آرشیو دو‌شنبه ۲۳ دی ۱۳۹۸، شماره ۵۵۷۵
زندگی: ایران
۱۶

ماجرای خواندنی همت اهالی روستای خور خوراسان جنوبی که با تکیه به هنر گوهرتراشی به مبارزه با بیکاری های ناشی از خشکسالی رفته اند

وقتی که سنگ لعل می شود

مینا مولایی

قصه عشق و سنگ؛ قصه سنگ و رنج؛ قصه رنج و تلاش برای جان دادن به سنگی سخت! این، حکایت گوهرتراشی است؛ حکایتی پر آب و تاب از تلاشی مثال زدنی برای ساختن گوهری ناب و منحصربه فرد از یک تکه سنگ؛ سنگی که سرنوشتش از وقتی به دست های یک هنرمند صنعتگر گوهرتراش می رسد عوض می شود؛ حکایتی که وقتی به خراسان جنوبی می رسد، به روستای خور، کوه تشتاب، روستای بمرودقائن، روستای برجک و... روایتی می شود از تلاش خستگی ناپذیر مردمانی که سال ها نان از دل سنگ در می آورند؛ مردمانی که ازداشته های سرزمین شان، از ذخایر معدنی این خاک، به بهترین شکل استفاده می برند.

قصه خراسان جنوبی و آدم هایی که در این استان مدت هاست باعشق پای تراشیدن سنگ ایستاده اند، قصه فعالیت صنعتگرانی است که هر کدام در یک کارگاه کوچک یا بزرگ، با به کارگیری چند نفر و آموزش آنها، چراغ این هنر را روشن نگه داشتند؛ صنعتگران هنرمندی مثل حسین خرمی از روستای خور شهرستان خوسف. مرد صنعتگری که به ایرنا می گویدT ده سال پیش و به صورت کاملا اتفاقی مسیر زندگی اش عوض شده و حالا مدت هاست چرخ زندگی اش با گوهرتراشی می چرخد: «ده سال پیش برای چرای گوسفندان به صحراهای اطراف خور رفته بودم که برق و زیبایی یک

تکه سنگ در دل بیابان توجه ام را به خودش جلب کرد. این سنگ آن قدر زیبا بود که آن را برای استفاده در دکور خانه ام به خانه بردم.»

او هیچ وقت با خودش فکر نمی کرد که این سنگ رنگارنگ و زیبا که توجهش را به خود جلب کرده، گوهر نابی است که خیلی ها در پی آنند تا از آن درآمد کسب کنند: «مدت ها این سنگ گوشه خانه ما بود و من چیزی از ارزشش نمی دانستم تا این که یک بار مسافرانی از اصفهان به خور آمده بودند و دنبال سنگ بودند که من هم سنگی را که پیدا کرده بودم به آنها نشان دادم و تازه آنجا بود که از تعریف و تمهید و حیرت آنها متوجه شدم این سنگ، یک سنگ قیمتی است، یک نوع عقیق منحصر به فرد که نمونه اش خیلی کم پیدا می شود.»

زندگی این مرد از همین جا عوض می شود. او از آن به بعد هر وقت برای چرای دام ها به بیابان می رود، با چشم خریدار به زمین زیرپایش نگاه می کند و می شود یک جست وجوگر حرفه ای عقیق. علاقه ای که کم کم او را به سمت آموختن فوت و فن گوهرتراشی سوق می دهد و حالا او یکی از استادان گوهرتراشی عقیق های رنگارنگ در دل روستای خور است؛ کارآفرینی که یک کارگاه کوچک گوهرتراشی برای خودش راه انداخته و این حرفه را به کمک کمیته امداد امام خمینی(ره) به بسیاری از روستاییان دیگر هم آموزش داده است.

حکایت این روستای کوچک اما فقط به این کارگاه گوهرتراشی ختم نمی شود. خور حالا جا به جا پر از کارگاه است، موضوعی که باعث اشتغال زایی برای جوانان این روستا شده و فعالیت بیش از 50 کارگاه گوهر تراشی گواهی است بر این ادعا.

خرمی در این باره می گوید: «ما خداراشکر می کنیم که بعد از سال ها تلاش فراوان دستمان به دهانمان می رسد و با کمک گوهرتراشی در این شرایط خشکسالی، می توانیم درآمدی داشته باشیم و محتاج کسی نباشیم.»

مشکل فروش، سد بزرگ راه

قصه این کار و کاسبی پر رونق، قصه این صنعت که می تواند دست جوان های زیادی را بگیرد و نان در سفره هایشان بگذارد، اما همیشه خوش نیست؛ همیشه راحت نیست. خرمی می گوید: «بازاریابی مهم ترین مشکل این صنعت است، چرا که مهم ترین آرزوی هر هنرمندی امید به فروش محصولاتش است.»

نجیبه نوخواه، یکی از بانوان هنرمند گوهرتراش در خوسف است؛ او هم به عنوان یک صنعتگر فعال در این عرصه از هنر به ایرنا می گوید: «ما سنگ های عقیق را که بیشتر از نوع عقیق کاملین قرمز، سبز خزه ای، اونیکس مشکی و سارد است، از بیابان اطراف روستا پیدا می کنیم، این سنگ ها در کارگاه های تولیدی و خانگی تبدیل به انواع نگین های با ارزش می شوند و با حضور در نمایشگاه های مختلف به فروش می رسند.»

وی با اشاره به این که از فعالیت در این صنعت و بودن در این عرصه راضی است می گوید: با حمایت های مختلف مسوولان این صنعت می تواند خیلی بیشتر از این هم رونق داشته باشد. چراکه در حال حاضر که با خشکسالی های مختلف دامپروری و کشاورزی صرفه ای ندارند، فعالیت در این صنعت اشتغال و درآمدی برای اهالی روستا ایجاد کرده است.

نوخواه در توضیح بیشتر می گوید: «اگر مسوولان در زمینه بازاریابی، خرید تجهیزات بروز، تکمیل چرخه این صنعت به خصوص تولید رکاب انگشتر و سایر نقره جات و آموزش های تخصصی از ما حمایت کنند، روستای ما نه تنها محروم نیست، بلکه در زمینه گوهرتراشی، اشتغال و درآمد می تواند در سطح کشور و استان نیز نمونه باشد، چراکه افراد زیادی در روستای ما به صورت خودجوش و داوطلبانه این صنعت را فراگرفته اند و تلاش شان بر ماندن در این حرفه است.»

نوخواه به عنوان یکی از هنرمندان تلاشگر در این عرصه می گوید: مسوولان پیش از این دستگاه ساخت رکاب انگشتر را در روستا مستقر کردند و نیاز است آموزش های لازم و تخصصی را هم ارائه کنند تا با تکمیل چرخه این صنعت در روستا، دست دلالان قطع شود.

برای او اما یک شایعه که فعلا مدتی است در منطقه سر زبان ها افتاده نگران کننده است، او در همین رابطه می گوید: «شنیده شده که معادن عقیق اطراف روستا توسط سازمان صنعت، معدن و تجارت به مزایده گذاشته شده که با این اقدام نان مردم زیادی در روستای خور آجر می شود و مسوولان بهتر است به این موضوع رسیدگی کنند.»

خور؛ روستای ملی گوهر سنگ ها

علی صالحی، مدیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خوسف هم در همین رابطه می گوید: در حال حاضر 50 کارگاه تولیدی و خانگی گوهرتراشی در روستای خور شهرستان وجود دارد و تعداد زیادی از افراد این روستا در این صنعت مشغول به فعالیت هستند.

صالحی می افزاید: روستای خور به صورت موقت و مشروط به عنوان روستای گوهر سنگ ها ثبت ملی شده است و سازمان میراث فرهنگی به ما فرصت داده که برای ثبت روستا به صورت دائم به عنوان روستای ملی گوهرتراشی، تعداد کارگاه های روستا را به صد یا 150 کارگاه افزایش دهیم.

به گفته صالحی، تلاش اداره میراث فرهنگی بر این است تا پایان سال جاری تعداد کارگاه های گوهرتراشی روستای خور را با همکاری بخش خصوصی افزایش دهد؛ اتفاقی که با حمایت از فعالان این عرصه در این روستا رنگ می گیرد. چنانچه صالحی می گوید: «امسال تعداد ده نفر را برای دریافت تسهیلات در این بخش و راه اندازی کارگاه به صندوق کارآفرینی امید معرفی کرده ایم.»

صالحی البته با تاکید بر این که گوهرتراشان شهرستان به آموزش های تخصصی در این بخش نیاز دارند، اضافه می کند: متاسفانه به خاطر کمبود اعتبار نمی توانیم آموزش های تخصصی را به صنعتگران ارائه دهیم درحالی که نیاز است در روستای خور چرخه عقیق سازی تکمیل شود و هم اکنون صنعتگران رکاب انگشتر را از جاهای دیگر و خارج از استان سفارش می دهند و سنگ ها را می تراشند و روی آن کار می گذارند.

او در همین زمینه خبر می دهد: به زودی تفاهم نامه ای با اداره کل فنی و حرفه ای و کمیته امداد خراسان جنوبی خواهیم داشت تا چرخه این صنعت در شهرستان تکمیل شود و ارزش افزوده بیشتری برای صنعتگران ایجاد شود.

فعالیت 200 گوهرتراش در خراسان جنوبی

معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان جنوبی مسوول دیگری است که وجود سنگ های قیمتی و نیمه قیمتی را در بیشتر شهرستان های خراسان جنوبی از جمله روستای خور، کوه تشتاب، بمرود قائن و روستای برجک تایید می کند. حسین عباس زاده با تایید این موضوع می گوید: در حال حاضر 200 کارگاه گوهرتراشی در مناطق مختلف استان فعال است.

او  تاکید می کند: اگر برخی مشکلات پیش روی این صنعت حل شود، این صنعت در ایجاد اشتغال و مقاوم تر شدن پایه های اقتصادی استان نقش موثری دارد.