آرشیو چهار‌شنبه ۲۳ بهمن ۱۳۹۸، شماره ۴۵۸۴
هنر و ادبیات
۸
سینمای جهان

جلوی چشم اسکورسیزی، یک کره ای جوایز اسکار را درو کرد

واقعا انگل استحقاقش را داشت؟

بهار سرلک

نودودومین دوره مراسم اسکار شبی تاریخ ساز برای سینمای کره جنوبی رقم زد. فیلم «انگل» ساخته بونگ جون هو، کارگردان اهل کره جنوبی با به دست آوردن اسکار بهترین فیلم نخستین فیلم خارجی زبانی نام گرفت که این جایزه را به خانه می برد. بهترین کارگردانی، بهترین فیلم، بهترین فیلمنامه غیراقتباسی و بهترین فیلم بین المللی جوایزی است که به نام بونگ جون هو و عوامل فیلم «انگل» او تعلق گرفت. از طرفی «انگل» نخستین فیلم خارجی زبانی نام گرفته است که مهم ترین جایزه اسکار یعنی بهترین فیلم را به دست می آورد. طی مراسم بونگ جون هو به رقبایش که در این بخش ها نامزد شده بودند ادای احترام و اعتراف کرد فیلمسازی را با تماشای آثار مارتین اسکورسیزی که برای ساخت «مرد ایرلندی» نامزد شده بود، مطالعه و فراگرفته است. «انگل» روایت دسیسه چینی های خانواده ای فقیر برای ورود به خانواده ای ثروتمند است. این فیلم از نخستین اکران جهانی اش که در هفتادودومین دوره جشنواره فیلم کن رقم خورد، تاریخ ساز بود. در آنجا هم برای نخستین بار سینمای کره جنوبی را سرافراز کرد و نخل طلا را به خانه برد.

نت فلیکس شکست خورد

«مرد ایرلندی» به کارگردانی مارتین اسکورسیزی و با نقش آفرینی رابرت دنیرو، آل پاچینو، جو پشی و هاروی کایتل از این مراسم دست خالی بازگشت. فیلمی جنایی که راوی آن فرانک شیران، راننده کامیونی است که با راسل بوفالینو و خانواده جنایتکارش همکاری می کند. تردیدی نیست که نادیده گرفتن اسکورسیزی و عوامل فیلم از سوی رای دهندگان اسکار به منبع مالی این اثر بازمی گردد. نت فلیکس یا غول رسانه جاری برای مدت محدود اکران فیلم هایش با سینمادارها و بسیاری از سینماگرها به مشکل خورده است. مسوولان نت فلیکس محصولات خود را با هدف پخش در پلتفرم اینترنتی شان تهیه و تولید می کنند و تنها هدف شان از اکران محدود دور زدن قوانین حضور در جشنواره های سینمایی گوناگون است اما استیون اسپیلبرگ، کارگردان امریکایی و رییس هیات مدیره بخش کارگردانان آکادمی اسکار سال گذشته پس از اینکه قرعه سه جایزه اصلی به نام «رما» به کارگردانی آلفونسو کوارون و محصولی از نت فلیکس افتاد جلسه ای فوری تشکیل داد تا دیگر محصولات رسانه های جاری در اسکار تمجید و ستایش نشوند. او پیش تر از آن گفته بود اگر قرار است فیلمی با هدف پخش در تلویزیون ساخته شود باید در جوایز «امی» که مخصوص برنامه های تلویزیونی است شرکت داشته باشد. با وجود اینکه نت فلیکس در 24 بخش نامزد دریافت جایزه شده بود با دو اسکار به خانه بازگشت؛ لارا درن برای ایفای نقش در فیلم «قصه ازدواج» جایزه بهترین بازیگر زن نقش مکمل و «کارخانه امریکایی» برنده جایزه بهترین مستند شد.

سخنرانی های کوبنده و تاثیرگذار

واکین فینیکس هنگام دریافت اسکار بهترین بازیگر مرد نقش اول نودودومین دوره اسکار برای ایفای نقش آرتور فلک در فیلم «جوکر» از وضعیت کنونی جهان گفت. فینیکس پس از هیث لجر که برای نقش آفرینی جوکر در «شوالیه تاریکی» در سال 2008 اسکار را به دست آورد، دومین بازیگری است که برای نقش آفرینی شخصیت شرور و بدنام جهان داستانی دی سی کامیکس این جایزه را به خانه می برد.

زمانی که فینیکس برای دریافت جایزه اش روی صحنه رفت گفت باورش نمی شود از میان نامزدهای بخش بازیگری او شایسته دریافت اسکار باشد و سپس درباره وضعیت بشریت سخنرانی کرد: «درباره برخی مسائل تنش زا که همه مان این روزها با آنها روبه رو هستیم خیلی فکر کرده ام و فکر می کنم بارها به ما القا شده که هر کسی برای خودش زندگی می کند. اما من به شخصه اشتراکاتی را می بینم. به نظرم اگر درباره نابرابری جنسیتی یا نژادی یا حقوق بومی یا حقوق حیوانات حرف می زنیم، در حقیقت از مبارزه با ناعدالتی می گوییم.»

او در ادامه گفت: «فکر می کنم از دنیا فاصله گرفته ایم و گناه بسیاری از ما جهان بینی خودمدارانه است. باوری که می گوید ما در مرکز دنیا قرار داریم.» فینیکس توضیح داد چطور تمایلات خودخواهانه انسان ها به آنها اجازه می دهد هر رفتاری را توجیه کنند.

برد پیت برای ایفای نقش کلیف بوث در «روزی روزگاری... در هالیوود» برنده اسکار بهترین بازیگر مرد مکمل نودودومین دوره اسکار شد. او برای دستیابی به این اسکار با بازیگران کهنه کاری همچون آل پاچینو و جو پشی بازیگران نقش مکمل «مرد ایرلندی»، تام هنکس بازیگر «روزی زیبا در محله» و آنتونی هاپکینز بازیگر «دو پاپ» رقابت کرد. در فیلم «روزی روزگاری در هالیوود» به کارگردانی کوئنتین تارانتینو، کلیف بوث بدلکار ستاره ای به نام ریک دالتون (با بازی لئوناردو دی کاپریو) است.

سخنرانی برد پیت 56 ساله در نودودومین دوره مراسم اهدای جوایز اسکار یکی از کوبنده ترین سخنرانی ها هنگام دریافت این جایزه به شمار می رود. او صحبتش را با اشاره به استیضاح دونالد ترامپ و ممانعت از شهادت جان بولتون در رسیدگی به پرونده رییس جمهوری امریکا آغاز کرد. پیت گفت: «به من گفتند 45 ثانیه وقت دارم، یعنی 45 ثانیه بیشتر از آن مدتی که مجلس سنا به جان بولتون وقت داد.»

این بازیگر نخستین جایزه اسکارش را در مقام بازیگر دریافت و به «فرزندانش» اهدا کرد و پس از آن به تارانتینو ادای احترام کرد و او را «مردی اصیل و متمایز» توصیف کرد و گفت: «صنعت سینما بدون تو جایی خشک و بی آب وعلف می شد.»

چرا «انگل»؟

پیروزی فیلم «انگل» در اسکار تحسین جشنواره های جهانی از این اثر و بونگ را که چهره ای محبوب برای آنها بود تایید می کند. بونگ جون هو که دو تندیس اسکارش را مثل دمبل دست گرفته بود در پشت صحنه مراسم گفت: «احساس می کنم به چیزی برخورد خواهم کرد و از این خواب بیدار خواهم شد.» برای آکادمی علوم و هنرهای سینمایی خواب بونگ چیزی است که سال ها برای به واقعیت پیوستن آن تلاش می کرد یعنی از زمانی که تحقیر و واکنش ها به «اسکار خیلی سفید» گرفتارش کرد.

شریل بون آیساکس، رییس سابق آکادمی در مصاحبه ای در مراسم «ضیافت مدیران» (Governor’s Ball) یا مراسم رسمی پس از اهدای جوایز گفت: «از روش کار آکادمی مفتخریم. چند سالی است که درباره تحسین و شناخت استعدادهای درخشان فیلمسازان سراسر جهان و توجه به داستان گویی، دیدگاه و خلاقیت شان بحث و گفت وگو می کنیم. امشب نتیجه این بحث ها را شاهد بودیم.»

از سال 2016 که برای دو سال متوالی هیچ بازیگر سیاهپوستی نامزد اسکار نشد، آکادمی برای متنوع کردن پایه های رای گیری اش تلاش و رای دهندگانی را از نژادها، جنسیت ها و ملیت های مختلف دعوت کرد. طبق تحلیلی که نشریه هالیوود ریپورتر منتشر کرده است 39 درصد اعضای جدید آکادمی از خارج از مرزهای ایالات متحده امریکا انتخاب شده اند. تابستان سال گذشته آکادمی 842 نفر را از 59 کشور دعوت کرد؛ از جمله ییم سون رای، کارگردان موج نوی سینمای کره و هونگ کیونگ پیو تصویربردار کره ای (و تصویربردار «انگل»). سال پیش از آن 928 از 59 کشور و سال پیش تر از آن 774 سینماگر را از 57 کشور دعوت کرد.

در سال های ابتدایی دهه 2010 آکادمی در هر دوره کمتر از 180 تن را برای عضویت دعوت می کرد که اغلب آنها افرادی بودند که در هالیوود فعالیت می کردند.

با این حال این عضوگیری آن قدرها هم بر رای اسکار تاثیرگذار نبوده است. امسال آکادمی دوباره برای نامزد نکردن حتی یک کارگردان زن در بخش بهترین کارگردانی مورد انتقاد قرار گرفت. اکثریت نامزدهای بهترین فیلم مرد و سفیدپوست هستند و از 20 بازیگری که در چهار بخش بهترین بازیگری نامزد شده اند فقط یک نفر، سینتیا اریو سیاهپوست است. جالب است که هیچ کدام از بازیگران «انگل» نامزد بخش های بازیگری نیستند.

نودودومین دوره مراسم اهدای جوایز اسکار شبی بزرگ برای «انگل» بود که با واکاوی متفاوتش از اختلاف طبقاتی بر فیلم های قراردادی مانند «1917» و «روزی روزگاری... در هالیوود» پیروز شد.

چوی وو شیک، بازیگری که شخصیت پسر خانواده کیم را در «انگل» ایفا می کند در مراسم اسکار گفت: «نه تنها پیروزی «انگل» را جشن می گیریم بلکه برنده شدن فیلمی خارجی در بخش بهترین فیلم را که برترین جایزه اسکار است ستایش می کنیم. این پیروزی دریچه هایی را به روی شیفتگان سینمای خارجی می گشاید و همین امر معنای ویژه ای برای ما دارد.»

سال گذشته فیلم «رما» محصولی از نت فلیکس و درامی خانوادگی که داستانش در مکزیک روی می دهد نامزد جایزه بهترین فیلم شد و اسکار بهترین کارگردانی را برای آلفونسو کوارون، فیلمساز مکزیکی به ارمغان آورد. در مراسمی که یکشنبه شب برگزار شد برخی «رما» را هموارکننده راه «انگل» می دانستند.

مارک جانسون، تهیه کننده امریکایی و یکی از مدیران آکادمی که نزدیک به دو دهه ریاست کمیته خارجی زبان را بر عهده دارد، گفت: «پنج سال پیش «انگل» به هیچ عنوان برنده جایزه بهترین فیلم نمی شد. ایده اینکه فیلمی خارجی زبان آن قدر بیننده داشته که برنده شود، خارق العاده است.»

با وجود این، نکته ای به خصوص در مورد «انگل» از نخستین اکرانش در جشنواره فیلم کن در ماه مه جایی که نخل طلا را به دست آورد، وجود دارد. همین تحسین بود که فروش 130 میلیون دلاری اش را در گیشه بین المللی رقم زد و زمانی که در امریکا روی پرده رفت 35 میلیون دلار دیگر به آن افزود.

میکی لی که سرمایه گذاری و پخش «انگل» را بر عهده داشته است از طریق نقشش به عنوان معاون رییس رسانه کره ای«CJ Group»، «انگل» را 18 بار دیده است. او در مصاحبه ای در مراسم «ضیافت مدیران» گفت: «اولین باری که فیلم را دیدم فکر می کردم افراد کم درآمد انگل زندگی افراد پردرآمد هستند. بار دوم فیلم را دیدم و فهمیدم آنها انگل همدیگر هستند. این چیزی است که روی همه تاثیر می گذارد اینکه چطور در کنار هم با احترام زندگی کنیم بدون اینکه محدوده ها را زیر پا بگذاریم.»

مدیران آکادمی می گویند کمپانی مستقل «Neon» هم که پخش «انگل» را بر عهده داشت در موفقیت این فیلم نقش بسزایی را ایفا کرد. این استودیو به ریاست تام کین، برخلاف بسیاری از استودیوهای کنترل گر با فراهم کردن امتیازهایی برای روزنامه نگاران مراسم جوایز آنها را به مبلغان شان تبدیل می کنند. به همین ترتیب «انگل» خیالش را با راویانی جذاب راحت کرد.

نت فلیکس برای تبلیغ فیلم هایی همچون «مرد ایرلندی» و «قصه ازدواج» 60 نفر را استخدام کرد اما از آنجایی که «Neon» چنین امکاناتی را نمی تواند در اختیار بگیرد بنابراین با ابتکار تبلیغاتش را پیش برد. برای این منظور بونگ هر جا که می رفت دوربینش را با خود می برد و گردش هایش را ضبط می کرد و با این کار هیجان و لذت را به روندی که با بدبینی و بازارگرایی اشباع شده است، برگرداند. او در این مسیر با تایکا وایتیتی، کارگردان و نویسنده فیلم «جوجو خرگوشه» (برنده بهترین فیلمنامه اقتباسی) دوست شد و احترامی را که برای فیلمسازان پیش از خودش ازجمله مارتین اسکورسیزی و کوئنتین تارانتینو قائل است (کارگردانانی که در این دوره از اسکار به ترتیب با فیلم های «مرد ایرلندی» و «روزی روزگاری... در هالیوود رقیبش بودند) نشان داد. در نتیجه بونگ برای رای دهندگان اسکار شخصیتی کامل بود.

شریل بون آیساکس می گوید: «بونگ سرزنده است و در امریکا جدید به شمار می رود. اگرچه مدتی است که از استعداد او باخبر شده ایم. خود بونگ معتقد است اینترنت به رای دهندگان و در مجموع بینندگان کمک کرده است که به محتوای وسیع تری دسترسی داشته باشند. او در پشت صحنه اسکار گفت: «رسانه های جاری متعددی داریم؛ یوتیوب، شبکه های اجتماعی. امیدوارم روزی برسد که برنده شدن فیلمی خارجی زبان این قدر مساله ایجاد نکند.»

با این حال کسانی که بارها شاهد به آغوش کشیدن تنوع قومیتی از سوی آکادمی بوده اند خیلی زود عملکرد خنثی کننده آن را هم دیده اند. این دست افراد همچنان بدبین هستند. اسپایک لی که سال گذشته نخستین اسکارش را برای فیلمنامه اقتباسی «بلک کنزمن» به دست آورد- یکی از هفت سیاهپوستی که در دوره پیشین رکورد اهدای جایزه به سینماگران سیاهپوست در اسکار را رقم زد- اوایل امسال در مصاحبه با نیویورک تایمز گفت: «پس از مراسم سال گذشته گفتم: امسال دیگر از آن خبرها نیست! یا برای مان ضیافتش می کنند یا قحطی.» یکشنبه شب در مراسم «ضیافت مدیران» وقتی از او پرسیدند فکر می کند پیروزی های «انگل» عدم رعایت تنوع را در بخش های دیگر اسکار امسال جبران می کند، لی ترغیب به پذیرش نشد و گفت: «کشمکش همچنان ادامه دارد.»

مکاشفه اخلاقی انگل ها در دل زندگی روزمره
سید حسین رسولی

فیلم «انگل» به کارگردانی بونگ جون هو را می توان موفق ترین فیلم امسال دانست، چراکه تاکنون بیش از 100 عنوان جهانی ازجمله نخل طلای بهترین فیلم جشنواره کن 2019، بهترین فیلم حلقه منتقدان فیلم نیویورک و حالا هم اسکار بهترین فیلم، کارگردانی، فیلمنامه غیراقتباسی و بهترین فیلم بین المللی را از آن خود کرده است. فیلم «انگل» دارای چندین لایه تحلیلی و انواع دلالت های ضمنی است که هر کدام از این لایه ها چیدمان روایتی و تایم لاین مجزایی دارند بنابراین نباید به سادگی از کنار این فیلم گذشت و به نظر می آید رئالیسمی که در این فیلم استفاده شده در حال گسترش است و دیگر خبری از نئورئالیسم ایتالیایی چون «دزدان دوچرخه» و رئالیسم موج نوی سینمای رومانی مانند «مرگ آقای لازارسکو» نیست و ممکن است «رئالیسم شرقی» تمام رئالیسم های دیگر را ببلعد. روایت فیلم «انگل» تنها به نبرد طبقاتی و خشونت افسارگسیخته سرمایه داری نمی پردازد زیرا که این مسائل در زمینه هستی شناسی قابل بررسی هستند؛ اما نکته مهم تر، توجه کارگردان به شناخت حقیقت و اخلاق معاصر است. روایت بونگ جون هو از منظر «بینامتنیت» به دو کارگردان آسیای شرقی دیگر چون «کیم کی دوک» و «هیروکازو کورئیدا» نزدیک است. کی دوک در فیلم «خانه خالی» یا «تیری آیرون» داستان مردی جوان را روایت می کند که وارد خانه دیگران می شود و بدون اینکه چیزی بدزدد، مدتی در آن جا زندگی می کند و بیشتر دنبال خانواده است. کورئیدا نیز در فیلم «دله دزدها» خانواده ای فقیر را روایت می کند که سرگرم دزدی از فروشگاه ها و عاشق خانواده خود هستند. اگر هر سه فیلم را نشانه شناسی کنیم با دوگانه هایی چون خانواده فقیر در برابر خانواده ثروتمند، عشق در برابر نفرت، سرمایه داری غارتگر در برابر اقتصاد انسانی، زندگی تن آسایان در برابر زندگی فرودستان و... مواجه می شویم. جون هو فیلم هایی چون «برف شکن» و «خاطرات قتل» را نیز ساخته که خبر از دکوپاژهای حرفه ای، دوربین متحرک و پرسه زن در میان زندگی شهری و همچنین روایتی از امر روزمره در شهرهای مدرن می دهد. او کارگردانی معترض است که در فیلم «اوکجا» به صورت کاملا گل درشت به رسوخ سرمایه داری امریکایی در کره جنوبی پرداخت.

وقتی خانواده فقیر، بیکار، درمانده و گرسنه فیلم «انگل» وارد خانه فردی ثروتمند می شوند چون شبح می شوند و از قضا خانواده فقیر دیگری نیز در انباری این خانه مستقر است و همه آنان چون انگل از خانواده ثروتمند ارتزاق می کنند. بونگ جون هو استاد استفاده از استعاره و تمثیل در بستر رئالیستی است و شناخت بسیار دقیقی هم از جامعه انگل وار و طبقات تن آسای اکنون دارد. او سیکلی دیالکتیکی از رفتار انگلی افراد در «جامعه نمایش» (اصطلاح گی دبور) را بازنمایی می کند که در آن ابتدا فرادستان خون فرودستان را می مکند و در ادامه همه چیز برعکس می شود؛ اما یک تفاوت اساسی وجود دارد و آن این است که فرودستان زندگی انگل وار خود را مخفیانه پیش می برند ولی ثروتمندان به صورت قانونی. استعاره مهم آنجاست که خانواده های فرودست باید چون انگل زیر میز و صندلی ها رفت وآمد کنند و زندگی آنان اهمیتی ندارد. بونگ جون هو کارگردانی یکتا در سینمای اکنون است.