آرشیو دو‌شنبه ۱۶ دی ۱۳۹۸، شماره ۳۶۱۶
روزنامه فردا
۱۶
قلم سبز

کارت قرمز 1100 دانشمند

مهندس محمد درویش

نزدیک به هزاروصد پژوهشگر و متخصص در حوزه آب های زیرزمینی از 92 کشور از دولت ها و سازمان های غیردولتی درخواست کرده اند برای تضمین پایداری منابع آب زیرزمینی فورا اقدام کنند. در «درخواست به عمل» این گروه آمده است: «آب زیرزمینی، آب نامرئی زیر پای ما، ارائه کننده 99 درصد از آب آشامیدنی کره خاکی است و آن را به موردی حیاتی برای تامین آب شرب، تضمین امنیت غذایی، سازگاری با تغییرات اقلیمی، پشتیبانی از تنوع زیستی، پایداری آب های سطحی و برآورده شدن اهداف توسعه پایدار سازمان ملل تبدیل می کند».

 1- مورد توجه قراردادن پایداری آب های زیرزمینی با تکمیل گزارش توسعه جهانی آب سازمان ملل، برنامه ریزی اجلاس جهانی آب های زیرزمینی و شناخت اهمیت این آب ها در اهداف توسعه پایدار سازمان ملل تا سال 2020.

2-مدیریت و اداره پایدار آب های زیرزمینی از سطح محلی به جهانی با به کارگیری اصل هدایت پایدار آب های زیرزمینی تا سال 2030.

3- سرمایه گذاری در مدیریت و اداره آب های زیرزمینی با به کارگیری برنامه های پایداری منابع زیرزمینی تحت فشار تا سال 2030. آب های زیرزمینی منبع آب آشامیدنی برای بیش از دو میلیارد نفر هستند و 40 درصد از آب های مورد مصرف در آبیاری کشاورزی دنیا را تامین می کنند. استفاده از آب های زیرزمینی جریان بیش از 15 درصد از آب های جاری حیاتی دنیا را متاثر کرده و می تواند تا سال 2050 بر اکثر آب های جاری تاثیر بگذارد. حدود 1.7 میلیارد نفر در بالادست سفره های آبی زندگی می کنند که به دلیل مصرف بیش از حد تحت فشار قرار دارند. کیفیت ضعیف آب های زیرزمینی به افراد فقیر با منابع آب آشامیدنی نامطمئن- اغلب آب های کم عمق حفاظت نشده- لطمه می زند. برخلاف آب سطحی، آب زیرزمینی در زیر سطح زمین، در سنگ ها، ماسه و خاک متخلخل انبار شده است. این آب به بیرون، به آبراه ها تراوش می کند. آب زیرزمینی همچنین در آنچه «بارگیری مجدد» نام دارد، با بارندگی دوباره پر شده و از این طریق توازن برقرار می شود. اما رخدادهایی مانند خشک سالی یا رگبارهای مفرط- نشانه های گرم شدن سیاره- تاثیر بسزایی بر بازگرداندن به این توازن دارند. گروه پژوهشگران از نتایج ارزیابی مدل آب های زیرزمینی به همراه مجموعه داده های هیدرولوژیکی، زمان بندی های بسیار متفاوتی در پاسخ گویی آب های زیرزمینی به تغییرات اقلیم کشف کرده اند؛ انتظار می رود منابع در نقاط مرطوب تر به زمان بسیار کمتری برای واکنش نیاز داشته باشد تا منابع در مناطق بسیار خشک مانند ایران و عربستان. مارک کاتبرت، از بخش علوم زمین و اقیانوس در دانشگاه کاردیف/بریتانیا و نگارنده اصلی گزارش، می گوید: «تحقیقات ما نشان می دهد که پاسخ گویی سیستم آب های زیرزمینی به تغییرات اقلیم به زمان بیشتری نیاز دارد تا آب های سطحی و شامل فقط نیمی از آب های زیرزمینی جهان به طور کامل به مدت صد سال می شود». در حالی که منابع برخی مناطق شامل بخش هایی از آفریقا و غرب میانه ایالات متحده می توانند در کمتر از 110 سال به توازن برسند، دیگر مناطق شامل استرالیا، صحرای بزرگ آفریقا و بخش هایی از آمریکای مرکزی نشان داده شده که به هزاران سال زمان نیاز دارند. کاتبرت اضافه می کند: «این به آن معناست که تغییرات در جریان های آب زیرزمینی به دلیل تغییر اقلیم در نقاط زیادی از دنیا می تواند میراثی بسیار طولانی داشته باشد. این می تواند به عنوان یک بمب زمانی محیط زیستی توصیف شود، زیرا هر تغییر اقلیم که بر «بارگیری مجدد» در حال حاضر تاثیر بگذارد، مدت زمانی بسیار دیرتر فقط به طور کامل بر جریان پایه رودخانه ها و تالاب ها تاثیر خواهد گذاشت». 

 خواننده عزیز ستون قلم سبز «شرق»!

به جرئت می گویم درجه بحرانی بودن شتاب فروافت اندوخته های شیرین آب زیرزمینی در هیچ منطقه ای از کره زمین، مانند ایران و کشورهای جنوبی حاشیه خلیج فارس و دریای عمان نیست. در این میان، تنها کشوری که توانسته است دو بار در طول دهه نخست هزاره سوم میلادی که اینک چندروزی است به پایان رسیده، رکورد فرونشست زمین را بشکند، ایران است. هم اکنون این رقم به مرزهای باورنکردنی 54 سانتی متر در سال رسیده که بیش از 140 برابر آن چیزی است که در اتحادیه اروپا به عنوان شرایط بحرانی یاد می شود. امیدوارم هشدار کارشناسان و نخبگان جهانی که امروز نگران آینده سرزمینی کشور و تمدنی همچون هند هستند، در ایران هم شنیده شود. ای کاش وزارت نیرو به جای تخصیص هزارو900میلیارد تومان برای توسعه سدسازی در بودجه سال 99، دست کم نیمی از این مبلغ را به طرح های تعادل بخشی سفره های آب زیرزمینی اختصاص می داد؛ ای کاش وزارت جهاد کشاورزی به جای تلاش برای صادرات آب مجازی بیشتر، از هدررفت تولید گران خود ممانعت می کرد و نرخ ضایعات را به زیر پنج درصد کاهش می داد و ای کاش سازمان حفاظت محیط زیست به جای نگرانی از کندی اجرای طرح های انتقال آب و سدسازی، می کوشید  چیدمان توسعه آینده ایران بر مبنای توانمندی های بوم شناختی کشور طراحی می شد.