آرشیو چهار‌شنبه ۱۳ آذر ۱۳۹۸، شماره ۵۵۴۱
فرهنگ: نسبتا تاریخی
۱۲
روایت

میرزای دل رحم یا میرزای منطقی؟

برای شکست نهضت جنگل علل زیادی را برمی شمرند، از جمله به دل رحم بودن میرزا، ضعف مدیریتی او و نفوذ افراد ناصالح به درون نهضت اشاره می کنند. فتح الله کشاورز در این باره اما نظر دیگری دارد. به اعتقاد او نهضت جنگل بر اساس معادلات جهانی باید از بین می رفت اما در عین حال بروز و ظهورش تاثیرگذار بوده و عقیم نمانده است.

تحلیل این پژوهشگر درباره شکست نهضت جنگل از این قرار است: میرزا انسانی والا با پایبندی قوی به اصول و احکام اسلامی و انسانی بود، به همین دلیل از این که افرادی را بدون محاکمه در دادگاه صالح مجازات کنند، پرهیز می کرد. او آدمی است که سلاح به دست می گیرد، پشت توپ و سلاح های جنگی می نشیند و با دشمن می جنگد. آدم خیلی رئوف که نمی تواند به کسی تیر بزند. به نظر من میرزا منطقی است، نه احساساتی و بین این دو فرق زیادی وجود دارد.                                                                           

میرزا معتقد بود نباید خون ناحقی ریخته شود و حتی خون یک آدم مجرم را هم نمی شود با روش غلط ریخت. میرزا همواره از این که با نیروهای داخلی درگیر شود پرهیز داشت، در حالی که دشمن خارجی را می کشت و به این کار افتخار هم می کرد. او معتقد بود سربازهای ایرانی هموطن او هستند، هموطنی که سرزمین و وطنش مورد تجاوز خارجی قرار گرفته است و با او منافع مشترک دارد و او را به زور به جنگ با برادرش آورده اند! میرزا اتفاقا چندین بار چوب این طرز فکرش را خورد. به این شکل که در درگیری ها، چند بار به عده ای از ماموران دولت اعتماد کرد و آنها به او ضربه زدند! با این همه گمان نمی کنم از این که اجازه نمی دهد عناصر فریب خورده را سریع اعدام کنند، پشیمان شده باشد. در واقع خیلی از آنها را می آورد و نصیحتشان و بعد آزادشان می کرد.

متاسفانه اسناد و مدارک باقیمانده از نهضت جنگل، آن قدرها زیاد و دقیق نیستند که بشود خیلی راحت آسیب شناسی و قضاوت کرد. میرزا اگر خیلی احساساتی بود، زن و زندگی را پشت سر نمی گذاشت و اشک زن و مادر و خواهرزاده ای که بسیار به او علاقه داشت، از رفتن منصرفش می کرد، در حالی که میرزا حتی یک بار هم نسبت به درستی راهی که انتخاب کرده بود، شک نکرد و چیزی هم نتوانست او را متزلزل کند.

از نظر مدیریتی، میرزا انسان بسیار پخته و باجنبه ای بود و می توانست افراد مختلف با گرایش های گوناگون را دور خودش جمع کند. جذب افراد مختلف با سلیقه ها و افکار گوناگون حول یک محور مشترک، کار هر کسی نیست و توان مدیریتی بالایی می خواهد. اگر نهضت جنگل به نتیجه نرسید، دلیلش ضعف میرزا نیست.

همان طور که در قضیه عاشورا هم کسی نمی تواند به حضرت حسین بن علی(ع) و کسانی که در رکاب ایشان جنگیدند، نسبت ضعف بدهد. امام حرکتی را بر حسب تکلیف شروع کردند و برایشان مهم نبود که نتیجه چه خواهد شد. میرزا هم می خواست با تجاوز خارجی و بی کفایتی حکومت داخلی بجنگد و برایش مهم نیست که تلاشش به نتیجه برسد یا نرسد. او برای خود تکلیفی قائل است و سعی می کند آن را به شایسته ترین نحو انجام بدهد. از این گذشته، من ابدا فکر نمی کنم نهضت جنگل به نتیجه نرسید، بلکه آثار و برکات فراوان داشت و در تاریخ معاصر ما منشا حرکت های ارزشمندی شد. جنگلی ها واقعا خدمت کردند. مطمئن باشید حتی اگر تمام مردم کشور هم به نهضت جنگل می پیوستند، معادلات جهانی به این نتیجه رسیده بود که این نهضت باید از بین برود و می رفت. مهم این است که خون پاک شهدای نهضت جنگل تاثیر خود را بر جریان های بعدی گذاشت.