آرشیو دو‌شنبه ۱۴ بهمن ۱۳۹۸، شماره ۳۶۳۸
جهان
۷
در حوالی میدان سرخ

روسیه و چین از قدرت سیبری تا کرونا

احمد وخشیته

این روزها که ویروس کرونا به صدر اخبار جهان آمده است، ناگزیر نه تنها ملت ها، بلکه دولت ها نیز ملاحظاتی را در برابر کشور چین که بیش از یک میلیارد و 350 میلیون جمعیت را در خود جای داده است، اتخاذ می کنند.

روسیه و چین در حدود چهار هزار و 200 کیلومتر مرز دارند که 650 کیلومتر آن زمینی و مابقی آبی است. همچنین از سوی دیگر مسکو یکی از مسیرهای اصلی ترانزیت هوایی چینی ها برای سفر به اروپا و خاورمیانه است؛ ازهمین رو فدراسیون روسیه یکی از کشورهایی است که در معرض مستقیم و بدون واسطه این ویروس کشنده قرار دارد. اگرچه چند روز پیش برخی رسانه ها از شناسایی چند مسافر چینی آلوده به کرونا در هتل «فور سیزن» در میدان سرخ مسکو خبر داده بودند، اما سازمان پیشگیری از بیماری های واگیردار در روسیه این موضوع را تکذیب و اعلام کرد که تاکنون تنها دو تبعه چینی در سیبری شناسایی شده اند که به این ویروس کشنده چینی مبتلا هستند.

پروازی که در مسکو فرود نیامد

بعدازظهر روز شنبه پرواز آلمانی از شهر ووهان چین به مقصد فرانکفورت طبق برنامه باید در مسکو توقف می کرد، اما روسیه از فرود این هواپیما از مبدا چین ممانعت کرد و ناگزیر خلبان ناچار به فرود در هلسینکی شد. به نظر می رسد به دنبال جلسه شورای امنیت ملی روسیه به ریاست ولادیمیر پوتین، کرملین سیاست های عملیاتی ویژه ای را برای مقابله با کرونا اتخاذ کرده است. اگرچه دفتر مطبوعاتی رئیس جمهور اطلاعاتی در رابطه با سیاست های اتخاذشده برای مقابله با کرونا اعلام نکرد، اما به نظر می رسد با توجه به حضور رئیس شورای فدراسیون روسیه، رئیس مجلس دوما، دبیر شورای امنیت و وزیر خارجه در این جلسه می توان به اهمیت و میزان عملیاتی بودن تصمیم گیری ها پی برد.

پس از این جلسه، وزارت خارجه روسیه طی بیانیه ای اعلام کرد که ورود به خاک روسیه از طریق پاسگاه های مرزی زمینی میان روسیه و چین در شرق دور و کالینینگراد و همچنین مرز هوایی و دریایی برای اتباع چینی ممنوع است و برای آنها ویزا صادر نمی شود.  باوجوداین به نظر می رسد سیاست های تدافعی در مقابل کرونا، نه تنها لغو روادید برای اتباع چینی، بلکه فراتر از آن لغو مسیرهای ترانزیت از مبدا چین را نیز دربر می گیرد؛ چراکه پروازی که روز یکشنبه از مبدا این کشور به مقصد آلمان باید مطابق برنامه در فرودگاه مسکو توقف می کرد، با ممانعت مسکو مواجه شد؛ خبری که البته هنوز مقامات روسی به طور رسمی آن را اعلام نکرده اند، اما ریانووستی به نقل از یک منبع آگاه صحت آن را تایید می کند.

روسیه و چین، شراکت در سپهر رقابت

بعید به نظر می آید که پژوهشگری به تبیین روابط مسکو و پکن بپردازد و سخنی از همکاری های گسترده این دو کشور عضو شورای امنیت سازمان ملل به میان نیاورد؛ دو ابرقدرتی که قطب جدیدی را در نظام بین الملل به وجود آورده و بسیاری از بازیگران منطقه ای را ذیل دکترین شرق گرایی به خود معطوف کرده اند.

همکاری هایی که یک بال آن مشارکت کلیدی در سازمان های فرامنطقه ای و بین المللی مانند شانگهای، بریکس و اتحادیه اقتصادی اوراسیایی است و بال دیگر آن، تعاملات گسترده اقتصادی و به ویژه در حوزه انرژی است. تا به آنجا که چین به عنوان بزرگ ترین شریک تجاری روسیه به شمار می آید و در جست وجوی همگرایی دو کشور در مقابل رویکرد آفندی آمریکا، تراز تجاری میان مسکو و پکن با رشد قابل ملاحظه ای روبه رو شده و به بیش از 108 میلیارد دلار در سال رسیده است که به نظر می رسد به دنبال افتتاح خط لوله قدرت سیبری در پایان سال 2019، این رقم در سال جدید رشد قابل ملاحظه ای را شاهد باشد؛ چراکه به موجب این خط لوله سه هزارکیلومتری تا سال 2025، سالانه 38 میلیارد مترمکعب گاز طبیعی از روسیه به چین منتقل می شود و شرکت ملی نفت چین مطابق قرارداد می بایست 85 درصد آن را خریداری کند.

اگرچه یک ضرب المثل روسی می گوید، جایی که دوستی پایدار وجود دارد، کارها به خوبی پیش می رود؛ اما درعین حال باید توجه داشت که مسکو و پکن در سایه همکاری ها و شراکت گسترده خود، اما رقابتی جدی را نیز در آسیای مرکزی دنبال می کنند. چینی ها نه تنها در حوزه ترانزیت موسوم به جاده ابریشم به دنبال اجرای طرح موردنظر خود هستند، بلکه گفته می شود در حوزه های نظامی نیز در فضای سکوت به طراحی و تولید موشک هایی مشغول هستند که بسیار فراتر از پیمان INF بود و حتی برخی کارشناسان بر این عقیده هستند که خروج آمریکا از این پیمان درواقع بهانه ای بود تا در قالب توافقی جدید، چینی ها را نیز ملزم به رعایت چارچوب های بین المللی کنند؛ موضوعاتی که حال کرملین نسبت به آن با ملاحظات خویش تامل می کند. باوجوداین آنچه این دو قدرت فرامنطقه ای در شرق را کنار یکدیگر قرار داده است، سیاست خارجی واقع گرایانه مبتنی بر منافع برد- برد است. در شماره بعدی در حوالی میدان سرخ بیشتر به فرصت ها و چالش های پیش روی مسکو و پکن خواهم پرداخت.