آرشیو چهار‌شنبه ۲۳ بهمن ۱۳۹۸، شماره ۴۸۲۵
تاریخ و اقتصاد
۲۲

زوال خانواده ها

براساس آمارهای منتشرشده از سوی بانک جهانی در سال های پایانی پهلوی دوم حدود نیمی از مردم ایران یعنی قریب 46 درصد زیر خط فقر بودند. در خاطرات سولیوان و پارسونز، سفیر آمریکا و انگلیس در تهران به بخشی از این وضعیت اشاره شده است: «تورم اوج تازه ای یافت و نرخ آن به 30 درصد رسید که نسبت به سال های 1975 و 1976، به مراتب بدتر بود. برنامه های دولت برای احداث خانه های ارزان قیمت در شهرها عملی نشده و وضع زندگی در تهران فضاحت بار بود.»

متناسب با همین سیاست ها در سال 56 مهاجرت از روستاها به شهرها به شدت رشد کرد؛ جمعیت سرشاری که سیاست های کشاورزی آنها را در مسیر اضمحلال قرار داده بود و به امید پیدا کردن کار و اشتغال جدید چشم به حلبی آبادهای اطراف تهران دوخته بودند؛ با این حال در نیمه دوم سال 56 نرخ تورم باز هم افزایش پیدا کرد و حتی به 40 درصد رسید. از سوی دیگر مقایسه سطح برخورداری دهک اول تا دهم جامعه از درآمدهای ملی نیز بیانگر بخش دیگری از تورمی است که جامعه و مردم در دوره پهلوی دوم و به ویژه در اواخر عمر این رژیم به آن دچار شده بودند.

در سال 47 یعنی 10 سال قبل از فروپاشی پهلوی دوم، سهم دهک اول از درآمدهای ملی 31/ 1 بوده و سهم دهک دهم یعنی ثروتمندترین گروه جامعه 37/ 37 درصد بوده اما در سال 57 این آمارها تغییر پیدا می کنند و سهم دهک اول به 29/ 1 رسیده و سهم دهک دهم به بیش از 42 درصد افزایش پیدا می کند و این مهم بیانگر این است که طبقات ضعیف در سال های پایانی عمر پهلوی دوم فقیرتر شده اند و طبقات ثروتمند نیز براساس سیاست های نادرست نفتی بر حجم و میزان ثروت خود افزوده اند. در واقع تورم موجود در جامعه بر نابرابری طبقاتی نیز به شدت اثرگذار بوده است. براساس برخی آمارها در بخش مسکن همچنان در سال های پایانی حکومت پهلوی 70 درصد درآمدهای اجاره نشینان صرف هزینه های اجاره می شد و این مساله بیانگر این است که نرخ درآمدها با تورم موجود در جامعه همخوانی نداشته و قشر آسیب پذیر در بهترین حالت توان مانوری 30 درصدی با سطح درآمدی خود داشته است.

آمار بخش مسکن حکایت از این دارد که از سال1345 تا 1355، درصد خانواده های شهری که در یک اتاق زندگی می کردند از 36 به 43 درصد رسیده بود. در واقع نرخ بالای تورم در سال های پایانی رژیم سبب شده بود که زندگی تک اتاقی افزایش پیدا کند. همچنین در آستانه انقلاب اسلامی، 42 درصد از خانواده های تهرانی مسکن مناسبی نداشتند و تهران با بیش از 4 میلیون جمعیت، به رغم درآمدهای سرشار نفتی هنوز سیستم فاضلاب، مترو و حمل ونقل عمومی مناسبی نداشت. از سوی دیگر قدرت خرید مردم نیز به دلیل تورم بالا در همین سال ها کاهش پیدا کرده و به کمترین میزان خود رسیده بود. براساس آمارها درآمد کارمند عادی در سال های پایانی منتهی به عمر پهلوی دوم، ماهانه 500 تا 1200 تومان بود و قیمت پیکان در همین دوران حدود 28000 تومان.