آرشیو سه‌شنبه ۲۴ دی ۱۳۹۸، شماره ۵۵۷۶
زندگی: ایران
۱۶

وقوع سیلاب شدید در سیستان و بلوچستان، هرمزگان و کرمان پیامدهای مخربی هم برای آثار تاریخی، فرهنگی و گردشگری این استان ها به همراه داشته است

شبیخون سیلاب به تاریخ وفرهنگ

فاطمه مرادزاده

بغض آسمان که یکباره بترکد، کمر ابرهایش که از سنگینی و سهمگینی خم شود، می شود این که ظرف یکی دو روز به اندازه یک سال باران ببارد و سیل جاری شود در دشت ها، دره ها، شهرها، روستاها، معابر، کوچه ها و خانه ها... سیل که جاری شود، رودخانه ها که طغیان کنند، سرریز می شوند هرجا که پایشان برسد مثل 350 روستا در استان های گرم و خشک و کویری سیستان و بلوچستان و کرمان و هرمزگان و خراسان جنوبی... سرت گرم ده ها خبری است که این روزها فکر و ذهن و دلت را درگیر کرده و یکباره تا سر بچرخانی خبر می رسد استان های جنوبی کشورت، همان ها که همیشه خشک و تفتیده و تشنه لب هستند، رفته اند زیر آب و نفس کم آورده اند؛ سیلاب سلطه و سیطره اش را پهن کرده در سراسر روستاها، برخی شهرها، دشت ها، کویر و طبیعت شان؛ هرجا که زورش چربیده و چیره شده... رحمی هم در کار نیست؛ حتی وقتی پای میراث فرهنگی و گردشگری و طبیعت برسد؛ پای میراثی که برخی شان چند هزار سال قدمت دارند و از بلایای بزرگی جان سالم به در برده اند... این روزها سیلاب مناطق جنوبی کشور، زنگ خطر تخریب و ویرانی را حتی در آثار و بناهای تاریخی فرهنگی و گردشگری مان به صدا درآورده است.

هنوز زود است درباره اسامی و تعداد آثار فرهنگی و گردشگری آسیب دیده از سیلاب، آمار درست و دقیقی ارائه شود؛ چراکه فعلا جان صدها نفر در استان های باران زده جنوبی کشورمان در خطر است و ده ها روستا و هزاران ساختمان و واحد مسکونی زیر آب یا در محاصره سیلاب و ویرانی است و بی شک نجات آنها در اولویت امدادرسانی است، با این حال و تا زمان نوشتن این گزارش، جسته گریخته آمار ناقصی از پیامدهای وقوع سیلاب و زخمه آن بر آثار و بناهای تاریخی و گردشگری مناطق جنوبی کشور منتشر شده، هرچند می دانیم سیلاب که فروکش کند، باید منتظر آمار زیادی از بناهای تاریخی نم کشیده و نیمه فروریخته و نیازمند مرمت فوری باشیم، چه این که باران و سیلاب استان هایی را درنوردیده که برای سال ها طبیعت خشک و سوزانی داشته اند و در بیشتر مواقع سال، آسمان شان سرخ و آفتابی است، بدون تکه ای ابر، طبیعتا آثار تاریخی این استان ها در همان آب و هوا همچنان نفس می کشند و یارای مقاومت در برابر باد و باران و سیلاب را ندارند.

ژئوپارک قشم، زیر آب

ابرهای باران زا یا بهتر بگوییم سیل زا از صبح جمعه به آسمان داغ هرمزگان رسیدند، از همان موقع باریدند و باریدند، آن قدر که سیلابی شوند سهمگین و سرریز شوند در دشت، شهر و روستا؛ در مناطق مسکونی و غیرمسکونی، در مناطق سرشار از زندگی و محوطه های تاریخی خالی از شور حیات.

این حجم از باران که ببارد و این حجم از سیلاب که سراسر استان را بگیرد، طبیعی است در کل منطقه حالت آماده باش اعلام شود و اخبار غیرمنتظره ای به گوش برسد؛ مثلا این که برای اولین بار بشنوی ژئوپارک جهانی قشم و هر 25 ژئوسایت آن (یعنی همان جاذبه های طبیعی گردشگری اش) در محاصره سیلاب قرار گرفته اند و تردد در برخی از آنها خطرناک اعلام شده است.

دره ستاره ها، تنگه چاه کوه، چاکویر، جزایر ناز، خلیج دیرستان و... تنها برخی از این سایت های طبیعی گردشگری اند که باید این روزها خیال ورود به آنها را از سرتان بیرون کنید.

هشداری که علیرضا امری کاظمی، مدیر ژئوپارک جهانی قشم و سرپرست مدیریت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری سازمان منطقه آزاد قشم بر آن تاکید دارد و گفته به دلیل گستردگی و شدت باران و به خاطر اطمینان از امنیت گردشگران و همچنین حفاظت از ساختار سایت، تمام ژئوسایت های قشم را تعطیل کرده اند.

فعلا هر برنامه ریزی را که برای سفر به استان هرمزگان و قشم دارید کنار بگذارید چون امری کاظمی یادآور شده تعطیلی برخی سایت ها حتی پس از بارندگی و تا خشک شدن زمین ادامه خواهد داشت، چون نفوذ آب در لایه های مارنی، ایجاد گل و لای کرده و عملا تردد را دشوار و خطرناک می کند.

تنگه «چاه کوه» از جمله ژئوسایت هایی است که به دلیل سطح غیرقابل نفوذ در برابر آب، از شدت گرفتن سیلاب با جریان تند و پرقدرت آب مواجه شده و به دلیل حجم گل و لای ایجاد شده، تردد در آن غیرممکن و به محیطی خطرناک و ناایمن برای بازدیدکنندگان تبدیل شده است.

 ترددهای  دریایی فعلا ممنوع

مدیر ژئوپارک جهانی قشم درخصوص شرایط بناهای تاریخی هم گفته هنوز گزارش مبنی بر بروز آسیب در بناهای تاریخی نداشته ایم.

آخرین خبرها تا زمان درج این گزارش حکایت از آن دارد که علاوه بر تعطیلی ژئوسایت های ژئوپارک جهانی قشم، ترددهای دریایی هم ناایمن اعلام و در کنار تعطیلی بنادر مسافربری، هشدار داده شده که تردد از راه دریا به جزایری چون قشم امکان پذیر نیست. اسکله های مسافری و گردشگری قشم هم سه روز متوالی تا لحظه انتشار گزارش به روی گردشگران و مسافران بسته شده؛ تصمیمی که به نظر می رسد عاقلانه بوده، چراکه تنها در جزیره قشم و طی روز شنبه جاری، بیش از 270 تن گل و لای ناشی از سیلاب روز جمعه از معابر و محله های شهرهای قشم و درگهان جمع آوری شده است.

فعلا کوه خواجه و شهر سوخته...

ایستگاه هواشناسی سیستان و بلوچستان به استناد آخرین اطلاعات دریافتی از 15 ایستگاه باران سنجی اش، از بارش بیش از صد میلی متر باران در سراسر استان خبر داده که معادل بارش های یک سال زراعی منطقه در بلندمدت است.

این حجم از باران در یک منطقه خشک و بی باران که ببارد باید منتظر پیامدهای زیاد و عجیبی بود، مثلا این که آسیب هایی به کوه وارد شود؛ کوه تاریخی خواجه. یا این که بشنوی آسیب هایی به شهر سوخته وارد شده و از معاون میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان بشنوی که این آسیب ها به واسطه محوطه و مسطح بودن شهر سوخته بسیار کم بوده، اما خب دانش خبرنگاری ات بگوید که خیلی دلت را به این خبر خوش نکنی و منتظر بمانی تا سیلاب فروکش کند و بفهمی که چقدر از شهر5000 ساله آرمیده در منطقه خشک و تفتیده را با خود شسته و برده.

طبیعی است که منتظر شنیدن اخبار تلخ تری از آسیب دیدگی میراث فرهنگی و تاریخی دیار رستم دستان باشی، چه این که شدت بارش ها حاکی از زیر آب رفتن ده ها روستا و در محاصره قرار گرفتن صدها آبادی و محله و منطقه است... البته مسوولان میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان هم گفته اند همچنان در حال بررسی و پایش آثار تاریخی در معرض سیل هستند، اما تعدد و پراکندگی آثار، هنوز امکان بررسی جامع و ارائه گزارش نهایی را به آنها نداده است.

مهدی ارباب نیا، معاون میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان گفته در این شرایط به حدود چهار روز زمان برای بررسی کامل همه آثار تاریخی در معرض تهدید سیل در استان نیاز داریم، تا بتوانیم گزارش کاملی از آسیب ها ارائه کنیم.

سخن او بیراه نیست، چراکه چیزی حدود 1856 اثر تاریخی ثبت شده در کل این استان قرار دارد که با توجه به گستره وسیع بارندگی و سیلاب، باید منتظر بررسی و ارائه گزارش توسط کارشناسان مناطق مختلف استان بود تا بتوان گزارش آسیب های وارد شده را به طور دقیق ارائه کرد.

تا همین یکی دو روز گذشته هم برخی آثار تاریخی سیستان و بلوچستان آسیب دیده و ارباب نیا گفته وضعیت بارندگی به خصوص در جنوب استان بسیار شدید بوده و تاکنون مشخص شده که بخش هایی از خانه تاریخی «شمسی» در زاهدان و بخش هایی از کوه خواجه دچار آسیب و فرسایش شده اند.