آرشیو دو‌شنبه ۲۳ دی ۱۳۹۸، شماره ۵۵۷۵
زندگی: سلامت
۱۴

با داغ های بزرگی که در 10 روز اخیر دیده ایم چطور کنار بیاییم؟

چه کنم با غم دل...

عسل اخویان طهرانی

ایران ما در 10 روز گذشته شاهد اتفاقات بسیار ناگواری بود. حوادثی که نه تنها قلب همه ما را به بهت و اندوهی توصیف ناپذیر فرو برد بلکه حتی بازتاب گسترده ای در رسانه های بین المللی به همراه داشت. شهادت جانسوز سپهبد حاج قاسم سلیمانی در روز جمعه 13 دی قلب میلیون ها ایرانی را به درد آورد. هنوز پیکر آن شهید بزرگوار را به خاک نسپرده بودیم که 60 نفر از هموطنان مان را در مراسم وداع با پیکر شهید حاج قاسم سلیمانی از دست دادیم. سحرگاه چهارشنبه 18 دی بود که خبر موشکباران پایگاه نظامی عین الاسد آمریکا در عراق و تحقق یافتن انتقام سخت خون حاج قاسم کمی از ناراحتی عمیق مان زدود ما ناگهان خبر سقوط هواپیمای مسافربری بوئینگ 737 پرواز 752 و درگذشت 176 نفر سرنشین و خدمه پرواز، تیر دیگری به قلبمان وارد کرد. تعداد زیادی از ترکیب سرنشینان این هواپیمای اوکراینی را دانشجویان ایرانی در کانادا تشکیل می دادند که با استفاده از خطوط پروازی اوکراین در حال بازگشت بودند. هنوز با این خبر هولناک کنار نیامده بودیم که اتوبوسی در محور سواد کوه از جاده منحرف شد و جان 20نفر دیگر از هموطنانمان را گرفت. صبح شنبه نیز با شنیدن علت سقوط هواپیمای پرواز 752 بار دیگر اندوه بیشتری کشور را فرا گرفت. گویی هواپیمایی دوباره سقوط کرد و این بار اندوهی بزرگ تر چون خنجری در قلبمان فرو رفت. در این روزهای پر التهاب که ایرانمان را داغدار کرده، قلبمان را آزرده و خانواده هایمان را عزادار کرده است، دکتر فرشاد شیبانی، متخصص روان شناسی بالینی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران در گفت وگو با جام جم مهم ترین راهکار برای کنترل احساسات منفی ناشی از این حوادث را امکان عزاداری عمومی و تخلیه احساسات درونی می داند.

مواجهه با حوادث مرگبار معمولا با بروز حس های گوناگونی در افراد همراه است. به گفته دکتر شیبانی حس غم، اضطراب، ناامنی، درماندگی و خشم از جمله رایج ترین احساساتی است که در پی بروز چنین حوادثی در وابستگان و در شرایط کنونی در تمام افراد جامعه ممکن است ایجاد شود. به ویژه که در روزهای گذشته شاهد همزمانی و وقوع پی درپی چند حادثه تلخ در کشور بوده ایم. این متخصص روان شناسی بالینی در خصوص نحوه بروز این احساسات به جام جم می گوید: «طبیعتا در شرایط کنونی کشور، خانواده های داغدار و عموم جامعه سطح بالایی از احساسات منفی را تجربه می کنند. مهم ترین نکته ای  که باید همه به آن توجه داشته باشند این است که نباید احساسات شان را در برابر چنین وقایعی سرکوب کنند. در چنین بحران هایی باید مسوولان به سرعت به فکر فراهم کردن امکانات مورد نیاز در خصوص سلامت روان خانواده های داغدار و همچنین با توجه به وسعت حوادث رخ داده، برای کل جامعه باشند. اما خود افراد به ویژه وابستگان و خانواده های داغدیده این عزیزان نیز باید حواس شان به خودمراقبتی و توجه به سلامت خواب و تغذیه و سلامت شخصی باشد تا مراحل پذیرش و سوگواری به مرور زمان طی شده و احساسات منفی درونی فروکش کند. به همین جهت توصیه می شود رسانه ها آموزش‎های لازم را در خصوص اهمیت خودمراقبتی و توجه به خود را در روزهای پیش رو افزایش دهند تا احتمال بروز آسیب های روحی جدی در افراد کاهش یابد.»

اندوه عمومی را چطور  تسکین دهیم؟

دکتر شیبانی در ادامه می افزاید: «از اقداماتی که می تواند شرایط کنونی را کمی آرام کند، ایجاد مراسم رسمی و برگزاری سوگواری های عمومی در جامعه است تا همه افراد بتوانند برای هم میهنانشان عزاداری کرده و احساسات شان را بروز دهند و با همدیگر همدلی کنند. زیرا زمانی که افراد جامعه این سطح از احساسات را بروز ندهند ممکن است این احساسات تجمع یافته به شکل نامتعارفی بروز کرده و خود فرد و جامعه را با مشکل روبه رو کند.» وی با اشاره به این موضوع که اکثر مسافران پرواز 752 افراد جوان و دانشجویان نخبه ایرانی بوده اند، تصریح می کند: «حس اندوه حادثه پیش آمده در جامعه با توجه به این که این عزیزان جوانان ارزشمند کشور بوده اند بسیار عمیق است. البته به عقیده من جان همه انسان ها باارزش است و متاسفانه ما هر روز در جاده های کشور نیز معادل سقوط هواپیما، شاهد از دست دادن هموطنانمان هستیم که واقعا دردناک است. این یعنی باید توانمندی های مسوولان کشور ارتقا یابد تا شاهد چنین حوادثی در کشور نباشیم.» وی در ادامه می افزاید: «البته باید در نظر داشته باشیم درک اتفاقی که منجر به سقوط هواپیمای بوئینگ 737 اوکراین شد برای جامعه دشوار است. شاید یکی از بهترین راهکارها در شرایط کنونی این باشد که مسوولان و افراد مرتبط با این حادثه جانسوز با مردم صحبت کنند و شرایط را شفاف تر بیان کنند.» کاری که سردار حاجی زاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه در همان ساعات اولیه پس از اعلام رسمی خبر خطای انسانی در سقوط این هواپیما انجام داد.

لزوم ترمیم اعتماد عمومی

از آنجا که بیانیه مربوط به علت حادثه سقوط هواپیما پس از چند روز اعلام شد و مواضع کشور را در برابر این حادثه تغییر داد، امکان بروز حس استیصال و سردرگمی و حتی بی اعتمادی های مقطعی در جامعه وجود خواهد داشت. دکتر شیبانی با اشاره به این موضوع که اعتماد ناگهانی ساخته نشده و نمی تواند ناگهانی نیز از میان برود، لازمه برون رفت از شرایط به وجود آمده را برنامه ریزی بلندمدت مسوولان برای افزایش دقت در تصمیم گیری ها و شفافیت بیشتر در موارد مشابه می داند. وی معتقد است نمی توان با یک رفتار یا صحبت انتظار ترمیم خدشه به وجود آمده را در مردم داشت. این متخصص روان شناسی بالینی در ادامه توضیح می دهد: «ملت ما اتحاد و همدلی خود را در هفته گذشته در مراسم وداع با پیکر شهید سپهبد حاج قاسم سلیمانی به بهترین شکل نشان داد. در نتیجه در شرایط کنونی نیز یکی از بهترین پاسخ ها به التهابات، برگزاری مراسم عزاداری رسمی و شنیدن و به رسمیت شناختن احساسات مختلف افراد در سطح جامعه است. در چنین شرایطی از رسانه ها انتظار می رود احساسات مردم را منعکس و با خانواده های داغدار مصاحبه کرده و فرصتی برای آنها فراهم کنند که احساسات شان را بیان کنند. این کار می تواند به تخلیه احساساتی عزاداران کمک کرده و از تجمیع حس های منفی مانند کینه، خشم و نفرت و آسیب های ناشی از آن بکاهد.» وی در پایان تاکید کرد: «طبیعتا کوچک جلوه دادن چنین حوادثی مانند سقوط هواپیمای مسافربری و جان باختن هموطنان مان در مراسم وداع با پیکر سردار شهید به معنای به رسمیت نشناختن احساسات مردم خواهد بود که ممکن است به شکل های دیگری در صحنه اجتماع بروز یابد. زیرا در هر دوی این حوادث در صور ت دقت بیشتر می شد از  داغدار شدن خانوارها جلوگیری کرد.»

کودکان را چطور آرام کنیم؟

دکتر شیبانی با اشاره به پیچیدگی های رفتاری و شناختی کودکان و درک شان از مقوله مرگ و حادثه به جام جم می گوید: «خانواده های داغداری که دارای فرزند هستند باید حتما برای عبور کودک از این شرایط از افراد متخصص کمک بگیرند. زیرا کودکان در سنین مختلف درک و رفتار متفاوتی در برابر چنین وقایعی خواهند داشت و رفتار متفاوتی باید از سمت اطرافیان متناسب با سن شان شکل بگیرد. در صورتی که به درستی نتوانیم این شرایط را متناسب با سن شان برایشان تشریح کنیم، ممکن است با آسیب های روحی شدیدی مواجه شوند.»