آرشیو سه‌شنبه ۲۴ دی ۱۳۹۸، شماره ۴۵۶۲
صفحه اول
۱
جامعه

مدیریت و اهمیت سوگواری

دکتر ناصر قاسمزاد

هر مرگی با خود آثار و تبعاتی روانی دارد که افراد به نسبت آنکه با متوفی چه رابطه ای داشته اند با آن درگیر می شوند. به طور عمومی آثار روانی مترتب بر بازماندگان یک متوفی شامل «انکار»، «خشم»، «افسردگی» و بعد به صورت آرام آرام «پذیرش» واقعیت است. طی این مراحل زمان بر است و اگر به درستی پشت سر گذاشته نشود تبدیل به وضعیت دیگر با آثار مخرب تری می شود. از طرف دیگر وقتی سوگی رخ داده باشد و مراحل سوگواری که ذکر شد طی نشده باشد زمینه ای برای تبدیل سوگ به خشم فراهم می شود. در حال حاضر ما در همین ماه چند واقعه تلخ را تجربه کرده ایم که به دلیل آنها به سوگ نشسته ایم. شرایط پیش آمده را دیگر نمی توان با واژه «سوگ» توصیف کرد و بهتر است آن را «عزای ملی» بنامیم. در این میان برای آنچه بر مسافران پرواز هواپیمای اوکراینی رخ داد وضعیت را تفاوت بخشید زیرا خانواده ها و مردم ابتدا آن را یک حادثه نظیر سایر حوادث هوایی تلقی کردند وبعد متوجه شدند حادثه به شکل دیگری روی داده است. همین موضوع مساله سوگ در این حادثه را از سایر سوگ های هفته های اخیر متمایز کرد. در چنین شرایطی آثار واقعه بر مردم نیز متفاوت می شود و درمان سوگ برای بازماندگان و دیگر افراد جامعه شرایط دیگری می طلبد. در سوگ درمانی سلسله اقداماتی انجام می گیرد که مشاوران و روانشناسان با تخصص شان می توانند وضعیت درمان را پیش ببرند. حال آنکه چه ما در انجمن مان و چه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی یا نهادی چون شهرداری صحبت از آن دارند که روانشناسان بسیج شوند و به خانواده قربانیان خدمات مشاوره ای بدهند. این بخش شخصی ماجراست. اما همانطور که می دانیم این واقعه بر جامعه هم تاثیراتی گذاشته است که اگر بخواهیم سوگ درمانی جامعه را مدنظر قراردهیم اقدامات موثر و نافذی را می طلبد که از دست مشاوران و روانشناسان برنمی آید و اتفاقا از افراد صاحب منصب نظیر رییس جمهور به عنوان بالاترین مقام اجرایی کشور ممکن است. او باید بتواند براساس تعامل با مردم با آنها پیش از هرچیز هم دردی کند. یکی از مهم ترین کارها که تاثیر بسزایی دارد این است که چنین مقامی بین مردم و خانواده ها حاضر شود و نه صرف گفتن تسلیت که تک به تک خانواده ها با توجه به اسم عزیزان از دست رفته شان را ببیند و با به زبان آوردن اسم آنها نشان دهد که جان آن افراد برای شان مهم بوده است. اما پیش از آنکه بر اقدامات مسوولان اجرایی تراز اول کشور توجه کنیم باید بر یک موضوع تاکید کنیم که آنچه در زمان بروز حادثه برای هواپیمای اوکراینی روی داده شرایطی خاص بوده و چه بسا آن را باید شرایط جنگی تلقی کنیم. در شرایط جنگی سلسله تصمیماتی گرفته می شود که متفاوت است. چه بسا آنکه هر اتفاق دیگری هم ممکن بود برای کشور و مردم روی دهد. با این حال و بعد از روشن شدن ماجرا انتظاری که از بالاترین مسوول اجرایی کشور برای تاثیرگذاری بر جامعه وجود دارد این است که او با مردم سخن بگوید. به ویژه آنکه جامعه از پیش از وقوع حوادث اخیر در پاییز تجربه هایی داشت که ازدل آن مطالباتی اقتصادی برآمده بود که در آنجا پاسخ مناسب دریافت نکرد و اتفاقا در آنجا نیز تعامل مناسبی بین رییس جمهور و مردم برقرار نشد. آنچه در بروز چنین حوادثی انتظار می رود این است که شخص اول مملکت از نظر اجرایی باید با مردم سخن بگوید. حالا هر کس مسوولیت ماجرا را برعهده گرفته جای خود دارد. بنابراین علاوه بر آنکه مرگ و سوگواری آن مطرح است اتفاقاتی بر جامعه رقم خورده است که آن اتفاق نیازمند واکاوی بوده است. آنچه اینک ابراز سوگ را اندکی نگران کننده کرده است تجمع آثاری به جامانده از قبل به ویژه آنچه در پاییز در کشور رقم خورده، بوده است. حال آنکه از سخنگوی دولت می شنویم که می گوید هنوز برنامه خاصی برای همدردی و همراهی با خانواده قربانیان نداریم. اینجا اتفاقا نیازمند تدبیر و اتخاذ تصمیماتی از سوی دولتمردان هستیم تا بتوانیم آثار و عواقب آنچه بر مردم رخ داده را مرهم بگذاریم و به طی مراحل سوگواری صحیح آنها کمک کنیم.