آرشیو دو‌شنبه ۲۳ دی ۱۳۹۸، شماره ۴۸۰۲
باشگاه اقتصاددانان
۲۳

مکان یابی مین های مالی

یوهی الام

 هنگامی که حباب های موجود در یک بازار می ترکند بزرگ ترین بی ثباتی در آن بازار رخ می دهد. عملکرد مثبت بازارهای مختلف در سال گذشته میلادی به ویژه رشد شدید شاخص ها در بورس آمریکا عده ای از تحلیلگران را درباره شکل گیری حباب در این بازارها نگران کرده است. البته در بازارهای دیگر از جمله بازار وام و بدهی نیز احتمال ترکیدن حباب ها وجود دارد. احتمال آنکه در سال جاری میلادی شاهد از میان رفتن برخی حباب ها در بازارهای گوناگون باشیم وجود دارد و اگر چنین شود اثرات این رویداد بر بازارهای دیگر نیز مشاهده خواهد شد. میزان اثرگذاری به اندازه هر بازار وابسته است.

معمولا از میان رفتن یک حباب کوچک در یک بازار نه چندان بزرگ اثرات کمتری بر اقتصاد و بازارهای دیگر دارد. اگر در ایالات متحده چنین رویدادی رخ دهد بانک مرکزی می تواند از طریق کاستن از نرخ های بهره از اثرات آن بکاهد اما اگر در یک بخش بزرگ از اقتصاد چه در داخل و چه خارج از آمریکا حباب ها بترکند اثرات آن بزرگ تر خواهد بود. در ادامه به پنج حبابی که ممکن است سال جاری میلادی بترکد اشاره می کنیم.

نخستین حباب، وام های دانشجویی است. سال گذشته اندازه بازار این وام ها 1410 میلیارد دلار بود و رشد 6 درصدی را نسبت به سال 2018 داشت. البته این رقم نسبت به رقم سال 2014 رشد 33 درصدی را نشان می دهد. دریافت مدرک ارزشمند دانشگاهی در حال گران تر شدن است در حالی که سطح دستمزدها رشد قابل ملاحظه ای نداشته است. 54 درصد دانشجوها از وام دانشجویی استفاده می کنند و 4/ 14 درصد بزرگسالان همچنان مشغول بازپرداخت وام دانشجویی هستند. وام دانشجویی اثرات منفی بر اقتصاد دارد، زیرا درآمد قابل تصاحب یعنی پولی که پس از کسر مالیات و حق بیمه برای فرد باقی می ماند را کاهش می دهد و نیز تشکیل خانواده و خرید خانه را به تعویق می اندازد. احتمال ترکیدن این حباب در سال جاری میلادی زیاد نیست اما اثرات آن بر اقتصاد همچنان افزایش خواهد یافت. امسال نرخ رشد اقتصاد آمریکا کاهش می یابد و در این شرایط، هر عامل منفی تبعات خاص خود را برای اقتصاد خواهد داشت.

دومین بازار که ممکن است حباب آن بترکد بازار وام خودرو است. ارزش این بازار 1180 میلیارد دلار است. آمریکایی ها از خودروهای جدید استقبال می کنند و برنامه حمایتی دوران ریاست جمهوری باراک اوباما سبب شد تعداد خودروهای قدیمی در خیابان ها و جاده های آمریکا کاهش پیدا کند اما خرید خودروی جدید هزینه بر است و میزان وام خودرو در اقتصاد ایالات متحده به سرعت افزایش یافته است. اگرچه اندازه حباب وام خودرو از وام های دانشجویی کمتر است، اما احتمال ترکیدن حباب این بازار به شکل سریع تر بیشتر است. اگر تعداد بیشتری از وام های خودرو غیرقابل بازپرداخت شوند خودروسازی به شدت لطمه خواهد دید و این در حالی است که صنعت یاد شده از پیش تحت تاثیر رقابت شدید دچار مشکلات مختلف است. اگرچه ارقام بالاتر از هزار میلیارد دلار بزرگ هستند اما در مقایسه با اندازه حباب ها در دیگر دارایی ها نظیر وام مسکن بزرگ محسوب نمی شوند. لطمات به اقتصاد به هر شکل می تواند نرخ رشد آن را کاهش دهد و از حجم فعالیت در بخش های مختلف بکاهد؛ در این حالت ممکن است بانک مرکزی مجبور شود تدابیری برای حمایت از اقتصاد اتخاذ کند.

سومین حبابی که احتمال ترکیدن آن در سال جاری میلادی وجود دارد حباب قیمت سهام شرکت های فعال در حوزه فناوری است. ارزش بازار این شرکت ها در شاخص فانگ پلاس (FANG+) 4723 میلیارد دلار است. شرکت ها در این شاخص عبارت هستند از فیس بوک، اپل، آمازون، نتفلیکس، گوگل، علی بابا، بایدو، ان ویدیا، تسلا و توییتر. در گروه کوچک تر سهام شرکت های فعال در حوزه فناوری یعنی فانگ (FAANG) قیمت ها اکنون نسبت به سال 2013 هفتصد درصد بالاتر است و این در حالی است که شاخص استاندارد اند پورز در این مدت رشد 100 درصدی داشته است. پرسش هایی در این زمینه مطرح است. برای مثال آیا این ارزش گذاری ها منطقی است و تا چه حد قیمت سهام یک شرکت می تواند رشد کند؟ قیمت سهام شرکت هایی که اخیرا وارد بورس شده اند کاهش یافته است. برای مثال قیمت سهام شرکت های اوبر و لیفت پایین آمده است. قیمت سهام شرکت های بزرگ فناوری رشد چشمگیری داشته و در برابر فروش های بزرگ مصون بوده است. اما تحلیلگران معتقدند قیمت ها در برابر هراس سرمایه گذاران، مقررات محدودکننده و نیز اقدامات سیاست گذاران مصون نیستند. فعالیت های گوگل در اروپا تحت بررسی فراگیر و دقیق قرار گرفته و رسوایی کمبریج آنالیتیکا سبب شده مارک زاکربرگ در کنگره آمریکا مجبور به توضیح شود. بسیاری از کارشناسان می گویند نگرانی ها درباره عدم رعایت حریم خصوصی کاربران توسط شرکت فیس بوک و انحصار موتور جستجوگر گوگل لطماتی به آینده این دو شرکت بزرگ فناوری وارد می کند. از سوی دیگر نگرانی هایی درباره خسارت های زیست محیطی شرکت آمازون و انحصار آن در حوزه کاری اش وجود دارد. احتمالا سال جاری میلادی بر شدت این نگرانی ها افزوده خواهد شد. درخواست ها برای تدوین مقررات برای شرکت های بزرگ فناوری در آستانه برگزاری انتخابات ریاست جمهوری آمریکا افزایش می یابد و در برخی موارد قیمت سهام این شرکت ها تحت فشار بیشتری قرار خواهد گرفت و اگر نگرانی های یاد شده به هراس سرمایه گذاران و فروش گسترده سهام این شرکت ها منجر شود، لطمات بزرگ به بازارهای مالی وارد می شود. با توجه به این واقعیت که وزن سهام شرکت های فناوری در بورس بالاست افت و خیز قیمت آنها بر کل بازار اثر می گذارد و کاهش قابل ملاحظه قیمت آنها ممکن است سرمایه گذاران را دچار نگرانی کند و سبب کاهش شدید شاخص های مالی شود. چهارمین بازار که ممکن است امسال حباب آن بترکد بازار بدهی شرکت های آمریکایی است. ارزش این بازار حدود 10 هزار میلیارد دلار معادل 47 درصد تولید ناخالص داخلی آمریکاست. نرخ های بهره بیش از یک دهه پایین بوده و این به آن معناست که هزینه استقرار پایین است. بخشی از وام ها صرف بازخرید سهام شده است، اما صندوق بین المللی پول هشدار داده که میزان بالای بدهی شرکت ها ممکن است به یک شوک بزرگ برای اقتصاد جهان تبدیل شود و حرکت به سمت کاهش بدهی ها می تواند به فروش سهام از سوی سرمایه گذاران، کاهش سرمایه گذاری شرکت ها و افزایش نرخ بیکاری منجر شود. در حال حاضر نسبت بدهی به دارایی شرکت های غیرمالی در بورس آمریکا به بالاترین میزان در دو دهه اخیر رسیده است. نگران کننده ترین بخش بدهی شرکت ها، اوراق قرضه شرکتی هستند که رتبه اعتباری BBB دارند. این اوراق پایین ترین رتبه اعتباری برای سرمایه گذاری را دارند و اگر رتبه آنها کاهش یابد مدیران سرمایه گذاری مجبور خواهند شد آنها را بفروشند تا بتوانند به تعهدات خود به صاحبان حقوق شرکت عمل کنند.

پنجمین حباب، حباب بدهی شرکت های دولتی چین است. سال 2018 ارزش این بازار 19 هزار میلیارد دلار بود. شرکت های تحت مالکیت دولت در چین نقشی بزرگ در اقتصاد این کشور بازی می کنند و بدهی این شرکت ها تا چند سال پیش ریسک محسوب نمی شد اما مدتی است مقامات پکن نگران این شرکت ها هستند. جنگ تجاری بین چین و آمریکا، سبب افزایش فشارها بر شرکت های دچار بدهی شده و نرخ رشد اقتصادی کشورها را کاهش داده است. امسال روند ورشکست شدن شرکت های دچار بدهی بالا ادامه پیدا خواهد کرد و اگر دولت چین نتواند این روند را کنترل کند اقتصاد جهان زیان خواهد دید. بدهی شرکت های دولتی چین بزرگ ترین حبابی است که فعلا وجود دارد البته انتظار نمی رود این حباب به شکلی شوک آور بترکد.