آرشیو چهار‌شنبه ۲۵ دی ۱۳۹۸، شماره ۷۲۵۶
ایران اجتماعی
۱۵
یادداشت

با ارتباط مناسب فضای بهتری بسازیم

دکتر مریم رسولیان

محدودیت های جسمی حرکتی در بسیاری موارد باعث ایجاد محدودیت های متعددی در سایر زمینه های زندگی خواهد شد که از میان آنها می توان به محدودیت در تحصیلات، اشتغال، تردد در معابر، ارتباط اجتماعی، دوست یابی، پیگیری مسائل درمانی و پزشکی، استفاده از امکانات فرهنگی شامل سینما، تئاتر و... اشاره کرد؛ حتی در شرایط دشوارتر فرد در انجام امور شخصی مانند لباس پوشیدن، بستن بند کفش، دکمه لباس و... نیز با مشکلاتی مواجه است. وجود این محدودیت های ثانویه به علت بی توجهی برخی برنامه ریزان به شرایط خاص است که البته این امر با برنامه ریزی مناسب تا حد زیادی قابل کنترل خواهد بود.افزایش آگاهی نسبت به تعامل با دیگران و مهارت ارتباط موثر، کارآیی و اثربخشی ارتباطات بین انسان ها را افزایش می دهد، فارغ از اینکه فرد دارای معلولیت فیزیکی یا ظاهری باشد یا خیر.احساس و هیجان ما انسان ها از طریق غیرکلامی یعنی حالت چهره، آهنگ صدا و حرکات بدن به دیگران منتقل می شود. وجود هیجانات منفی مثل غم، دلسوزی، افسوس وقتی در دلمان باشد، حتی اگر در مورد آن صحبت نکنیم در رفتارهای غیرکلامی ما نمود داشته و برای طرف مقابل قابل درک است. به همین دلیل وقتی حالت دلسوزی، ترحم یا غم شدید داریم، بهتر است با دیگران روبه رو نشویم و اول احساسات خود را سرو سامان داده و بعد وارد تعامل شویم. اولین و ساده ترین قدم برای کنترل احساسات منفی خود در برابر دیگران این است که در ملاقات با آنان، به جای توجه به ناتوانایی هایشان یا معلولیت آنها، در جست و جوی کشف و یافتن توانایی ها و استعدادهایشان باشیم. برای سنجش خود، توجه کنیم که اگر در برخورد با توانیاب معلولیت او در نظرمان برجسته نباشد، ظرفیت کار با او را خواهیم داشت. به عبارت دیگر برای درک نیازها و حساسیت های گروهی که با آن در ارتباط هستیم، باید خود درگیر احساسات منفی نباشیم. شرط اول ارتباط موثر همدلی و درک درست طرف مقابل است. در همین راستا نکات مورد توافق در مورد این نیازها را با ذکر مثال هایی از تجربه زیسته افراد با هم مرور می کنیم.

1 - روش بهتر کمک کردن

- به جای دلسوزی و ترحم، به درخواست توان یابان برای کمک به آنها توجه کنیم.

برای مثال یکی از توان یابان می گفت: «از اینکه بدون درخواست من ویلچرم را حرکت دهند، یا برای بلند شدن از صندلی کمکم کنند، ناراحت می شوم.» کمک کردن بدون درخواست فرد، احساس ترحم و ناتوانی را انتقال می دهد.

در صورتی که به نظر شما کمک لازم است اما از طرف توان یاب درخواستی صورت نگرفته است، آمادگی خود را برای کمک مطرح کنید مثال: من می توانم به شما کمکی بکنم؟ اجازه می دهی که برای عبور ویلچرت از این مانع کمک کنم؟ یا جملاتی دیگر با همین مفاهیم و البته محترمانه و سوالی.

2 - کنترل نگاه های خود

نگاه کردن به دیگران با حالت هایی از تعجب، دلسوزی، کنجکاوی، ترحم... می تواند نوعی ورود به حریم خصوصی افراد باشد که خود باعث رنجش و آزردگی شده و در نتیجه موجب کاهش اعتماد به نفس و افزایش اضطراب آنها می شود. در بررسی تجربه های افراد دارای معلولیت به جملات مشترکی می توان دست یافت و آن اینکه: «از نگاه های دلسوزانه مردم در خیابان معذب می شوم.»

- «نگاه های متعجب و حتی دلسوزانه مردم باعث کاهش اعتماد به نفسم می شود.»

- «بعضی افراد با نگاه هایشان می گویند که از من می ترسند.»

- «جوری مرا نگاه می کنند که انگار از کره دیگری آمده ام.»

 3- عدم استفاده از اصوات غم انگیز

اول احساسات منفی خود را سروسامان بدهیم و بعد وارد گفت و گو شویم، حس های ترحم، غم و دلسوزی از طریق آهنگ صدای ما به دیگران منتقل می شود.

این موضوع به اندازه ای افراد دارای معلولیت را ناراحت می کند که آنها همواره با بیان جملاتی مانند «چرا هنگام صحبت با من صدای خود را غم انگیز می کنند؟» یا «آهنگ صدا و نوچ نوچ دیگران باعث اضطراب و غم من می شود.» اعتراض و ناخشنودی خود را بیان می کنند.

4 - صحبت کردن محکم و با احترام

توان یابی که از نظر جثه کوچک و روی ویلچر است می گوید: «چرا هنگام صحبت با من صدای خود را نازک و بچگانه می کنند؟ مگر من کودک هستم؟ فقط جثه من کوچک است، روح من به اندازه شماست.»

این احساس در بسیاری از افراد وجود دارد از این رو باید هنگام مواجهه با توان یابان محکم و البته با احترام با آنها صحبت کرد.

5 - تعادل در ابراز محبت

گاهی حس های زیبای نیکوکارانه ناخواسته، باعث ایجاد مشکلات بیشتری می شود، از جمله محبت های بیش از حد. با توان یاب همان گونه رفتار کنیم که با دیگران رفتار می کنیم. توجه بیش از حد، وابستگی ایجاد کرده و وابستگی مانعی برای استقلال و خودکفایی است. از این رو بهتر است برای غلبه بر این شرایط به موارد زیر توجه کنیم.

 وقتی احساس شدید دلسوزی داریم بهتر است اقدامی نکنیم.

 کمک های مستقیم و غیرسازمانی به حس استقلال و خلاقیت فرد صدمه می زند.

6 - اجتناب از کمک های نقدی و غیرنقدی بدون واسطه

بهتر است، کمک های نقدی و غیرنقدی خود را از طریق سازمان های مسئول این امر و ساختار یافته به دست توان یابان برسانید. ارائه کمک های نقدی و غیرنقدی، بدون دقت، می تواند به استقلال و عزت و اعتماد به نفس افراد خدشه جدی وارد کند.

در پایان می توان گفت در مسیر ایجاد ارتباط مناسب باید دست به دست هم دهیم؛ مهربانانه، اهدافمان را دنبال کنیم تا لذت به مقصد رسیدن و موفقیت جمعی را بچشیم.