آرشیو چهار‌شنبه ۲۵ دی ۱۳۹۸، شماره ۴۵۶۳
صفحه آخر
۱۶
فلسفه در خیابان

فلسفه برای همه

محسن آزموده

میانه دهه هفتاد خورشیدی و در پی شکل گیری تدریجی جریان اصلاحات در جامعه از ابتدای این دهه که درنهایت در دوم خرداد به لحاظ سیاسی ظهور و بروزی عینی یافت، یک اتفاق مهم هم در عرصه فکری و فلسفی جامعه ایران رخ داد، درنتیجه فضای باز پدید آمده، آثار و نوشته های فراوانی به فارسی ترجمه شد و جریان های فکری متنوعی به علاقه مندان به آثار فلسفی و فرهنگی معرفی شدند. برخی بنگاه های نشر نیز که به درستی حال و هوای جو به وجود آمده را دریافته بودند، به ترجمه و نشر کتاب های جدید ازجمله مجموعه های دنباله دار روی آوردند. یکی از موفق ترین این مجموعه ها، سلسله کتاب های بنیانگذاران فرهنگ امروز بود که طرح نو منتشر کرد، آثاری که ترجمه مجموعه موفق past masters (استادان گذشته) هستند که توسط انتشارات دانشگاه آکسفورد منتشر شده که اتفاقا برخی از نام آورترین زبان دان ها و پژوهشگران ایرانی آنها را ترجمه کردند. برای مثال عزت الله فولادوند «هگل» نوشته پیتر سینگر و «نیچه» نوشته ج.پ. استرن و «ماکیاولی» نوشته کوئنتین اسکینر، احمد سمیعی گیلانی «دیدرو» نوشته پیتر فرانس، محمدحسن لطفی «افلاطون» نوشته کارل بورمان، مراد فرهادپور، «بکت» نوشته آ. آلوارز، حسین معصومی همدانی «دکارت» نوشته تام سورل، علی محمد حق شناس «سروانتس» نوشته پیتر ادوارد راسل و «بودا» نوشته مایکل کریدزر و «تولستوی» نوشته هنری گیفورد، محمد قائد «تام پین» نوشته مارک فیلپپ، عبدالله کوثری «ادم اسمیت» نوشته د.د. رافائل را ترجمه کردند. دو تا از این آثار نوشته راجر اسکروتن بود: «کانت» (1376) با ترجمه علی پایا و «اسپینوزا» (1377) با ترجمه اسماعیل سعادت. تا پیش از آن آشنایی فارسی زبانان با کانت و اسپینوزا عمدتا به آثار اصلی ایشان یا کتاب هایی تخصصی تر محدود می شد، مثل «سنجش خرد ناب» کانت با ترجمه میرشمس الدین ادیب سلطانی یا «فلسفه کانت» اشتفان کورنر با ترجمه عزت الله فولادوند و «اخلاق» اسپینوزا با ترجمه محسن جهانگیری. ویژگی دو کتاب اسکروتن این بود که علاقه مندان به مباحث فلسفی را با زبانی ساده و غیرتخصصی با متفکرانی بزرگ و پیچیده گو آشنا می ساخت. راجر اسکروتن، فیلسوف بریتانیایی (2020-1944) نویسنده این دو کتاب مختصر و مفید، یکشنبه 22 دی ماه سال جاری درگذشت. تخصص اصلی او زیبایی شناسی و فلسفه سیاسی بود و به طور خاص نقش موثری در گسترش دیدگاه های محافظه کارانه سنتی داشت. او بین سال های 1982 تا 2001 سردبیر مجله سیاسی محافظه کار «سالیسبوری ریویو» بود و در طول حیاتش بیش از 50 کتاب در زمینه های فلسفه، هنر، موسیقی، سیاست، ادبیات، فرهنگ، جنسیت و مطالعات دینی نوشته. او همچنین داستان نویس بود و دو اپرا نوشت. مشهورترین آثار او عبارتند از: «معنای محافظه کاری» (1980)، «زیبایی شناسی موسیقی» (1997) و «چگونه یک محافظه کار باشیم» (2014). اسکروتن تنها یک پژوهشگر و استاد دانشگاه نبود و به طور منظم در رسانه های همگانی حضور می یافت. غیر از دو کتاب مذکور، برخی دیگر از آثارش مثل «متفکران چپ نو» (با ترجمه بابک واحدی)، «درباره سرشت انسان» (با ترجمه ندا رحمانی)، «زیبایی» (با ترجمه فریده فرنودفر)، «فلسفه هنر و زیبایی شناسی» (با ترجمه یعقوب آژند) و «تاریخ مختصر فلسفه جدید» (با ترجمه اسماعیل سعادتی خمسه) نیز به فارسی ترجمه شدند. اسکروتن بعد از تجربه جنبش مه 1968 دانشجویان به محافظه کاری روی آورد و بین سال های 1971 تا 1992 در کالج بریکبک به عنوان استاد زیبایی شناسی تدریس کرد. بعد از آن به طور پاره وقت در برخی دانشگاه های امریکایی تدریس می کرد. اسکروتن در طول دهه 1980 به تاسیس شبکه های آکادمیک زیرزمینی در اروپای شرقی زیر نظر اتحاد جماهیر شوروی کمک کرد و به همین دلیل در سال 1998 مدال افتخار جمهوری چک را از واسلاو هاول سیاستمدار و نویسنده برجسته و رییس جمهور وقت چک دریافت کرد. اسکروتن در سال 2016 به دلیل خدماتی که به فلسفه و آموزش عمومی کرد، به نشان شوالیه نائل شد. از قضا مهم ترین اهمیت او برای ایرانیان نیز همین ویژگی اوست، متفکری درجه یک که در روزگاری حساس در کنار نام های دیگر نقش موثری در آشنایی فارسی زبانان با فلسفه ایفا کرد.