آرشیو چهار‌شنبه ۲۵ دی ۱۳۹۸، شماره ۴۸۰۴
خبر
۲
دیدگاه

آیا مسقط باز هم برای میانجی گری بین ایران و آمریکا پا پیش می گذارد؟

دنیای اقتصاد : کریستین اولریچن در المانیتور نوشت: سلطان قابوس پس از 50 سال حکومت بر عمان در روز 10 ژانویه درحالی که 79 سال داشت، درگذشت. با مرگ او منطقه یکی از میانه رو ترین شخصیت های خود را از دست داد، مردی که نقش عمده ای در میانجی گری بین ایران و آمریکا در مقاطع مختلف داشت.

به گزارش «انتخاب»، در ادامه این مطلب آمده است: «از زمان برکناری پدرش در کودتای تقریبا خونین ژوئیه سال 1970، سلطان قابوس، به رغم برقراری سیستم سیاسی بسته عمان را به سمت مدرنیزاسیون اقتصادی و اجتماعی برد. تمرکز بیش از حد قدرت بر شخص قابوس و امتناع وی از انتخاب جانشین در زمان حیات باعث گمانه زنی های بسیاری در مورد حاکم جدید عمان پس از قابوس شده بود. درست همان طور که مقامات عمانی پیش بینی می کردند، روند جانشینی سلطان قابوس خیلی به سرعت و بدون حاشیه پیش رفت و در نهایت پسر عموی او سلطان هیثم بن طارق آل سعید حاکم جدید عمان شد.»

هیثم یکی از سه برادری بود که برای مدتی طولانی نامش به عنوان یکی از نامزدهای جانشینی برده می شد. او در سال 1954 به دنیا آمده و با روی کار آمدن او می توان ادعا کرد که تغییر نسلی رخ داده است. هیثم بن طارق 30 سال تجربه سیاست گذاری در نقش های ارشد حکومتی هم دارد. حاکم جدید عمان در اوایل کار خود، بین سال های 1994 تا 2002 به مدت 16 سال در وزارت امورخارجه عمان خدمت کرد و پس از آن به سمت وزیر میراث و فرهنگ ملی منصوب شد. در سال 2013 قابوس او را به عنوان رئیس کمیته ای منصوب کرد که مسوول پیشبرد برنامه توسعه اقتصادی عمان موسوم به عمان ویژن 2040 بود، این برنامه جانشین برنامه اقتصادی ویژن 2020 شد که سلطان قابوس در سال 1995 به عنوان اولین چشم انداز اقتصادی کشور ترسیم کرده بود. برنامه عمان ویژن 2020 در زمان خودش بین 6 کشور عرب حاشیه خلیج فارس تک بود.

به عنوان یک عضو ارشد و باتجربه خانواده سلطنتی عمان و نوه تیمور بن فیصل، سلطان پیشین که از سال 1913 تا 1932 حکومت می کرد، هیثم کوشش می کند تاثیر خودش را بر کشور بگذارد، هرچند با توجه به سال های طولانی حاکمیت قابوس زمان می برد او خودش را به عنوان نفر اول کشور در اذهان عمومی جا بیندازد. قابوس پس از به دست گرفتن قدرت با چالش های خطرناکی از جمله شورش 10 ساله کمونیست ها در جنوب غربی عمان موسوم به ظفار روبه رو شد. پس از شکست شورش ظفار در سال 1975، او برنامه ای را برای پروسه ملت سازی آغاز کرد. از جمله اقدامات او در این راستا برنامه های سالانه ملاقات با مردم بود، سلطان و مشاورانش هفته ها در سراسر عمان سفر می کردند و با طوایف مختلف گفت وگو می کردند تا نارضایتی ها آنها را برطرف کنند. یوسف بن علوی، از مخالفان پیشین حکومت و از اعضای فعال جبهه آزادسازی ظفار یکی از کسانی بود که بعد از پایان شورش نه تنها عفو که به کار هم گرفته شد. بن علوی از سال 1997 وزیر امورخارجه است. این برنامه های وحدت ملی که آغاز شد عمان از دهه تاریک سال 1970 وارد عصر رنسانس شد.

درحالی که انتخاب سریع و بدون حاشیه هیثم به جای قابوس نگرانی های ناظران را برطرف کرد، اما شکی نیست سلطان جدید برای رسیدن به اقتدار کاریزماتیک سلطان فقید عمان که به عنوان پدر ملت شناخته می شد، چالش های بسیاری پیش رو دارد. سلطان نامیدن او و اعطای القاب و عناوین مختلف بخشی از برنامه حاکمیت برای مشروعیت بخشیدن به هیثم نزد افکارعمومی است. انتظار می رود هیثم با بسیاری از همان چالش های اقتصادی که حکومت قابوس در سال های پایانی با آن روبه رو بود، دست و پنجه نرم کند. خشم عمومی از عملکرد ضعیف اقتصادی و فساد باعث اعتراضاتی در سال 2011، همزمان با تحولات بهار عربی شد و ممکن است بازهم اتفاق بیفتد. هیثم خودش یک تاجر فعال بود و در پروژه شهر آبی (Blue City) مشارکت داشت. شهر آبی یک پروژه بزرگ ناموفق بود که پس از آنکه در سال 2012 با شکست مواجه شد، دولت سهام آن را خرید. به هر حال بالا گرفتن دوباره تنش های داخلی کار را برای او سخت تر خواهد کرد.

در رابطه با امور منطقه ای، هیثم بلافاصله پس از به قدرت رسیدن اعلام کرد که به سیاست خارجی دوران قابوس که مبتنی بر همزیستی مسالمت آمیز با همه همسایگان است، پایبند خواهد بود. امتناع دیرینه عمان از جانبداری یک کشور یا مشارکت در درگیری های منطقه ای از قابوس یک میانجی بین المللی ساخته بود تا جایی که بسیاری از عمان به عنوان میانجی ایران و آمریکا در سال 2011 تا 2013 نام می برند. عمان در سال 2019 نیز بین مقامات سعودی و نمایندگان حوثی میانجی گری کرد. اقدامات میانجی گرانه عمان با تسهیل شرایط گفت وگو بین ایران و کشورهای 1+5 در جریان توافق هسته ای به اوج خود رسید. هرچند که خروج ترامپ از برجام و بالا گرفتن تنش ایران و آمریکا در روزهای پایانی عمر سلطان قابوس حداقل برای او غم انگیز بود. بعد از حمله موشکی ایران به پایگاه های آمریکایی در عراق و پیام هایی که طرف اروپایی بین تهران و واشنگتن رد و بدل کرد، همه به اهمیت وجود یک طرف ثالث بیش از پیش پی بردند. بدون شک حضور یک کشور سوم و بی طرف امکان اشتباهات تصادفی که می تواند باعث درگیری بیشتر در منطقه شود را به حداقل می رساند. هنوز دقیقا مشخص نیست که آیا عمان تحت حکومت سلطان هیثم همچنان این نقش را ایفا می کند، درست همان طور که قابوس عمل می کرد و آیا مسقط می تواند همسایگان سرسخت عرب خود را به آشتی جویی دعوت کند؟ مقامات عمانی از سال 2014 و دوباره از سال 2017 دو دور تنش در خلیج فارس بین سه کشور عربستان سعودی، بحرین و امارات متحده عربی از یک سو و قطر از سوی دیگر را از نزدیک دیده اند و کاملا آگاه هستند که فشارها بر قطر تنها ظرف چند هفته پس از به قدرت رسیدن امیر جدید این کشور آغاز شد. این عدم قطعیت های منطقه ای بدان معنی است که نخستین حرکت هیثم به عنوان سلطان جدیدی که با چالش هایی هم روبه رو است، باید مورد پسند پایتخت های عربی دو سوی خلیج فارس باشد.