آرشیو سه‌شنبه ۲۴ دی ۱۳۹۸، شماره ۵۵۷۶
جامعه
۱۸

سیلاب، کولاک و رانش زمین در کشور بیداد می کند اما دولت عجله ای برای مشخص کردن رئیس هلال احمر کشور ندارد

هلال سردرگم

میثم اسماعیلی

سیل و زلزله و بحران های طبیعی دیگر برای مردم ایران رخدادی معمولی تلقی می شود، سیل اما منتظر نمی ماند آقای رئیس جمهور حکم ریاست سازمان هلال احمر را امضا کند. نزدیک 40 روز است که سازمان هلال احمر رئیس ندارد و حالا که سیل چنبره زده است دور بزرگ ترین استان کشور جای خالی یک فرمانده در این بحران طبیعی بیشتر به چشم می آید. افول اعتماد عمومی به جمعیت هلال احمر پیش از این هم سابقه داشته، نشانه های گل درشتش از سیلاب شمال ایران در ابتدای امسال هویدا بود، جایی که چهره های سرشناس هنری و ورزشی توانسته بودند در جلب اعتماد عمومی از سازمان خوشنامی مثل هلال احمر پیشی بگیرند، خودش نشانه مهمی بود. در این میان مدیریت اشتباه این جمعیت و حاشیه های فراوان و حرف و حدیث های بسیار تخلفات مالی هم پیش آمد تا رمقی برای جلب این اعتماد عمومی نماند. حالا همان نشانه ها به خشم مبدل شده است، سوی انتقاد افکار عمومی این بار از جریان سیل سیستان به سمت خود سازمانی چرخیده که بیش از یک ماه است رئیس ندارد. حالا رسانه ها با کدام پشتوانه افتخار آمیزی بگویند اعضای هلال احمر برای سیل سیستان و بلوچستان از جان مایه گذاشته اند؟ نه که نگذاشته حتما که بی دریغ کمک هایش را گسیل کرده اما با آن پشتوانه زخمی در سیل سیستان و بلوچستان چه امیدی می توان از امدادرسانی سازمانی داشت که خود دچار نابسامانی مدیریتی در سطوح ارشد و میانی است؟ هر چند چیزی که پرواضح است این که در میانه سیلاب سیستان و بلوچستان به جای انتقاد از تاخیر در گماشتن رئیس بر جمعیت هلال احمر باید به فکر مردمان این استان بود تا حداقل بخشی از آلام این مردمان کم شود. در همه این ماجراها تلاش ما برای دریافت خبری تازه از شورای عالی هلال احمر هم به جایی نرسید.

سیل و زلزله برای این سرزمین اتفاق تازه ای نیست. این موضوع که ایران از جمله کشورهای اول حادثه خیز دنیاست هم که موضوع جدیدی نیست، همین است که داشتن سیستم مدیریت بحران کارآمد با توجه به بلایای طبیعی بسیار احساس می شود. زمانی نمی توانیم افکار عمومی را در زمینه کمک رسانی به سیل زدگان سیستان و بلوچستان اقناع کنیم که هنوز شایعاتی پس از 17 سال از زلزله بم وجود دارد که نیروهای امدادی خارجی زودتر از امدادگران ایرانی به بم رسیده بودند! برای زدودن چنین ذهنیتی حتما که باید به یک نظام مدیریتی مستحکم و کارآمد در بحران ها توسل جست اما در همین ماجرای سیل سیستان و بلوچستان و در برخی مناطق سیل زده کمک ها پس از 72ساعت آغاز شده است! چرا که به نظر می رسد خود جمعیت هلال احمر نیاز به امدادرسانی مدیریتی دارد. پروسه انتخاب رئیس جمعیت هلال احمر هم آنقدر فرسایشی و کشدار شده که خارج از حوصله همه افکار عمومی است. حالا بیش از یک ماه از ارسال مدارک و مستندات جلسه شورای عالی هلال احمر به رئیس جمهور برای صدور حکم ریاست جمعیت هلال احمر از بین دو گزینه انتخابی گذشته است و حسن روحانی برای صدور حکم رئیس جدید جمعیت هلال احمر اقدامی انجام نداده است. تعلل در انتخاب رئیس این جمعیت در مقطعی اصرار به انتخاب استاندار خوزستان عنوان شد و وقتی افکار عمومی و رسانه ها فشار آوردند و از سوی دیگر شورای عالی هلال احمر انتخاب سرپرست برای این جمعیت را غیرقانونی خواند، دولت از این انتخاب احتمالی عقب نشست. حالا هم حرف هایی شنیده می شود که دلیل تاخیر در انتخاب رئیس سازمان هلال احمر را تعبیر به اصرار پاستورنشین ها در بازگشت علی اصغر پیوندی به جمعیت هلال احمر می داند! به این مفهوم که اصرار دولتی ها بر بازگشت علی اصغر پیوندی به جمعیت هلال احمر است و نشانه این موضوع را در عدم پذیرش استعفای او از سوی دولت می دانند.

جمعیت بدون فرمانده

همه کمبودهای احتمالی در کمک رسانی اخیر به سیل زدگان سیستان و بلوچستان را نمی توان به نداشتن رئیس جمعیت هلال احمر مربوط دانست. غلامرضا شهبازی مقدم، کارشناس امداد و نجات است و پیشینه فعالیت در هلال احمر را دارد. او هم بر این باور است که با توجه به ظرفیت های جمعیت هلال احمر، همه مدیران استانی و شهرستانی می توانند با اختیارات خود، روند امداد و نجات در حوادث کوچک تر را مدیریت کنند. او به جام جم می گوید: «قطعا وقتی نهادی به بزرگی جمعیت هلال احمر فرمانده نداشته باشد، مشکلات و اختلالاتی در زمینه امدادرسانی ایجاد می شود. وقتی حوادثی مثل زلزله های کرمانشاه، بم یا ورزقان ابعاد بین المللی پیدا کند، بدون شک نبود رئیس هلال احمر می تواند در زمینه مدیریت کلان این حوادث مشکلاتی ایجاد کند.»

بی اعتنایی به اعتماد عمومی

نکته اینجاست که هزینه نبود مدیریت جمعیت هلال احمر را تنها سیل زدگان نمی پردازند بلکه در این میان بازنده اصلی بدنه زحمتکش جمعیت هلال احمر در پیشگاه افکار عمومی است. به نظر می رسد همان ته مانده اعتماد عمومی به نظام مدیریتی کشور با بی تفاوتی مسوولان در تعلل انتخاب مدیر جمعیت هلال احمر در حال از بین رفتن است. از واکنش فعالان فضای مجازی می توان نظام ثابتی دریافت و آن هم این نکته است که نشانی از امدادرسانی در مناطق سیل زده حداقل در 48ساعت ابتدایی دیده نمی شود. این نشان از این دارد که احتمالا برای دولت مساله بحران سیل سیستان و بلوچستان اولویتی ندارد. این صدا نه تنها در فضای مجازی که از بهارستان هم شنیده می شود. همین دیروز علیرضا سلیمی، نماینده مردم محلات در مجلس شورای اسلامی در صحن علنی مجلس فریاد می زد؛«آقای رئیس جمهور سیستان و بلوچستان را آب گرفته است و مردم دچار مشکل شده اند؛ هلال احمر به داد مردم برسد؛ آیا به شما گفتند که هلال احمر رئیس ندارد؟ یک نفر فریاد زد که هلال احمر رئیس ندارد؟»

آمار ساختگی امداد رسانی

وقتی در میانه اخبار و سوگواری عمومی سقوط هواپیمای مسافربری آرام آرام اخبار سیل سیستان و بلوچستان به گوش رسید، رسانه های آنلاین یکباره پر شد از آمار و اخبار امداد و کمک رسانی ها، اما همین دیروز رئیس مرکز مدیریت حوادث و فوریت های پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایرانشهر با انتقادی صریح و بی پرده از مسوولان اعلام کرد: «بسیاری از آمارهایی که از امدادرسانی به مردم سیل زده سیستان و بلوچستان مطرح می شود با واقعیت مطابقت ندارد.» محمودرضا ناصح به ایلنا گفت: «مسوولان برای سلفی گرفتن به سیستان و بلوچستان نیایند و بگذارند امدادگران به وظایف شان عمل کنند.» تناقض تلخ و غمگنانه ای است این که حضور برخی مسوولان نه تنها کمک کننده نیست که می تواند در روند امدادرسانی ها اختلال ایجاد کند!

فاجعه ای به نام بی توجهی

اگر تنها منبع خبرتان شبکه های اجتماعی باشد احتمالا ردی از هلال احمر در کمک رسانی ها به سیل زدگان سیستان و بلوچستان نمی یابید. فضای کنونی افکار عمومی هم آماده پذیرفتن چنین ذهنیتی هست که هلال احمر در این میانه گامی برنداشته است. البته که رد این ذهنیت را در گفته های برخی مسوولان هم می توان دید. همین دیروز عزیز سارانی، نماینده مردم سیستان و بلوچستان در شورای عالی استان ها سوی فاجعه بار این ماجرا را نه به سیل که به سمت بی توجهی به این سیل معطوف کرده بود. او گفت:«آنچه به عنوان یک فاجعه در این استان اتفاق افتاده عدم امداد رسانی و کمک به مردم آسیب دیده این استان پس از 72ساعت است.» از همان ابتدا هم به واسطه بافت جغرافیایی منطقه حرف از کمبود بالگرد برای امدادرسانی بود. آن طور که سارانی به ایسنا گفته راه ارتباطی برخی روستاها 72 ساعت است که بر اثر سیلاب قطع شده و تنها امکان امدادرسانی به آنها از طریق هوایی است، در حالی که این امکان هنوز در سطح استان فراهم نشده و به شدت نیازمند اورژانس هوایی در سطح استان سیستان و بلوچستان هستیم. چند ساعت پس از گفته های نماینده مردم سیستان و بلوچستان در شورای عالی استان ها البته که مرتضی سلیمی، رئیس سازمان امداد و نجات هلال احمر از فراهم شدن امکان امدادرسانی با بالگرد در استان سیستان و بلوچستان خبر داد.

فصل بحران  و جای خالی حلقه اصلی
مرتضی اکبرپور، کارشناس مدیریت بحران

ایران کشوری است حادثه خیز و هر لحظه باید منتظر وقوع بلایی طبیعی یا غیرطبیعی در کشورمان باشیم. به خصوص در فصل زمستان کشورمان می تواند آبستن وقایعی چون سیل، برف، کولاک، بهمن و رانش زمین باشد. از این نظر، وقتی در این ایام مسوول اصلی مهم ترین نهاد امدادی کشور یعنی جمعیت هلال احمر در راس این نهاد حضور ندارد، بدون شک در روند امدادرسانی به مردم آسیب دیده در نقاط مختلف کشور اختلال ایجاد می شود.

به همین دلیل، لازم است هرچه زودتر رئیس جدید جمیعت هلال احمر از سوی رئیس جمهور انتخاب شود تا این نهاد بتواند همچون مسوولیت های خود در حوزه امدادرسانی را به نحوی مطلوب به انجام برساند، زیرا ادامه روند نداشتن رئیس در این نهاد به ویژه اکنون که گوشه و کنار کشور درگیر بحران هایی از جمله سیل، برف، یخبندان و کولاک است، می تواند آسیب های بیشتری را برای مردم مناطق بحران زده در پی داشته باشد.

البته باید توجه داشت براساس ساختار سازمانی جمعیت هلال احمر، زیرمجموعه های استانی و شهرستانی این جمیعت در فرآیند امدادرسانی به مناطق آسیب دیده زیر نظر مدیران عامل استانی شهرستانی عمل می کنند و این طور نیست که با نبود رئیس در راس این جمیعت، روند امدادرسانی به طور کامل متوقف شود. اما چون براساس قانون در هنگام وقوع یک حادثه ملی، امر امداد و نجات به جمعیت هلال احمر واگذار شده است و این نهاد نقش هدایت و پشتیبانی دیگر سازمان ها را در این زمینه به عهده دارد، لازم است برای تسریع در روند امدادرسانی در حوادثی که اکنون در مناطق مختلف کشور رخ داده است، هرچه زودتر رئیس هلال احمر تعیین شود. البته در همین شرایط نیز مدیران عامل جمعیت هلال احمر در استان ها تا حدودی می توانند جای خالی رئیس این جمیعت را پر کنند و رئیس سازمان امداد و نجات جمعیت هلال احمر نیز می تواند با پشتیبانی از مدیران استانی به روند امدادرسانی در مناطق آسیب دیده کمک کند، اما لازم است برای ایجاد ارتباط با سازمان های بالادستی اعم از وزارتخانه ها و نیروهای مسلح شخصی در راس این سازمان حضور داشته باشد. شخصی که علاوه بر ایجاد ارتباط با بالادستی ها می تواند بین سطوح استانی و شهرستانی این جمعیت نیز هماهنگی ایجاد کند و با چانه زنی در بالا به روند دریافت بودجه برای امداد و نجات مناطق آسیب دیده سرعت ببخشد.

همچنین وقتی فردی در راس این نهاد حضور داشته باشد، می تواند گزارش جامعی از روند امدادرسانی به نقاط آسیب دیده در سطح کشور ارائه کند و در این زمینه پاسخگوی افکار عمومی باشد. زیرا اکنون که هلال احمر از رئیس بی بهره است، شاهد بروز اعتراضاتی از نقاط آسیب دیده گوشه و کنار به خصوص روستاهای سیل زده سیستان و بلوچستان در زمینه تاخیر در امدادرسانی به آسیب دیدگان شنیده می شود و هیچ کسی نیست که در این شرایط پاسخ مناسبی را به افکار عمومی ارائه کند.

در مجموع باید در نظر داشت مدیریت بحران زنجیره ای به هم پیوسته است که نیاز به داشتن حلقه ای اصلی در راس آن وجود دارد. حلقه ای که اگر نباشد روند امدادرسانی و پاسخگویی دچار اختلال می شود و در چنین شرایطی یک آسیب استانی به علت امدادرسانی دیرهنگام به مردم آسیب دیده به بحرانی ملی تبدیل می شود.

روز حادثه

رخدادهای طبیعی منتظر انتخاب رئیس برای جمعیت هلال احمر نمی مانند. همین حالا که موضوع سیل سیستان و بلوچستان داغ است، در برخی دیگر از نقاط کشور هم حوادثی رخ داده است که نیاز به امدادرسانی در آن حس می شود. اینها فهرست رخدادهای دیروز است نه آنچه طی یک ماه یا هفته گذشته به وقوع پیوسته .

   همین دیروز رئیس مرکز کنترل و هماهنگی عملیات اضطراری جمعیت هلال احمر کشور گفته است 5824 نفر از مردم گرفتار کولاک برف، سیل و آبگرفتگی 26 استان کشور از 18 تا 23 دی توسط نیروهای هلال احمر در چادر اسکان اضطراری شدند. آن طور که حمیدرضا اسکاش گفته در 26 استان کشور به جز تهران، خراسان شمالی، گیلان، اردبیل و همدان شاهد پدیده جوی کولاک برف، سیل و آبگرفتگی بودیم که مناطق امدادرسانی شده شامل 133 شهر،روستا و 52 محور کوهستانی بوده است.

   مدیرکل راهداری و حمل و نقل جاده ای آذربایجان غربی هم اعلام کرده است برف سنگین تمام محورهای شهرستان های مهاباد، سلماس، ماکو، شوط، تکاب، چالدران، نقده، چایپاره، پلدشت، قوشچی، خوی و سرو را سفیدپوش کرده است، لذا برای جلوگیری از هرگونه مشکل، لازم است رانندگان با رعایت تمهیدات زمستانی، زنجیر چرخ نیز به همراه داشته باشند.

   رانش زمین هم جاده رامهرمز به اهواز را مسدود کرده است. آن طور که غلام عباس بهرامی نیا، مدیرکل راهداری و حمل و نقل جاده ای خوزستان اعلام کرده یک شکاف به طول 600 متر و به عرض جاده، ایجاد شده که احتمال رانش و بروز خطر برای مردم را دارد، به همین منظور کار پرکردن و مرمت بخشی از شکاف ناشی از رانش در حال انجام است تا از رانش دیگر قسمت ها جلوگیری شود.

   میرجلیلی، مدیرکل مدیریت بحران خراسان جنوبی هم اعلام کرده با تلاش تمامی نیرو های امدادی و عملیاتی استان به 115نفر گرفتار در بحران برف و سیلاب امداد رسانی شد و پنج نفر از مرگ حتمی نجات پیدا کردند.