آرشیو شنبه ۷ دی ۱۳۹۸، شماره ۳۶۰۸
جامعه
۱۳
نگاه

آماده مواجهه با پیامدهای تغییر اقلیم هستیم؟

دکتر محمدحسین شیخ محمدی

اول: تغییر اقلیم، چالشی جهانی و تهدیدی اساسی برای امنیت کره زمین به شمار می رود که به گفته اکثر اقلیم شناسان، عمده ترین دلیل آن افزایش جمعیت کره زمین، شدت یافتن فعالیت های غیراصولی و خودخواهانه صنعتی، افزایش غلظت گازهای موجود در جو مانند دی اکسید کربن، جنگل زدایی و تخریب محیط زیست، افزایش فعالیت های غیراصولی کشاورزی و دامداری است. محققان، تغییر اقلیم را یکی از 15 چالش هزاره آینده جهان و یکی از هفت چالش اصلی آینده خاورمیانه معرفی می کنند. به هم خوردن تعادل اقلیم جهان موجب شده متوسط درجه حرارت کره زمین روندی افزایشی را نشان دهد. بسیاری از جوامع علمی نگران روند احتمالی افزایش درجه حرارت زمین هستند که تبعات آن ممکن است بسیار خطرناک باشد. سرعت فعالیت های صنعتی و تخریبی انسانی تا حدی است که پدیده های طبیعی فرصت «خودپالایی» ندارند و وضعیت آنها در حال بدترشدن است.

دوم: افزایش وقوع مخاطرات جوی- اقلیمی، موج های گرمایی شدید و خشک سالی های ممتد، کاهش چشمگیر پهنه های اقلیم مرطوب و افزایش اقلیم خشک، افزایش دما و تحمل ناپذیرشدن آن برای انسان و حیوانات، کاهش آب شیرین، تغییر شکل بارش ها و وقوع بارش های سنگین و غیرمترقبه... مهم ترین تغییراتی هستند که در دهه های اخیر جوامع انسانی و زیست آنها به خود دیده است. وقوع این تغییرات، پیامدهایی مهمی مانند کاهش عملکرد محصولات کشاورزی، تهدید امنیت غذایی، کاهش تنوع زیستی با حذف و جابه جایی برخی گونه های جانوری و گیاهی، تهدید امنیت اجتماعی تحت تاثیر بی کاری و افزایش حاشیه نشینی مهاجران، افزایش چالش ها و برخوردهای بین المللی تحت تاثیر حوزه های آبی مشترک، افزایش انواع بیماری های انسان، دام و گیاه؛ کاهش کیفیت شاخص زیست اقلیمی، رقابت شدید بر سر تملک و اکتشاف منابع جدید آب بر چرخه حیات به جای گذاشته است؛ به همین دلیل انتظار می رود سیاست گذاران به مقوله تغییر اقلیم و امنیت زیست محیطی نگاه ویژه و جدی تری داشته باشند.

سوم: بررسی های محققان نشان می دهد در نیم قرن اخیر میانگین دمای ایران با شیبی حدود نیم درجه سلسیوس بر دهه افزایش یافته است. بررسی تغییرات بارش حکایت از کاهش آن با شیب 11 میلی متر بر دهه دارد. تبخیر و تعرق با شیب 55 میلی متر بر دهه افزایش یافته است. در دو دهه اخیر براساس بررسی های انجام شده، کشور ایران به طور متوسط 1.1 درجه سانتی گراد گرم شده است. افزایش ناهنجاری های اقلیمی مانند بارش های سنگین، تگرگ، سیل، وزش توفان های شدید، خشک سالی، دمای بالا، بادهای شدید چند سالی است که در برخی استان های ایران به چشم می خورد. ایران در سال های اخیر با خشک سالی، بحران ریزگردها، تشدید مهاجرت، سیل، آلودگی هوا، نشست زمین، گرمای شدید و... مواجه شده است و پیش بینی های مختلف از تشدید این پیامدها در آینده حکایت دارد. پیش بینی می شود تغییر اقلیم در بلندمدت آثار و پیامدهای زیان باری در ابعاد مختلف اجتماعی، زیست محیطی، سیاسی، اقتصادی و... برای ایران به دنبال داشته باشد. این تغییرات می توانند ابعاد مختلف امنیت ملی را به خطر بیندازند. از مهم ترین نتایج و پیامدهای احتمالی گرم شدن زمین و تغییر اقلیم در کشور ما خشک سالی، مهاجرت، حاشیه نشینی، بحران کشاورزی و امنیت غذایی، تشدید روند نابودی دریاچه های داخلی، رودخانه های مشترک و افزایش اختلافات آبی می تواند باشد.

چهارم: ایران کشوری است که به دلیل موقعیت جغرافیایی و استراتژیک از نظر اثرگذاری و اثرپذیری از تغییر اقلیم یکی از نمونه های منحصربه فرد در میان کشورهای جهان است. اگر برای مقابله با تغییر اقلیم برنامه ریزی راهبردی و استراتژیک نشود، در درازمدت دچار مشکل خواهیم شد. باید سوال کرد چقدر برای مقابله با تهدیدهای احتمالی تغییر اقلیم آمادگی داریم؟ تغییر اقلیم به عنوان تاثیرگذارترین چالش محیط زیست و تهدیدی امنیتی-زیست محیطی باید مورد توجه تمامی تصمیم گیران و سیاست گذاران قرار گیرد، زیرا تاثیرات منفی بسیاری بر منابع آب و امنیت غذایی می گذارد که سبب گسست بافت های زیستی، اجتماعی و... خواهد شد. ما توان مقابله با طبیعت را نداریم و ناچاریم خود را با آن سازگار کنیم. نیاز است برنامه سازگاری برای مقابله با اثرات تغییرات اقلیم در کشور تدوین شود تا در آینده با بحران مواجه نشویم. آگاهی بخشی عمومی، بازنگری سیاست ها و قوانین، راه اندازی سامانه های هشدار سریع، ارتقای سطح کارشناسی کشور، تقویت ستادهای مبارزه با بحران، بهبود و توسعه اقدامات حفاظت از منابع زیستی، اصلاح سیاست های کلان در مدیریت آب کشاورزی، تدوین سیاست های جدید کشت و برنامه جامع سازگاری با تغییر اقلیم در بخش کشاورزی، تغییر الگوی کشاورزی در مناطق خشک، برنامه ریزی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه ای از مهم ترین راهبردهای موردنیاز در راستای سازگاری با تغییر اقلیم است. احتیاج داریم برنامه های توسعه ای کشور با توجه به تغییر اقلیم بازنگری شود تا شاهد کاهش آسیب های ناشی از تغییر اقلیم در آینده باشیم.