آرشیو پنج‌شنبه ۲۶ دی ۱۳۹۸، شماره ۹۶۸۶
اجتماعی
۱۰

«رسالت» ماجرای حمله تمساح ها به مردم سیل زده سیستان را بررسی می کند

حمله گاندوها؛ شایعه یا واقعیت؟

گروه اجتماعی : می گویند، «با طغیان رودخانه ها و روان آب ها در جنوب سیستان و بلوچستان احتمال تهاجم تمساح پوزه کوتاه به انسان بیشتر شده است.» طبعا بعد از وقوع بارش های سنگین و سیلاب و بی خانمان شدن مردم سیل زده در بلوچستان، گاندو یا همان تمساح پوزه کوتاه تهدیدی جدی برای آسیب دیدگان ناشی از سیل محسوب می شود. 

بر همین اساس، اداره کل حفاظت محیط زیست سیستان و بلوچستان با صدور اطلاعیه ای اعلام کرده است: پیرو بارندگی اخیر و سیلاب به وجود آمده در جنوب استان و با توجه به سرریز شدن آب رودخانه ها و سدها در منطقه و به تبع آن سردی هوا و شرایط جوی و استرس و تنش در حیات وحش علی الخصوص تمساح پوزه کوتاه (گاندو) احتمال خروج تمساح ها از برکه و اسیر شدن در امواج خروشان آب و به تبع آن دور شدن از زیستگاه اصلی شان وجود دارد.

در این اطلاعیه از مردم خواسته شده از تردد در مناطق سیلابی، حاشیه رودخانه باهوکلات، هوتک ها، مرداب ها و مناطق حاشیه ای که محل تجمع آب های راکد شده، احتیاط کنند و حتی الامکان از تردد در این مناطق خودداری گردد.  

پیش تر برخی رسانه ها مدعی شده بودند که 300 سر تمساح به مناطق سیل زده، یورش برده اند، حال آن که وحید پورمردان، مدیرکل حفاظت محیط زیست سیستان و بلوچستان ضمن تکذیب این خبر عنوان کرده است: «هیچ گونه موردی مبنی بر رویت و یا حمله تمساح به روستائیان و سیل زدگان مشاهده و گزارش نشده است.»

گاندو یا همان تمساح پوزه کوتاه که نوعی کروکودیل است، گونه بومی در ایران به شمار می رود؛ این گونه ارزشمند بزرگ ترین خزنده در کشور است که به صورت طبیعی در زیستگاه خود زندگی می کند. تمساح پوزه کوتاه ایرانی بیشتر در جنوب کشور و در منطقه سیستان و بلوچستان یافت می شود و در رودخانه سرباز و در محدوده آب های چابهار و سراوان که به عنوان تنها زیستگاه آن در ایران است زیست می کند. حدود 65 میلیون سال است که گاندو با مردم این منطقه زندگی کرده و مردم منطقه این حیوان را نماد برکت و آبادانی می دانند و معتقدند اگر این گونه از آن منطقه کوچ کند خشک سالی و قحطی آن جا را فرا خواهد گرفت و به همین دلیل برای مراقبت و بقای آن تلاش می کنند برخلاف چهره خشن این حیوان بسیار آرام است به گونه ای که طی چند دهه اخیر تنها دو یا سه مورد مبنی بر آسیب انسانی از طرف این حیوان در ایران گزارش شده است و پیش تر، حوا رئیسی، دختر سیستان و بلوچستانی، دست راستش را در حمله گاندو از دست داد. مطابق اظهارات منابع محلی و یک باور قدیمی، وجود این گونه در برکه ها موجب برکت و وسعت روزی است و به همین دلیل به هیچ وجه از سوی مردم آن منطقه به آن ها تعرضی نمی شود. برمبنای گزارشی که خبرنگار خبرگزاری مهر در زاهدان به رشته تحریر درآورده، گاندو جانوری بسیار خجالتی، محتاط و ترسو است و به سختی می توان آن را مشاهده کرد، حداکثر طول این حیوان 4 تا 5 متر است اما با طول کمتر و بیشتر نیز دیده می شود و غذای اصلی آن به طور عمده ماهی، لاک پشت، پرندگان آبزی و لاشخورهاست. اما متاسفانه در فصل زادآوری تمساح پوزه کوتاه ایرانی شاهد افزایش تعارضات این گونه با جوامع محلی هستیم که گاها این تنش ها علاوه بر صدمات مالی باعث بروز صدمات جانی جبران ناپذیری برای مردم محلی شده است. به گونه ای که در تابستان امسال 4 حمله از سوی تمساح پوزه کوتاه ایرانی به افراد محلی گزارش شده است که دو حمله از سوی گاندوها به فاصله یک هفته و به دو کودک بود. نکته دردناک تر اینجاست که به دلیل اینکه در تعدادی از روستاهای جنوب سیستان و بلوچستان همچنان شبکه آبرسانی تکمیل نشده است بومیان منطقه مجبور هستند برای برداشت آب به محل زیست گاندوها نزدیک شوند. حال ناظر بر آنچه گفته شد و با توجه به حواشی پیش آمده و شایعاتی مبنی بر حمله گاندوها به سیل زدگان سیستان با «وحید پورمردان»، مدیرکل حفاظت محیط زیست سیستان و بلوچستان گفت وگو کردیم. 

او تاکید می کند: انتشار اخباری در زمینه حمله گاندو، فقط باعث ترس و دلهره مردم می شود، گرچه گاندوها می توانند خطرساز باشند اما نه به این شدت که در برخی رسانه ها منعکس شده است. 

پورمردان عنوان می کند: محدوده پراکنش تمساح ها از سد «پیشین» شروع می شود و بعد در محدوده رودخانه «باهوکلات» که شاید بالغ بر 45 کیلومتر طول این رودخانه است، ادامه می یابد. به عبارت دیگر محدوده شهرستان سرباز و بخشی از چابهار، زیستگاه گاندوهاست و متاسفانه با سیلی که جاری شد، طغیان رودخانه باهوکلات و سایر رودخانه ها را شاهد بودیم و همچنین با سرریز سد «پیشین»، زیستگاه گاندوها هم مورد تخریب واقع شده و احتمال جابجایی گونه تمساح در منطقه وجود دارد، بر همین اساس اداره کل حفاظت محیط زیست اطلاعیه ای صادر کرد، مبنی بر اینکه مردم شناخت خوبی از رفتار گاندو دارند و می دانند در چه فصولی مهاجم تر و خشن تر برخورد می کند و احتمال آسیب هست، مثل فصل جفت گیری یا تخم گذاری و باتوجه به اینکه اکنون در آن فصل واقع نشده ایم، مردم تصور می کنند، گاندو در این مقطع زمانی آرام است، به همین علت در قالب اطلاعیه عنوان کردیم که مردم بومی به طور کامل از آرام بودن گاندو مطمئن نباشند. البته در مجموع گاندو، موجود گوشه گیر و خجالتی است اما با توجه به تنش آبی و استرسی که به این گونه در معرض خطر واقع شده، ممکن است مهاجم شده باشد، بنابراین درخواست کردیم، افراد به این گونه نزدیک نشوند و درجایی که گاندو حضور دارد، به راحتی نسبت به برداشت آب اقدام نکنند. 

 هیچ گزارشی مبنی بر هجوم تمساح ها در مراکز مسکونی نداشته ایم

او در ادامه سخنانش با تاکید بر اینکه هیچ گونه گزارشی مبنی بر هجوم تمساح ها در مراکز مسکونی نداشته ایم، می گوید: فقط 3 مورد از وجود تمساح در مخازن طبیعی یا دست ساز که در اطراف روستاها برای تامین آب احداث شده، داشته ایم که بلافاصله همکاران ما در محل حاضر شده و تمساح ها را زنده گیری و به محل امن منتقل کرده اند و از جمله اقدامات اداره کل محیط زیست، آماده باش تمام نیروهای محیط بان است و از سراسر استان، محیط بانان را به شهرستان سرباز و چابهار اعزام کرده ایم و در پاسگاه های این مناطق مستقر هستند. مدیرکل محیط زیست سیستان و بلوچستان از مردم تقاضا دارد که به محض رویت گاندو، به نزدیک ترین اداره محیط زیست اطلاع دهند تا این گونه به سد «پیشین» و یا محل امنی مثل ایستگاه ریکوکش، منتقل و بعد از اینکه به آرامش رسید به زیستگاهش برگردانده شود. 

او با اشاره به اینکه مطابق آخرین سرشماری ها، گونه تمساح، 400 سر بوده که این تعداد در کل محدوده زیستگاه پراکنده هستند، عنوان می کند: فقط سه مورد گزارش شده که گاندوها از زیستگاهشان فاصله گرفته اند و اطلاع رسانی ما برای مردمی بوده که در نزدیکی زیستگاه آنان سکونت دارند، مثل روستای کشاری که حمله تمساح را در گذشته شاهد بوده ایم. 

مردم به سمت زیستگاه گاندوها مهاجرت کرده اند

پورمردان، درباره تاریخچه گاندوها و خصوصیات رفتاری این گونه توضیح می دهد: گاندو یکی از قدیمی ترین انواع گونه های جاندار کره زمین است و از زمان دایناسورها خود را حفظ کرده، بنابراین ما نمی توانیم بگوییم گاندوهابه سمت زیستگاه های انسانی و مسکونی رفته اند، این مردم هستند که به سوی زیستگاه گاندو مهاجرت کرده اند، به این علت که نیاز آبی داشته اند و روستاها را برمبنای آب در حاشیه باهوکلات بنا نموده اند و این تضاد همواره بین گونه و انسان وجود داشته و یکی از برنامه هایی که سازمان محیط زیست در همه ادوار انجام می دهد، کاهش تنش بین انسان و حیات وحش از جمله گاندو است و بر این اساس کارگاه های آموزشی برگزار می کنیم و به آن ها ارزش گونه را یادآور می شویم و رفتارشناسی آن را در فصول مختلف آموزش می دهیم، ضمن اینکه گاندو یا تمساح یک گونه همنوع خوار است یعنی وقتی که تمساح از تخم خارج شده و به دنیا می آید، تمساح های جوان اقدام به خوردن گاندو کوچک می کنند، این باعث می شود که در رفتارشناسی برای ماده گاندو یک رفتار تهاجمی ایجاد بشود، این رفتار تهاجمی در فصل زادآوری به هر جنبنده ای که نزدیک ایستگاهش بیاید تعمیم داده می شود و در همین فصل جفت گیری یا زادآوری، حیات وحش و بالاخص گاندو مهاجم می شوند. مطابق اظهارات پورمردان، تمام گزارش حمله تمساح به انسان در همین فصول بوده و هیچ گاه تمساح برای رفع گرسنگی خود به انسان حمله نمی کند و به طور کلی انسان، هدف تغذیه ای این گونه نیست. البته بی احتیاطی را هم باید به این مبحث اضافه کرد، علی رغم همه هشدارهای محیط زیست، بازهم در اثر شنای نوجوانان و بازیگوشی کودکان، این اتفاق یعنی حمله رخ می دهد و مسئله دیگر اینکه نیاز مردم به منابع آبی، باعث مراجعه به آب می شود. نمی توان مردم را تشنه نگه داشت، بنابراین باید نیاز مردم را به زیستگاه ها کم کرد تا خصومتی بین انسان و حیات وحش ایجاد نشود. البته دولت اقداماتی در روستاها به منظور آبرسانی انجام داده که جای کار بیشتر دارد و در کنار این امر، آموزش هایی انجام شده و تابلوهای هشداردهنده را متفاوت کردیم و به زبان بلوچی و محلی، ویدئوهایی به فضای مجازی ارسال شده تا با این گونه و رفتارهایش بیش ازپیش، آشنایی صورت بگیرد.