نمی کند و مسکن هایی برای حل مشکلات فعلی ارائه می دهد.