آرشیو پنج‌شنبه ۲۶ دی ۱۳۹۸، شماره ۲۲۳۸۳
گزارش روز
۵
الگوی پیشرفت اسلامی - ایرانی و الزامات آن (2)

بخش پایانی

فرهنگ؛ مهم ترین رکن نقشه راه آینده کشور

رضا الماسی

«ما نمی خواهیم دانشگاه ما تکرار و بازتولید فلان دانشگاه آمریکایی باشد؛ این را نمی خواهیم. علم را می خواهیم، شاگردی هم می کنیم، یاد می گیریم -یعنی از شاگردی کردن اصلا ننگمان نمی آید- اما نمی خواهیم دانشگاه ما تکرار و  بازتولید فلان دانشگاه آمریکایی در تهران یا در فلان شهر دیگر کشور باشد؛ نمی خواهیم همان فرهنگ، اینجا تقلید بشود. فضای علمی کشور باید فضای علمی ایرانی و اسلامی باشد. خوشبختانه الان همین جور هم هست؛ مجموعه های علمی پیشرفته برجسته را که انسان مشاهده می کند - مثل همین هایی که حالا در دهان ها هست: سلول های بنیادی، نانو، زیست فناوری، هسته ای و غیره- غالبا [این] مجموعه ها دارای انگیزه های دینی هستند. چون دین، حرکت علمی را جهاد می داند... این باید بر محیط علمی دانشگاه های کشور حاکم باشد.» (17/7/98)

تدوین الگوی پیشرفت منطبق بر فرهنگ اسلامی ایرانی برای رسیدن به اهداف عالی کشور، ضرورتی است که پیرامون آن در شماره نخست این گزارش بدان پرداخته شد. در تکمیل مباحث گذشته، آقای دکتر احمد افضل زاده، استاد تمام دانشگاه تهران در گفت وگو با گزارشگر روزنامه کیهان می گوید: «بر اساس سیاست های غلطی که بسیاری از آنها در تضاد و حتی تقابل با فرهنگ دینی و انقلابی مان قرار دارد، سبک زندگی مردم کشورمان به شدت تحت تاثیر قرار گرفته است. اعمال بیش از حد سیاست تنظیم خانواده و فرزندآوری به علت مشکلات اقتصادی، تبلیغات، رفاه طلبی و عدم هزینه های پیش بینی شده برای باروری زنان نابارور، افزایش طلاق و کاهش ازدواج به علت ترویج فرهنگ ازدواج سفید، تبلیغات فرهنگی غربی و عدم تامین نیازهای اولیه زندگی مثل مسکن، وام ازدواج، لوازم خانه و...، ترویج زندگی اشرافی، توسعه تبلیغات منفی از طریق ابزارهای فرهنگی تبلیغاتی غربی مثل 300 کانال ماهواره ای به زبان فارسی، صدها کانال اینترنتی و شبکه های اینستاگرامی و تلگرامی که سبب ترویج سبک زندگی غربی شده است و... نمونه هایی از این واقعیت است.»

ضرورت اصلاح سبک زندگی

یکی از مهم ترین ارکان تمدن سازی و پایه اصلی پیشرفت، فرهنگ یک جامعه است. فرهنگی که از ابتدای پیروزی انقلاب با هجمه های فراوانی بمباران شده و موجب بسیاری تغییرات در نوع افکار و به تبع آن رفتارهای مردم و مسئولان در حوزه های مختلف شده است.

به عنوان نمونه ریشه بسیاری از مسائل و مشکلات اقتصادی که در یک دهه اخیر با آن مواجه بوده و هستیم و یک جنگ تمام عیار را دنبال می کنیم، از همین عامل ناشی می شود. به عقیده بسیاری از کارشناسان، مهم ترین فاکتور در اصلاحات فرهنگی پیرامون مسائل مختلف از جمله مسائل اقتصادی، اصلاح سبک زندگی است.

حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمد جواد توکلی، عضو هیئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) در این خصوص برایمان توضیح می دهد: «شاید بتوان گفت ریشه اصلاح مسائل اقتصادی بر اساس نگاه اسلام و به تعبیر مقام معظم رهبری «اقتصاد مقاومتی»، در «اصلاح فرهنگ اقتصادی»، «تغییر سبک زندگی مردم»، «اصلاح الگوی مصرف» و «توسعه فرهنگ کار و تلاش» و «تولید ملی» است. در یک جمله می توان گفت: ریشه اقتصاد مقاومتی در اصلاح سبک زندگی بر اساس الگوی اسلامی و ایرانی است.»

زمان بر بودن اصلاح سبک زندگی

وی در ادامه می افزاید: «تغییرات سبک زندگی اقتصادی به واسطه مبتنی بودن بر متغیر پایدار فرهنگ بسیار کند صورت می گیرد. برخی از محققان سبک زندگی معتقدند تغییرات یک فرهنگ یا سبک زندگی ممکن است بیش از صد سال طول بکشد. اگر تجمل گرایی در یک جامعه ای به یک فرهنگ تبدیل شد، به این راحتی نمی توان آن را ریشه کن کرد. توجه به این نکته از این جهت مهم است که ما برای ترویج فرهنگ و سبک زندگی اسلامی- ایرانی باید صبر و حوصله داشته باشیم و هیچ وقت از کار و تلاش خسته نشویم.»

حجت الاسلام توکلی با بیان اینکه متاسفانه بسیاری از ما از تاثیر رفتارمان بر خانواده مان و جامعه غافلیم و یا با انفعال در مقابل شکل گیری سبک های زندگی غلط عملا آن را می پذیریم، تاکید می کند: «وقتی ما یک مهمانی تجملی برگزار می کنیم و یا عروسی پر خرجی برای فرزندمان برگزار می کنیم، عملا ما هم داریم به شکل گیری یک فرهنگ تجمل گرایی کمک می کنیم. اسلام به ما می گوید هم خودتان به دنبال ترویج سبک های زندگی اقتصادی غلط نباشید و هم دیگران را در این زمینه امر به معروف و نهی از منکر کنید. این مورد اخیر که بسیار کم رنگ شده است. ما گاهی می بینیم که افراد درگیر کم فروشی، رباخواری و بسیاری از آفت های اقتصادی می شوند ولی به آنها تذکر نمی دهیم، مقابل آنها نمی ایستیم. وقتی این فعالیت ها تکرار شد و کسی هم تذکر نداد، این کار کم کم تبدیل به یک فرهنگ می شود و در ادامه مقابله با آن بسیار مشکل است. پیامبر اعظم(ص) می فرمایند: هر کس سنت حسنه ای از خود به جای بگذارد، برای او اجر این سنت و اجر عامل به این سنت است. بدون اینکه از اجر انجام دهنده آن کاسته شود.»

فرهنگ سازی را از خانه شروع کنیم

این عضو هیئت علمی موسسسه امام خمینی(ره) معتقد است: «فرهنگ سازی اقتصادی و اصلاح سبک زندگی را باید از خانه آغاز کرد. همچنین باید فکری هم به حال مدرسه کرد چرا که مدرسه خانه دوم بچه ها است و می توان از ظرفیت آن برای فرهنگ سازی استفاده کرد. در محل کار هم می توان مبلغ اقتصاد مقاومتی بود. هر یک از ما می تواند مروج حمایت از تولید ملی باشد، مروج صرفه جویی باشد، مروج کار و تلاش باشد.»

حجت الاسلام دکتر توکلی به ضرورت توجه به امر به معروف و نهی از منکر در روند اصلاح مسائل فرهنگی جامعه اشاره کرده و می افزاید: «در اسلام امر به معروف و نهی از منکر دایره وسیعی دارد و شامل امور اقتصادی هم می شود. هر یک از ما باید در مورد اقتصاد مقاومتی مطالبه گری داشته باشیم، هم از مسئولان و هم از همکاران مان و هم از اقواممان. باید از همه کسانی که می توانیم بر آنها اثر بگذاریم این مطالبه گری را داشته باشیم. این امر به معروف و نهی از منکر می تواند به تصحیح سبک زندگی ما و فرزندان مان کمک نماید.»

همان طور که قبلا اشاره شد تمام این دغدغه ها و راهکارها باید به صورت سیاستی کلان و درازمدت دربیاید تا همه دست اندرکاران کشور در حوزه های مختلف با تبعیت از آن، ریل پیشرفت همه جانبه کشور را به صورت هماهنگ پی ریزی نمایند. مسئولیت این کار عظیم به عهده مرکز تدوین الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت است که هم اکنون آخرین تلاش های خود را برای تدوین نسخه نهایی این الگو انجام می دهد. برای اطلاع از آخرین اقدامات این مرکز تلاش کردیم با آقای دکتر واعظ زاده رئیس مرکز الگوی پیشرفت گفت وگویی داشته باشیم اما متاسفانه این امر محقق نشد و مسئولین ارتباط با ایشان اعلام کردند که رئیس این مرکز مصاحبه نمی کند! در عین حال با معرفی آقای دکتر اکبرزاده، یکی از اعضاء شورای عالی مرکز تدوین الگوی پیشرفت از سوی مسئولان، چند کلامی مهمان ایشان می شویم.

از الگوی پیشرفت چه خبر؟

دکتر اکبرزاده در ابتدا به گزارشگر روزنامه کیهان توضیح می دهد: «پس از ابلاغیه رهبر معظم انقلاب در 22 مهر 97، بلافاصله یک نقشه راه جدیدی را بر مبنای مفاد ابلاغیه طراحی کردیم. همان طور که مستحضر هستید، در آن ابلاغیه وظایف و مسئولیت های بخش های مختلف کشور مشخص شد که بر این اساس در نقشه راه طراحی شده، چگونگی تعامل مرکز با همه این بخش ها مشخص گردید. به طور مثال در تعامل با مجمع تشخیص مصلحت نظام تاکنون حدود 20 جلسه برگزار شده که 3، 4 جلسه آن در صحن مجمع و مابقی در کمیسیون ها تشکیل شده است. نظرات این عزیزان دریافت شده و هم اکنون در حال جمع بندی آن هستیم. همچنین در مجلس هم مرکز پژوهش های مجلس نظراتشان را منعکس کرده اند. تعدادی از کمیسیون ها مثل کمیسیون فرهنگی و کمیسیون داخلی نیز نظراتشان را فرستاده اند که همه این نظرات در اختیار کارگروه های مرکز قرار گرفته و درحال بررسی و اعمال در نسخه تکمیلی است. در دولت هم بخش هایی مثل سازمان برنامه و بودجه نظرات خود را ارسال کرده اند و در دستور کار کارگروه ها قرار دارد.»

وی در ادامه تصریح می کند: «پیش بینی بنده این است که ان شاءالله در همان سقف زمانی دو ساله که حضرت آقا تعیین فرموده اند (حتی 2، 3 ماه زودتر در اوایل تابستان سال آینده)، جمع بندی نهایی از سوی مرکز صورت بگیرد. با توجه به اینکه شروع اجرای الگو از سال 1400 است، ما باید چند ماه قبل از آن به نسخه نهایی و تایید شده برسیم تا مقدمات اجرای آن و آمادگی دستگاه ها نیز فراهم گردد.»

این عضو شورای عالی مرکز تدوین الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت درخصوص اینکه چه تضمینی وجود دارد که برنامه های بالادستی موجود که در حال تدوین است (مثل برنامه ششم) با نسخه نهایی الگوی پیشرفت تعارض پیدا نکرده و موجب ایجاد دست انداز بر سر راه اجرای آن نشود، می گوید: «با توجه به تعاملی که ما با مجمع و مجلس داریم، سعی می شود که این گونه مشکلات بروز نکند. اعضای محترم مجمع و بسیاری از نمایندگان مجلس در جریان بحث های مرتبط با الگو هستند، لذا به نظر می رسد که چنین مشکلاتی بر سر راه اجرای نسخه نهایی الگو پیش نیاید.»

لزوم انطباق بخش های مختلف الگو با یک منظومه منسجم فکری

او همچنین درخصوص حساسیتی که روی انطباق بخش های مختلف الگو با مبانی دینی وجود دارد، تصریح می کند: «هم در ترکیب شورای عالی مرکز و هم در ترکیب اندیشکده های مرتبط با مرکز، شخصیت های اسلام شناس مطرحی وجود دارند که همگی در شورای عالی منصوب حضرت آقا هستند. علاوه بر این، مابقی دست اندرکاران مرکز اگرچه روحانی نیستند اما با مبانی اسلامی آشنایی دارند و این حساسیت مورد توجه بوده و خواهد بود. این الگو بخش های مختلفی از جمله مبانی، آرمان ها، راهبردها، افق ها و... دارد که در فرآیند تدوین آن حساسیت زیادی نسبت به انطباق همه بخش ها با مبانی در نظر گرفته شده است.»

اکبرزاده در پایان یادآور می شود: «طبیعی است برای تدوین بخش افق که تصویر آرمان در زیست بوم ایران را شامل می شود، از دانش و تجربه های بشری استفاده خواهد شد اما قطعا در چارچوب های مبانی اسلامی خواهد بود. مثلا اگر ما در مباحث اقتصادی از دانش و تجارب دیگران استفاده می کنیم، قطعا انطباق آن با عدالت، معیشت مردم و همچنین موازین شرعی را در نظر خواهیم گرفت. مطمئن باشید این مراقبت ها به شدت انجام می گیرد. در حال حاضر یک بخش قابل توجهی از نظراتی که ما دریافت می کنیم از مراکز حوزوی است. به عنوان نمونه از موسسه آموزشی- پژوهشی امام خمینی(ره) اخیرا نظرات بسیار خوبی دریافت کردیم که این عزیزان با مطالعه تمام بخش های الگو این نظرات را به ما منعکس کردند. لذا حساسیت زیادی از طرف ما روی این موضوع وجود دارد زیرا حضرت آقا هم توجه ویژه ای به این مسائل دارند.»