آرشیو سه‌شنبه ۲۴ دی ۱۳۹۸، شماره ۵۵۷۶
زندگی
۱۳

کارشناسان در گفت و گو با جام جم نسبت به تکرار حریق گسترده جنگل های استرالیا در پهنه های جنگلی ایران هشدار می دهند

آتش به پا خواهد شد

محمدحسین خودکار

بیش از سه ماه است که استرالیا در آتش خشم طبیعت می سوزد. خشمی برآمده از گرمایش زمین که در این روزها قدرت خود را با سوزاندن بیش از شش میلیون هکتار از جنگل های استرالیا و از بین بردن نزدیک نیم میلیارد جانور از 244 گونه مختلف در این کشور پهناور به رخ می کشد. اقلیم شناسان متفق القول بروز آتش سوزی وسیع و طولانی مدت در پهنه های جنگلی استرالیا را به تغییرات اقلیمی نسبت می دهد. این ماجرا با شرح و بسط کامل در صفحه 15 روزنامه امروز از سوی گروه دانش بررسی شده است. اما آنچه برای ما مهم تر جلوه می کند، این است که تغییرات اقلیمی در دهه های گذشته آثار سوء خود را بر طبیعت ایران ما نیز گذاشته و افزایش متوسط دما، ایجاد نوسان در الگوهای بارشی و جابه جایی زمان طبیعی فصل ها را به دنبال داشته است. تبعات ناشی از تغییر اقلیم امروزه کارشناسان منابع طبیعی و اقلیم شناسان کشورمان را به این نتیجه رسانده است که ما نیز باید نگران بروز آتش سوزی های گسترده ناشی از این پدیده در سطح محدود جنگل هایمان باشیم و لازم است هرچه سریع تر توان خود را برای مقابله با آثار مخرب گرمایش جهانی بخصوص احتمال بروز آتش سوزی وسیع در پهنه های جنگلی ایران بالا ببریم.

استرالیا جزیره ای است احاطه شده در میان اقیانوس های آرام، هند و منجمد جنوبی که در اطراف آن کانون های کم فشار و پرفشار آب وهوایی و جریانات اقیانوسی گوناگونی وجود دارد. در ماه های اخیر نیز تغییرات گسترده ای در جریانات آب وهوایی این اقیانوس ها شکل گرفته است که از جمله مهم ترین آنها می توان به بروز پدیده انسو در جریانات آبی جنوب شرقی اقیانوس آرام اشاره کرد.

این نکته ای است که حسین میرموسوی، اقلیم شناس و عضو هیات علمی دانشگاه زنجان در گفت وگو با جام جم روی آن دست می گذارد و تاکید دارد در چند ماه گذشته تغییر جهت  جریان عادی اقیانوس آرام دراثر این پدیده سبب بروز خشکسالی های شدید و افزایش درجه حرارت در استرالیا شده است.

میرموسوی معتقد است بروز تغییرات اقلیمی در سال های اخیر سبب تشدید اثرات پدیده انسو و در نتیجه افزایش درجه حرارت در استرالیا شده است. گرمایی که وقوع دوره های طولانی خشکسالی در استرالیا را در پی داشته و اکنون نیز باعث ایجاد حریقی وسیع و طولانی مدت در پهنه های جنگلی این کشور شده است.

 تغییر الگوی آتش سوزی جنگل ها

سطح وسیع وقوع آتش سوزی در جنگل های استرالیا و همچنین طولانی بودن مدت آن، حاکی است که جنگل سوزی های اخیر این کشور، رخدادی عادی نیست و به صورت کلی وقایعی از این دست نشان می دهد که الگوی آتش سوزی های طبیعی جنگل ها در سطح کره زمین تغییر کرده است.

البته درباره آتش سوزی جنگل های استرالیا باید به این نکته نیز توجه داشت که بخش زیادی از گونه های گیاهی موجود در پهنه های جنگلی این کشور از نوع اکالیپتوس هستند. این گونه گیاهی قابلیت اشتعال زایی بسیار بالایی دارد و حضور آن در پهنه های جنگلی، آسیب پذیری این پهنه را در برابر آتش سوزی به شدت بالا می برد. اما بیشتر گونه های گیاهی موجود در جنگل های ایران قابلیت اشتعال پذیری بالایی ندارند و همین مساله سبب می شود پهنه های جنگلی ما تاب و تحمل بیشتری در برابر تبعات گرمایش جهانی داشته باشند.

با وجود این هادی کیادلیری، کارشناس جنگل معتقد است در این شرایط نیز باید نگران بروز آتش سوزی های ناشی از گرمایش زمین در کشورمان باشیم، زیرا الگوی وقوع حریق در جنگل های ایران نیز در سال های اخیر تغییر کرده است. او در این باره جنگل های هیرکانی شمال کشور را مثال می زند و به جام جم می گوید: تا چند سال پیش هیچ گاه در فصل بهار جنگل های هیرکانی طعمه حریق طبیعی نمی شدند و عمده آتش سوزی ها در فصل پاییز به دلیل وزش بادهای گرم مدیترانه ای رخ می داد. اما چند سالی است که می بینیم در فصل بهار نیز آتش سوزی های گسترده در جنگل های شمال اتفاق می افتد.

 آتش تغییر اقلیم در کمین جنگل های ایران

تغییر الگوی بروز آتش سوزی در جنگل های استرالیا را می توان از نشانه های تغییرات اقلیمی دانست. پدیده ای که علاوه بر ایجاد تغییر در الگوی وقوع حریق در جنگل های شمال و غرب ایران، تاثیرات سوء دیگری نیز بر پهنه های جنگلی کشورمان داشته است. به طور مثال، براساس صحبت های کیادلیری، میانگین دمای هوا در جنگل های غرب کشور در یک دهه گذشته به طور متوسط 3/1 درجه سانتی گراد بالا رفته و میزان بارندگی سالانه در این جنگل ها به طور میانگین 70 میلی متر کاهش پیدا کرده است.

همچنین به گفته او، نظم حاکم بر بارش باران در جنگل های هیرکانی در یک دهه گذشته به شدت تغییر کرده و طول مدت فصل خشک در این پهنه های جنگلی از یک ماه به سه ماه افزایش یافته است. مسائلی که کاهش توان مقاومت جنگل های ایران در برابر آتش سوزی را به همراه دارد و به همین دلیل، می توان گفت احتمال بروز آتش سوزی های ناشی از تغییر اقلیم در یک دهه گذشته در جنگل هایمان بالا رفته است.

باید توجه داشت که تغییرات اقلیمی مساله ای جهانی است و همه کشورها از استرالیا گرفته تا ایران تحت تاثیر آن هستند. اما این پدیده از جنبه های گوناگون باید برای ما مهم تر باشد. زیرا کشور ما در اقلیم خشک و نیمه خشک جهان قرار گرفته است و پهنه های جنگلی فقط 7 درصد از مساحت آن را تشکیل می دهد.

از سویی دیگر، آن طور که کیادلیری می گوید، طبیعت کشور ما در سال های اخیر قربانی توسعه ناپایدار و استفاده بی حد و مرز از منابع طبیعی شده است و این مساله به افزایش میزان آسیب پذیری اقلیم های گوناگون ایران به خصوص جنگل هایمان در برابر تبعات تغییر اقلیم دامن زده است. بنابراین به نظر او، ما باید بیشتر از بسیاری از کشورهای جهان نگران بروز آثار سوء گرمایش زمین از جمله وقوع آتش سوزی های گسترده در جنگل هایمان باشیم.

 زورمان را در برابر آتش زیاد کنیم

نگرانی از احتمال وقوع آتش سوزی های گسترده در جنگل های ایران شبیه آنچه در سه ماه گذشته در استرالیا رخ می دهد، نگرانی بیجایی نیست. زیرا اقلیم ایران در تاثیر پذیرفتن از تبعات ناشی از گرمایش جهانی مستثنا نیست و این گرمایش آثار سوء خود را روی جنگل های کشورمان نیز خواهد گذاشت.

میرموسوی ضمن بیان این نکته، تاکید دارد براساس همه مدل های اقلیمی، متوسط دمای کشور و میانگین دمای بیشینه در سال های اخیر به طور قابل ملاحظه ای افزایش پیدا کرده است و پیش بینی می شود این روند با شدتی مضاعف در سال های آینده ادامه پیدا کند.

حال با توجه به شرایط جغرافیایی ایران، هرچه میانگین درجه حرارت در کشورمان بالاتر برود، پوشش گیاهی جنگل ها بخصوص در فصول گرم سال خشک تر می شود. مساله ای که احتمال وقوع آتش سوزی های طبیعی در جنگل های کشور بالا می برد و به گسترش سریع حریق های عمدی در پهنه های جنگلی ایران دامن می زند.

بنابراین با توجه به بالا بودن میزان احتمال وقوع آتش سوزی های گسترده در جنگل های کشورمان، مسوولان سازمان جنگل ها و مراتع کشور باید از توان حداکثری خود برای جلوگیری از بروز آتش سوزی های گسترده در پهنه های جنگلی ایران استفاده کنند. این در حالی است که در شرایط فعلی امکانات سازمان جنگل ها و دیگر دستگاه های اجرایی کشور برای مقابله با آتش سوزی های هر چند کوچک در پهنه های جنگلی بسیار ضعیف است.

اما عضو هیات علمی دانشگاه زنجان معتقد است وقتی کشورمان به لحاظ امکانات مورد نیاز برای مقابله با آتش سوزی جنگل ها در مضیقه شدید قرار داد و شرایط تحریمی اجازه نمی دهد در آینده ای نزدیک تجهیزات لازم برای این کار را تهیه کنیم، مسوولان سازمان جنگل ها باید اولویت نخست خود را کاهش احتمال وقوع این آتش سوزی ها قرار دهند.

 برای این منظور، پیشنهاد می شود در ابتدا کانون های متداول وقوع آتش سوزی های طبیعی یا عمدی در جنگل ها و نقاط آسیب پذیر در این زمینه شناسایی شوند سپس شرایط و امکانات اولیه برای مقابله با حریق با اولویت ویژه ای برای این کانون ها فراهم شود.