آرشیو دو‌شنبه ۱۴ بهمن ۱۳۹۸، شماره ۳۶۳۸
سیاست
۶

چه کسانی کابینه اول دولت اصلاحات را تشکیل دادند: همه مردان دولت هفتم

علی ایوبی

دهه 70 برای همه مردم ایران به دو قسمت تقسیم می شود که نقطه تقسیم آن انتخابات دوم خرداد سال 76 است. دولت ها نیز در دهه 70 با دولت سازندگی مرحوم آیت الله هاشمی رفسنجانی شروع شد و در نیمه آن دهه، دولت اصلاحات به ریاست محمد خاتمی روی کار آمد. کابینه اول دولت خاتمی در حالی در مرداد 76 به مجلس پنجم معرفی شد که ریاست آن مجلس را حجت الاسلام ناطق نوری، رقیب سرسخت انتخاباتی خاتمی برعهده داشت. خاتمی که مانند خیلی ها فکر نمی کرد در دوم خرداد 76 به عنوان رئیس دولت انتخاب شود، دو ماه فرصت داشت تا کابینه خود را معرفی کند. با معرفی وزرای پیشنهادی این گمانه وجود داشت که ناطق نوری به عنوان بازنده انتخابات بر سر راه خاتمی سنگ بیندازد؛ اما روحیه و اخلاق مندی او نشان داد که گمانه ای اشتباه بوده و تمام کابینه اول محمد خاتمی رای اعتماد گرفتند. هرچند همین مجلس وزیر کشور و وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی را استیضاح کرد. خیلی از اعضای دولت اول اصلاحات همچنان در سپهر سیاسی حضور دارند و جایگاه متفاوتی پیدا کرده اند که به این افراد می پردازیم:

مرحوم حسن حبیبی، معاون اول رئیس جمهوری: محمد خاتمی برای انتخاب معاون خود کار دشواری نداشت. او حسن حبیبی را که در هشت سال دولت سازندگی معاون اول مرحوم آیت الله هاشمی رفسنجانی بود، انتخاب کرد که کارنامه محکمی در کارهای اجرائی داشت. حبیبی دکترای جامعه شناسی و حقوق از دانشگاه سوربن داشت و از افرادی بود که پیش نویس قانون اساسی جمهوری اسلامی را تهیه کرد. در کابینه دولت موقت مرحوم مهدی بازرگان، وزیر ارشاد و در دولت میرحسین موسوی وزیر علوم و آموزش عالی و وزیر دادگستری بود. او در اولین دوره مجلس شورای اسلامی نیز نماینده تهران بود و از سال 68 تا 80 عضو حقوق دان شوران نگهبان بود. حسن حبیبی از سال 70 تا 12 بهمن 91 که درگذشت، در مجمع تشخیص مصلحت نظام عضویت داشت. او در سال 58 و برای اولین دوره انتخابات ریاست جمهوری از سوی حزب جمهوری اسلامی کاندیدا شد؛ اما با 676 هزار رای سوم شد. مرحوم حسن حبیبی در سال 76 نیز برای انتخابات ریاست جمهوری مورد توجه جناح های چپ بود؛ اما کاندیداتوری را نپذیرفت.

حسین مظفر، وزیر آموزش و پرورش: او از لحاظ سیاسی در خط فکری رئیس جمهور نبود؛ اما در کابینه اول خاتمی حضور داشت. مظفر در کابینه دوم خاتمی جای خود را به مرتضی حاجی از چهره های اصلاح طلب داد. او در دوره هفتم و نهم نماینده تهران در مجلس بود. در دولت دوم محمود احمدی نژاد نماینده او در نظارت بر سازمان صداوسیما شد و در مجلس نهم معاونت نظارت مجلس بود. مظفر سخنگوی ائتلاف شامل علی اکبر ولایتی، غلامعلی حدادعادل و محمدباقر قالیباف برای انتخابات ریاست جمهوری سال 92 نیز بود؛ اما چون کاندیدای نهایی مشخص نشد، به عنوان رئیس ستاد انتخاباتی محمدباقر قالیباف انتخاب شد. او هم اکنون عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام است.

قربانعلی دری نجف آبادی، وزیر اطلاعات: او سابقه نمایندگی در دوره های مجلس دوم، چهارم و پنجم را داشت. دری نجف آبادی حدود یک سال و نیم در کابینه هفتم وزیر بود؛ اما در تاریخ 21 بهمن 1377، با افشای قتل های زنجیره ای استعفا داد. او همچنین از مرداد 1383 تا شهریور 1388 دادستان کل کشور بود و اکنون عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و نماینده ولی فقیه در استان مرکزی و امام جمعه اراک و نماینده تهران در مجلس خبرگان رهبری است. بعد از دری نجف آبادی، علی یونسی تصدی وزارت اطلاعات دولت خاتمی را بر عهده گرفت.

حسین نمازی، وزیر امور اقتصادی و دارایی: او که دکترای اقتصاد از دانشگاه اینسبروک اتریش داشت، پیش از ورود به کابینه خاتمی نیز سابقه وزارت داشت. نمازی در دولت های شهید رجایی، شهید باهنر، کابینه موقت آیت الله مهدوی کنی و دولت اول میرحسین موسوی نیز وزیر بود. در دولت دوم خاتمی، طهماسب مظاهری به جای نمازی وزیر شد.

کمال خرازی، وزیر امور خارجه: او که در هر دو کابینه خاتمی وزیر خارجه ماند، در سال 1358 و 1359 معاون سیاسی وزیر خارجه بود. سپس به خبرگزاری ایرنا رفت و تا سال 1368 مدیرعامل آن بود. بعد از آن و تا قبل از وزارت نیز سفیر و نماینده دائم ایران در سازمان ملل بود. او اکنون ریاست شورای راهبردی روابط خارجی جمهوری اسلامی ایران را برعهده دارد.

محمد شریعتمداری، وزیر بازرگانی: در آن زمان چنین وزارتخانه ای وجود نداشت؛ چراکه در تیر سال 90 با وزارت صنایع و معادن ایران ادغام و وزارت صنعت، معدن و تجارت شکل گرفت. خاتمی برای کابینه اول خود شریعتمداری را انتخاب کرد که به حجت الاسلام ری شهری از رقبای انتخاباتی اش نزدیک بود. او از سال 1373 تا 1376 ریاست ستاد اجرائی فرمان امام را برعهده داشت. شریعتمداری تا سال 84 در کابینه خاتمی ماند و در دولت اول حسن روحانی به عنوان سرپرست وزارت ورزش و جوانان انتخاب شد و سپس وزیر صنعت، معدن و تجارت شد. او در سال جاری در آستانه استیضاح استعفا داد و اکنون وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی است.

محمد فرهادی: وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی: او پیش از ورود به کابینه خاتمی سابقه وزارت در وزارتخانه فرهنگ و آموزش عالی در دولت میرحسین موسوی را داشت. در کابینه دوم خاتمی، مسعود پزشکیان به جای فرهادی وزیر شد. فرهادی در سال 92 به مدت یک سال رئیس جمعیت هلال احمر را برعهده داشت و در کابینه اول حسن روحانی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری ایران بود.

محمدرضا عارف، وزیر پست، تلگراف و تلفن: او که پیش از دوم خرداد، ریاست دانشگاه تهران را برعهده داشت، در کابینه دولت هفتم به عنوان وزیر پست، تلگراف و تلفن انتخاب شد؛ اما در سال 79 به سازمان مدیریت و برنامه ریزی رفت. عارف در کابینه دوم خاتمی، معاون اول رئیس جمهور بود. او در سال 92 از طرف اصلاح طلبان کاندیدای ریاست جمهوری شد؛ اما در نهایت به نفع حسن روحانی کناره گیری کرد. عارف در مجلس دهم سرلیست فهرست 30نفره ائتلاف فراگیر اصلاح طلبان بود و به عنوان نفر اول از تهران به مجلس رفت و رئیس فراکسیون امید بود؛ اما برای مجلس یازدهم ثبت نام نکرد.

مرتضی حاجی، وزیر تعاون: او در دولت های شهید رجایی و میرحسین موسوی استاندار مازندران بود. حاجی که ریاست ستاد انتخاباتی محمد خاتمی در سال 76 را برعهده داشت، در دولت اول او به عنوان وزیر تعاون و در دولت دوم، وزیر آموزش و پرورش بود. حاجی بعد از آن به همراه چند نفر دیگر بنیاد باران را پایه گذاشتند. او در سال 96 نیز ریاست ستاد انتخاباتی تهران حسن روحانی را بر عهده داشت.

محمد سعیدی کیا، وزیر جهاد سازندگی: در آن زمان هنوز این وزارتخانه با وزارت کشاورزی ادغام نشده بود. سعیدی کیا، سابقه وزارت در چندین کابینه را دارد که لزوما هیچ گونه تشابه سیاسی با هم نداشتند. او پیش تر در کابینه های میرحسین موسوی و مرحوم هاشمی رفسنجانی وزیر راه و ترابری بود و در کابینه اول خاتمی وزارت جهاد سازندگی را بر عهده گرفت. او در کابینه اول احمدی نژاد نیز وزیر مسکن و شهرسازی بود. سعیدی کیا در دولت اول حسن روحانی، قائم مقام و معاون هماهنگی امور مناطق آزاد و ویژه اقتصادی بود و در سال 93 تا سال 98 رئیس بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی بود.

محمداسماعیل شوشتری، وزیر دادگستری: او نماینده مجلس در دوره اول و دوم بود و از سال 66 تا 68 ریاست سازمان زندان ها را بر عهده داشت. او که در دولت مرحوم هاشمی رفسنجانی وزیر دادگستری بود، در دو دولت خاتمی نیز در این سمت ماند. شوشتری ریاست دفتر بازرسی ویژه رئیس جمهور در دولت حسن روحانی را نیز در کارنامه دارد.

علی شمخانی، وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح: او به مدت یک سال در سال 67 سابقه وزارت سپاه را داشت. بعد از آن تا سال 76 فرمانده نیروی دریایی ارتش و از سال 1369 با حفظ سمت، فرماندهی نیروی دریایی سپاه را نیز برعهده داشت. شمخانی در هر دو دولت خاتمی وزیر دفاع بود. او در سال 80 کاندیدای ریاست جمهوری شد اما رای نیاورد. شمخانی اکنون دبیر شورای عالی امنیت ملی و نماینده مقام معظم رهبری در این شورا است.

محمود حجتی، وزیر راه وترابری: او که از چهره های اصلاح طلب محسوب می شود، پیش از وزارت در دولت هفتم استاندار سیستان و بلوچستان بود. حجتی در کابینه اول خاتمی وزیر راه و ترابری بود و در کابینه دوم به وزارتخانه جهاد کشاورزی رفت. او در کابینه اول و دوم حسن روحانی نیز وزیر جهاد کشاورزی بود که چندی پیش استعفا داد و اکنون مشاور رئیس جمهور در امور کشاورزی و امنیت غذایی است.

غلامرضا شافعی، وزیر صنایع: او در کابینه میرحسین موسوی نیز سابقه وزارت صنایع را داشت و در دولت هاشمی رفسنجانی وزیر تعاون بود. شافعی معاونت نظارت راهبردی رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور را در دولت حسن روحانی در کارنامه دارد.

اسحاق جهانگیری، وزیر معادن و فلزات: او که سابقه نمایندگی در مجالس دوم و سوم را دارد، از سال 71 تا 76 استاندار اصفهان بود. او در کابینه دوم خاتمی نیز وزیر صنایع و معادن بود. با روی کار آمدن دولت حسن روحانی به عنوان معاون اول او مشغول به کار شد. جهانگیری که از نیرو های اصلاح طلب کابینه روحانی محسوب می شود، در سال 96 کاندیدای ریاست جمهوری شد اما به نفع حسن روحانی کناره گیری کرد.

مصطفی معین، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری: او در کابینه مرحوم هاشمی رفسنجانی نیز وزیر فرهنگ و آموزش عالی بود. معین که در سال 76 نماینده اصفهان در مجلس پنجم بود، در همان مجلس نیز برای وزارت علوم دولت خاتمی رای اعتماد گرفت. او تا سال 82 در این سمت بود اما استعفا داد. معین در سال 84 به نمایندگی از سوی اصلاح طلبان کاندیدای ریاست جمهوری شد اما رای نیاورد.

عطاالله مهاجرانی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی: او در مجلس اول نماینده شیراز و در دولت میرحسین موسوی و مرحوم هاشمی رفسنجانی، معاون پارلمانی بود. او در کابینه اول خاتمی به عنوان وزیر و سخنگوی دولت فعالیت می کرد. مهاجرانی در سال 78 از سوی مجلس پنجم استیضاح شد اما دوباره رای اعتماد گرفت اما در سال 79 استعفا داد.

حسین کمالی، وزیر کار و امور اجتماعی: او در دو دولت مرحوم هاشمی رفسنجانی و کابینه اول خاتمی وزیر کار و امور اجتماعی بود. کمالی سابقه سه دوره نمایندگی در مجلس را هم دارد و دبیرکل حزب اسلامی کار است.

عیسی کلانتری، وزیر کشاورزی: او در کابینه میرحسین موسوی و مرحوم هاشمی نیز وزیر کشاورزی بود. کلانتری در کابینه دوم حسن روحانی، معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست است.

عبدالله نوری، وزیر کشور: او که سابقه نمایندگی در مجلس دوم و پنجم را دارد، پیش تر سابقه نمایندگی امام در جهاد سازندگی و سپاه را داشت. نوری در کابینه اول مرحوم هاشمی نیز وزیر کشور بود. او در کابینه اول خاتمی نیز به عنوان وزیر انتخاب شد اما در 30 خرداد 1377 استیضاح و برکنار شد. بعد از او موسوی لاری وزیر کشور شد. نوری رئیس شورای شهر اول تهران بود. او که مدیرمسئول روزنامه خرداد بود، در دادگاه محکوم شد و به زندان رفت.

علی عبدالعلی زاده، وزیر مسکن و شهرسازی: او که سابقه نمایندگی مجلس در دوره های دوم و سوم را داشت، در دولت هاشمی رفسنجانی استاندار آذربایجان شرقی بود و در دو دولت محمد خاتمی وزارت مسکن و شهرسازی را بر عهده داشت.

بیژن زنگنه، وزیر نفت: او در دولت میرحسین موسوی پنج سال وزیر جهاد سازندگی و یک سال وزیر نیرو بود. زنگنه در دو دولت مرحوم هاشمی و محمد خاتمی نیز وزیر نفت بود و اکنون نیز در دو کابینه حسن روحانی وزیر همین وزارتخانه است.

حبیب الله بی طرف، وزیر نیرو: او عضو کمیته مرکزی دانشجویان مسلمان پیرو خط امام است که در آبان سال 58 سفارتخانه آمریکا را اشغال کردند. او از سال 1365 تا 1368 استاندار یزد بود و سپس معاون آموزشی وزارت نیرو شد. بی طرف در دو کابینه خاتمی وزیر نیرو بود. حسن روحانی نیز برای دولت دوم خود او را برای همین وزارتخانه به مجلس معرفی کرد اما رای نیاورد.