آرشیو چهار‌شنبه ۲۳ بهمن ۱۳۹۸، شماره ۲۲۴۰۳
اخبار کشور
۳
سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر (8)

روز نهم و دهم؛ از سردشت تا آبادان

سعید مستغاثی

این یادداشت را در شرایطی می خوانید که برگزیدگان جشنواره سی و هشتم فیلم فجر مشخص گردیده و جوایز هم اهداء شده اند، اما به دلیل مسائل مربوط به چاپ و انتشار روزنامه، ناگزیر این مطلب ساعاتی پیش از اعلام نتایج نهایی به رشته تحریر درآمده است. بنابراین ان شاءالله در یادداشت بعدی ضمن جمع بندی کلی جشنواره به برگزیدگان و برندگان جایزه نیز خواهم پرداخت.

دوزیست: اشتباهات عظیم

فیلم «دوزیست» تازه ترین کار سینمایی برزو نیک نژاد است که بیشتر  با سریال های تلویزیونی به خصوص دو سری از مجموعه «دردسرهای عظیم» شناخته شده است. این فیلم سرشار از تیپ های بی هویت و مکان های نامعلوم و روابط نامشخص و حوادث بی ربط است با دوربینی که دست از کلوزآپ و اکستریم کلوزآپ های کلافه کننده برنمی دارد و تماشاگر تا لحظات پایانی فیلم گیج و گول و درمانده نمی داند این آدم ها کجا هستند، این مکان درب وداغان زهوار دررفته کجاست، چه ربطی به هم دارند و...؟ گویا همچنان نیک نژاد مابین فیلمسازی و سریال سازی سرگردان مانده و البته در فیلم «دوزیست» به خودزنی پرداخته و همه معلومات و هویت های کاراکترها و فضا و مکان را حذف کرده تا تماشاگرش را سردرگم سازد.

مغز استخوان: به خاطر یک فیلم؟!

ده سال پیش، نیک کاساواتس بر اساس نوول پرفروش جودیت پیکولت، فیلمی ساخت به نام «نگهدارنده خواهرم» یا «محافظ خواهرم» My Sister’s Keeper که کتابش در ایران تحت عنوان «به خاطر خواهرم» نیز منتشر شد. ماجرای دختری به نام کیت که دچار سرطان است و پدر و مادرش به توصیه پزشک برای درمان او، صاحب دختر دیگری به نام آنا شده تا از سلول های او برای درمان آنا استفاده کنند. این همان مایه داستانی است که در فیلم «مغز استخوان» سومین فیلم بلند داستانی حمیدرضا قربانی نیز وجود دارد. منتها جودیت پیکولت و نیک کاساواتس، داستان کیت و خانواده اش را به سوی ملودرامی لطیف برده که توجه مادر را به حقوق دیگر افراد خانواده از جمله آنا جلب می کند اما فیلم «مغز استخوان» پس از طرح گره داستانی، روایت ها و داستان های متعدد و مختلفی پیدا می کند و فیلم را در باتلاقی

فرو می برد که هرچه فیلمساز بیشتر دست و پا می زند، بیشتر در آن فرو می رود. باتلاقی که انتهایی برایش متصور نیست.

انبوه حوادث ادامه دار و تصادفی و اضافی و نوع ساختار فیلم که مدام در طول مدت بیش از دو ساعت، این حوادث بی ربط را به طور موازی پیش برده و در برابر مخاطب قرار می دهد، از اواسط ماجرا، همه فضای دراماتیک اثر را به هم ریخته و آن را دچار اغتشاش روایی شدیدی می سازد. تماشاگر در فیلم شاهد چند تلاش همزمان است که برخی اساسا ابتر و بدون ارتباط با داستان است و در آخر هم خود فیلمساز بدون تعارف، همه آنچه را که با زجر دادن مخاطب ریسیده بود، پنبه می کند و فیلمش را در انتهای همان باتلاق ذکر شده نگه می دارد. بگذریم از اینکه همچنان این سوال اساسی باقی می ماند که چرا در سینمای جمهوری اسلامی فیلمی برای عرفی سازی معصیت ساخته می شود؟

درخت گردو: مصیبتی بزرگ در قابی کوچک

انتخاب اشتباه یا کج سلیقگی محمدحسین مهدویان در به کارگیری کادر کوچک سوپر 8 میلیمتری برای 80 درصد از فیلم «درخت گردو»، همه عناصر دیگر ساختاری فیلم را به هم ریخته است. در این قاب، تنها نمایش عظمت فاجعه بمباران شیمیایی سردشت نیست که قربانی شده، بلکه بازی بازیگران به خصوص ایفای نقش پیمان معادی در نقش قادر و فیلمبرداری دشوار اثر، چهره پردازی ها و صحنه آرایی فیلم و همچنین صحنه های تاثیرگذار دیگر، پای این انتخاب نامناسب هدر رفته اند حتی آن صحنه تکان دهنده ابتدای فیلم که گنجشک ها مثل باران بر زمین می افتند.

از طرف دیگر نریشنی که از اوایل فیلم تا انتها به گوش می رسد با انشایی دبستانی و لحنی به اصطلاح شاعرانه نه تنها به صحنه های فیلم و درک مخاطب از آنها کمکی نمی کند بلکه تاثیر حسی صحنه ها را هم زائل کرده و بعضا مغایر با صحنه مربوطه از فیلم، عمل می کند. مثل بازی برخی بازیگران به ویژه مهران مدیری که با حالت و لحن بیانی و حتی افه های برنامه دورهمی، فضایی شبه کمیک ایجاد کرده و حس تراژیک برخی صحنه ها را از بین می برد.

اگرچه  مهدویان در آثار قبلی خود مانند «ایستاده در غبار» یا «ماجرای نیمروز» و یا «رد خون»، خود را به تاریخ مقید و ملتزم دانسته، در فیلم «درخت گردو» فقط بخشی از تاریخ را روایت می کند و بخش های مهم آن را سانسور  کرده و به برجسته سازی غیرواقعی وجوه قومیتی داستان می پردازد. فاجعه ای رخ داده ولی عاملان حادثه نامشخص هستند حتی خلبانی که بمب شیمیایی را رها کرده به روایت راوی، از ناچاری و اینکه بایستی برای بازگشت و فرود، مهماتی نداشته باشد، به چنین کاری دست زده و نه ماموریت و وظیفه ای که برعهده اش بود.

این در حالی است که دیگر حتی محافل و رسانه های بین المللی هم به دست داشتن آلمان و انگلیس و فرانسه و حتی آمریکا در بمباران شیمیایی سردشت و حلبچه اعتراف کرده اند. فیلمساز، هلند و دادگاه لاهه را نشان می دهد که گویا برای رسیدگی به شکایت مصدومان شیمیایی سردشت و حلبچه تشکیل شده و آن گونه که تصاویر نشان می دهد گویا خیلی هم با این مصدومان ابراز همدردی کرده اند اما نمی گوید که پس از 15 سال این دادگاه همچنان در سکوت مرگباری به سر برده و علی رغم روشن شدن هویت عاملان اصلی و فرعی فجایع بمباران شیمیایی، هنوز حکمی صادر نکرده است!

آبادان یازده 60: تنها فیلم دفاع مقدس جشنواره

فیلم «آبادان یازده 60» روایت ناگفته ای از سال های دفاع مقدس است ساخته مهرداد خوشبخت درباره حفظ صدای رادیو آبادان در شرایط تهاجم سراسری صدام به خاک ایران و در حالی که شهرهای مرزی ایران، یکایک به اشغال نیروهای بعثی درمی آمدند.

شاید تا این فیلم را نمی دیدیم، به اهمیت وجود صدای یک ایستگاه رادیویی کوچک به نام رادیو نفت ملی آبادان در جریان مقاومت خرمشهر و محاصره آبادان پی نمی بردیم. صدایی که هم به مردم روحیه می داد، هم مقاومت نیروهای رزمنده را تقویت می کرد، هم ارتباط میان آنها را حفظ می نمود و هم آخرین اخبار را به اطلاع مردم می رساند.