آرشیو دو‌شنبه ۲۳ دی ۱۳۹۸، شماره ۴۵۶۱
جهان
۶
گزارش روز

طرف های درگیر لیبی و سوریه به خواست آتش بس پوتین و اردوغان گردن نهادند

قدرت نمایی دیپلماسی فردمحور

شهاب شهسواری

چهار روز بعد از دیدار ولادیمیر پوتین، رییس جمهور روسیه با رجب طیب اردوغان، رییس جمهور ترکیه، درخواست این دو قدرت منطقه ای برای برقراری آتش بس در استان ادلب سوریه و لیبی، مورد موافقت طرف های درگیر قرار گرفت. مسکو و آنکارا در بحران های لیبی و سوریه، هر یک از طرفی متفاوت حمایت می کنند، در سوریه، مسکو حامی دولت مرکزی سوریه و ترکیه حامی شورشیان مسلح در استان ادلب است؛ در لیبی، ترکیه از دولت وفاق ملی به رهبری فایز سراج حمایت می کند و به تازگی نظامیان ترکیه را برای حمایت از پایتخت لیبی به این کشور اعزام کرده است؛ در برابر در لیبی مسکو متهم است که از نیروهای شورشی تحت رهبری خلیفه حفتر، ژنرال پیشین ارتش معمر قذافی حمایت می کند، هر چند ولادیمیر پوتین، رییس جمهور روسیه گفته است که هیچ یک از پیمانکاران روس حاضر در لیبی، از طرف دولت و ارتش روسیه ماموریتی ندارند. پوتین و اردوغان، بعد از حل بحران چندماهه در روابط دو کشور در سال های 2015 و 2016 که با سرنگونی یک فروند جنگنده روس در آسمان سوریه توسط پدافند هوایی ترکیه آغاز شد، در طول سه سال گذشته، روابط بسیار نزدیکی با یکدیگر آغاز کرده اند، به همین دلیل، دیدارهای دوجانبه میان این دو رهبر، نقش عمده ای در سرنوشت بحران های منطقه ای پیدا کرده است. دیدار چهارشنبه هفته گذشته پوتین از استانبول، بعد از سفر او به دمشق و دیدارش با بشار اسد، رییس جمهور سوریه، زمینه ساز آتش بسی تازه در مناطق کاهش تنش ادلب در خاک سوریه شد.

آتش بس در ادلب

در طول هفته های گذشته، ارتش سوریه با تاکید بر نقض توافق کاهش تنش توسط ترکیه و گروه های تروریستی مستقر در ادلب، عملیاتی را برای بازپس گیری این بخش از سرزمین سوریه آغاز کرده بود. بر اساس توافق سه جانبه میان ایران، روسیه و سوریه در فرآیند آستانه، مقرر شده بود که تضمین کاهش تنش در استان ادلب بر عهده ترکیه باشد، اما دمشق، تهران و مسکو، همواره از ناتوانی ترکیه در اجرای مسوولیت هایش از جمله جدا کردن گروه های شبه نظامی مخالف دولت از گروه های تروریستی در استان ادلب و جلوگیری از حملات تروریستی از این استان به دیگر نقاط سوریه اعتراض کرده بودند. آنکارا اما برای حل مشکل در استان ادلب، برای توسل به ساز و کار آستانه تلاشی نکرده است و مستقیما با ولادیمیر پوتین، رییس جمهور روسیه که ارتشش بزرگ ترین حامی دولت سوریه است وارد گفت وگو شد.بر اساس گزارش ها از صبح روز یکشنبه توقف درگیری ها در مناطق کاهش تنش آغاز شده است. 24 ساعت قبل از آغاز آتش بس نیروهای ارتش سوریه حملات گسترده ای را به مواضع گروه های مسلح در استان ادلب انجام دادند. وزارت دفاع ترکیه تاکید کرده است: «این آتش بس بر اساس توافق میان ترکیه و فدراسیون روسیه برای توقف حملات زمینی و هوایی، جلوگیری از ایجاد موج جدید مهاجران و بازگشت اوضاع به شرایط عادی در منطقه کاهش تنش ادلب، اجرایی شده است.» این آتش بس به گفته ژنرال یوری بورنکف، فرمانده مرکز آشتی سوریه قرار بود از بعدازظهر روز پنجشنبه اجرایی شود (یک روز بعد از دیدار پوتین و اردوغان)، اما به دلایل نامشخصی، اجرایی شدن آن تا بامداد روز یکشنبه به تاخیر افتاد.

آتش بس لیبی

بر خلاف سوریه، ولادیمیر پوتین مدعی است که دولتش نقش مستقیمی در بحران لیبی بازی نمی کند، با این حال، صدور بیانیه مشترک پوتین و اردوغان برای آتش بس در غرب لیبی، روز یکشنبه از سوی هر دو طرف درگیری ها، یعنی دولت به رسمیت شناخته شده بین المللی وفاق ملی که از پشتیبانی ترکیه برخوردار است و شبه نظامیان موسوم به «ارتش ملی لیبی» تحت رهبری خلیفه حفتر که از حمایت مصر، امارات متحده عربی، عربستان سعودی و به صورت پنهانی روسیه و فرانسه برخوردار است، پذیرفته شد. سخنگوی گروه شبه نظامی «ارتش ملی لیبی»، احمد المسماری، با انتشار ویدیویی در شبکه های اجتماعی تایید کرد که این گروه «مادامی که طرف های دیگر درگیری به آتش بس پایبند باشند» به آتش بس پایبند خواهد ماند.

گروه شبه نظامی وابسته به خلیفه حفتر که در طول یک سال گذشته بخش اعظم خاک لیبی، منهای بندر کلیدی سرت و پایتخت طرابلس را در کنترل خود دارد، درست از یک ماه پیش (12 دسامبر) عملیاتی جدید برای تصرف طرابلس و سرنگونی دولت به رسمیت شناخته شده بین المللی را آغاز کرد. درست 10 روز پیش از آتش بس، دوم ژانویه سال جاری میلادی، پارلمان ترکیه قانون اعزام نظامیان ترکیه را به خاک لیبی برای حفاظت از دولت مشروع این کشور به تصویب رساند، بر اساس این قانون، دولت ترکیه تا یک سال آینده اختیار دارد نظامیان ترکیه را برای دفاع از دولت مرکزی این کشور به خاک لیبی اعزام کند. استقرار نیروهای ترکیه به دستور رجب طیب اردوغان، رییس جمهور این کشور از یکشنبه هفته پیش در طرابلس آغاز شده است. در برابر رسانه ها از حضور شبه نظامیان پیمانکار روس، در قالب گروه شبه نظامی «ارتش ملی لیبی» خبر می دهند، با این حال ولادیمیر پوتین، رییس جمهور روسیه مدعی شده است که هیچ یک از روس های حاضر در لیبی از سوی دولت روسیه ماموریتی ندارند. به هر تقدیر، با اجرای آتش بس روز یکشنبه در لیبی، مشخص است که به همان اندازه که آنکارا و مسکو بر طرف های درگیر در سوریه کنترل دارند، در لیبی هم توانایی اثرگذاری بالایی در تصمیم گیری حفتر و سراج دارند.

توصیه عجیب پوتین به اسد: ترامپ را به دمشق دعوت کن

ولادیمیر پوتین، رییس جمهوری روسیه در سفر اخیرش (سه شنبه 17 دی) به دمشق، به بشار اسد همتای سوری خود توصیه کرده است از دونالد ترامپ برای سفر به دمشق دعوت کند. خبرگزاری تاس روسیه عصر یکشنبه با انتشار این خبر نوشت: پوتین امروز در مصاحبه ای با شبکه خبری کانال یک روسیه، همچنین برای فرستادن این دعوتنامه به رییس جمهوری امریکا اعلام آمادگی کرد. براساس گزارش تاس، بشار اسد در پاسخ به این توصیه پوتین، به ماجرای تاریخی سفر «پل حواری» یکی از حواریون از بیت المقدس به دمشق، اشاره کرده و به مزاح گفت که «اگر ترامپ از این مسیر سفر کند، خوب است.» پوتین در جریان سفرهفته گذشته به دمشق، پیشنهاد دعوت از ترامپ را مطرح کرد و گفت که رییس جمهوری امریکا از پس این کار برمی آید. پوتین خطاب به اسد گفت: ترامپ را دعوت کن و او می آید. بشار اسد نیز برای انجام این کار اعلام آمادگی کرد و پوتین در پاسخ گفت: من به او (ترامپ) در مورد این مساله خواهم گفت.