آرشیو چهار‌شنبه ۲۵ دی ۱۳۹۸، شماره ۹۶۸۵
بین الملل
۹

آیا اروپا مکانیسم ماشه را فعال می کند؟

چند قدم تا پایان دیپلماسی

گروه بین الملل : خبرگزاری رویترز در خبری مدعی شد که آلمان، فرانسه و انگلیس تصمیم گرفته اند برای حل وفصل اختلافات موجود در برجام، مکانیسم حل اختلاف پیش بینی شده. در توافق هسته ای را فعال کنند.این مکانیسم روندی است که در صورت طی کردن کامل مراحل، به بازگرداندن تحریم های سازمان ملل علیه ایران منتهی خواهد شد.با این حال دیپلمات های اروپایی مدعی هستند که هدف این تصمیم حفظ توافق هسته ای از طریق بحث و رایزنی با ایران است و نه باز اعمال تحریم های سازمان ملل.به گزارش «رویترز»، بوریس جانسون، نخست وزیر انگلیس اعلام کرد که اگر قرار است از دست برجام خلاص شویم، پس بیایید آن را با توافق پیشنهادی ترامپ جایگزین کنیم. این گامی بزرگ  روبه جلو خواهد بود.

نخست وزیر انگلیس در ادامه گفت: «من خواهان درگیری نظامی بین خودمان، ایالات متحده و ایران نیستم. بیایید این پیشنهاد را بررسی کنیم.»

 کشورهای اروپایی عضو توافق هسته ای با ایران (انگلیس، فرانسه و آلمان) امروز سازوکاری در برجام به نام «سازوکار حل وفصل اختلافات» را فعال می کنند که می تواند به احیای تحریم های بین المللی علیه ایران منجر شود.مکانیسم حل وفصل اختلافات، یکی از بندهای توافق هسته ای برجام است، اما به سبب آن که فعال سازی آن می تواند در روندی چندماهه به بازگشت همه تحریم های بین المللی علیه ایران منجر شود به «مکانیسم ماشه» معروف شده، به آن معنا که طرف های غربی عضو توافق هسته ای همواره می توانند با رجوع به این بندها، «ماشه» برگشت تحریم ها علیه ایران را بچکانند.ایران از مدتی پیش در اعتراض به کم کاری کشورهای اروپایی در عمل کردن به تعهدات خود ذیل برجام و تامین منافع اقتصادی ایران ذیل این توافق هسته ای در پنج مرحله از تعهدات خود کاسته است. کاهش تعهدات ایران طبق بندهای توافق هسته ای صورت گرفته که به هر یک از طرف ها اجازه می دهد در صورت عمل نکردن طرف مقابل به تعهداتش، از تعهدات خود بکاهد.

شورای امنیت سازمان ملل متحد، سپس ظرف حداکثر 30 روز قطعنامه ای را برای بازگرداندن تحریم ها علیه ایران به رای می گذارد. روسیه و چین امکان وتوی این قطعنامه و جلوگیری از بازگشت تحریم ها علیه ایران را نخواهند داشت، زیرا طبق برنامه ریزی های طرف قبلی، آن چه در شورای امنیت به رای گذاشته می شود «ادامه لغو تحریم های ایران» است.در تاریخ 8 مه 2018، دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا خبر خروج واشنگتن از توافقنامه برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) را اعلام نمود. این توافقنامه موجب محدودیت در فعالیت های هسته ای ایران و جلوگیری از اقدامات یک جانبه آمریکا و شورای امنیت سازمان ملل متحد و اتحادیه اروپا در تحریم های یک طرفه می باشد.در ماه های اخیر تنش ها میان ایران و آمریکا به طور قابل توجهی افزایش یافت و مقامات آمریکا علاوه بر تشدید تحریم ها علیه ایران، تحریم های شدیدی را نیز علیه بخش های کلیدی اقتصاد این کشور اعمال کردند. واشنگتن هدف خود از اعمال این تحریم ها را تغییر رفتار جمهوری اسلامی اعلام می کند. آمریکا به وسیله تحریم های ثانویه، خریداران نفت ایران را مجبور به توقف خرید نفت از این کشور کرد.

به دنبال تشدید مواضع ضد ایرانی دولت آمریکا و تعلل اروپایی ها در اجرای وعده ها و تعهدات برجامی آن ها، شورای عالی امنیت ملی ایران همزمان با سالروز خروج آمریکا از برجام با صدور بیانیه ای خطاب به کشورهای عضو این توافق اعلام کرد که ایران در راستای صیانت از امنیت و منافع ملی مردم ایران و در اعمال حقوق خود مندرج در بندهای 26 و 36 برجام، برخی اقدامات خود در توافق برجام را متوقف می کند.

از سوی دیگر، «کنستانتین کاساچف» سناتور ارشد روس از بیانیه مشترک تروئیکای اروپایی که در آن از ایران خواسته اند به همه تعهدات خود ذیل برجام بازگردد و در برابر اقدامات آمریکا سکوت پیشه کرده اند شدیدا انتقاد کرد.رئیس کمیته خارجی شورای فدراسیون روسیه گفت: «در بیانیه مشترک آلمان، فرانسه و انگلیس این سه کشور به تعهدات خود در برجام تاکید کرده اند. این خبر خوب است. اما خبر بد این است که پاریس، برلین و لندن از ایران خواسته اند که به تعهدات خود عمل کند. چرا این بد است؟ به خاطر این که بیانیه فاقد درخواست ها و مطالبات مشابه از ایالات متحده آمریکاست.» 

به گفته کاساچف، «با خروج یک جانبه از توافق هسته ای، آمریکا تعهداتش را به عنوان یک طرف معاهده و یک عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل نقض کرده است.»

وی تاکید کرد: «با منطق غربی، مهم نیست که چه اتفاقی برای برجام رخ داده و چرا به این روز افتاده است، فقط ایران باید به تعهداتش پایبند باشد و اگر آن را رعایت نکند تنها طرفی است که باید مورد سرزنش قرار گیرد. این منطق مشکوک است. آمریکا آشکارا در حال استفاده از این جهان کمی قطبی است که خودش آن را خلق کرده و از آن لذت می برد.»

«آنگلا مرکل»، صدراعظم آلمان، «امانوئل ماکرون» رئیس جمهور فرانسه و «بوریس جانسون» نخست وزیر انگلیس روز یک شنبه در بیانیه ای  وقیحانه خواستار پایبندی کامل ایران به توافق هسته ای شدند.در این بیانیه که توسط دفتر رئیس جمهور فرانسه منتشر شده، آمده است: «ما از ایران می خواهیم تا تمامی اقدامات ناسازگار با توافق را بازگردانده و به پایبندی کامل (به برجام) بازگردد.»در ادامه این بیانیه آمده است: «ما از ایران می خواهیم تا از اقدام خشونت آمیز خودداری کرده و آماده تعامل با ایران درباره این دستورالعمل بوده تا ثبات در منطقه حفظ شود.»

لازم به ذکر است که بندهای 36 و 37 برجام به موضوع نقض عهد طرفین در اجرای برجام  و موضوعات اختلافی برمی گردد. بر اساس متن برجام هر یک از اعضای گروه 1+5 به تنهایی می توانند ظرف مدت 75 روز همه تحریم های ایران را بازگردانند بدین شکل که یکی از اعضا (مثلا فرانسه) ادعا می کند که ایران  به صورت مخفیانه در حال ساخت سلاح هسته ای است. این ادعا نیاز به هیچ گونه دلیل و مستندی ندارد. بعد از این ادعا ظرف مدت 15 روز کمیته ای مشترک از کارشناسان (در سطح معاونین وزرا) موضوع را فی مابین حل می کنند! در صورتی که کشور شاکی قانع نشود (هیچ گونه داوری در کار نیست) موضوع ظرف مدت 15 روز در اجلاس وزیران امورخارجه 7 کشور بررسی می شود.  اگر طرفین قانع شوند که نقض فاحش برجام رخ نداده موضوع فیصله پیدا می کند ولی اگر کشور شاکی به هر دلیلی بر ادعای خود اصرار بورزد که نقض فاحش برجام صورت گرفته است (باز هم داوری در کار نیست) موضوع به شورای 3 نفره ای متشکل از کشور شاکی، ایران و یک عضو مستقل ارجاع داده می شود و این شورای 3 نفره بیانیه غیر الزام آوری را صادر می کنند. بعد از اجلاس شورای 3 نفره ظرف مدت 30 روز اگر قطعنامه ای صادر نشود و ادامه لغو و یا تعلیق تحریم ها را تمدید نکند همه تحریم های قبلی بازمی گردد.