آرشیو چهار‌شنبه ۲۳ بهمن ۱۳۹۸، شماره ۵۵۹۸
زندگی
۱۳

در این گزارش با یک تجربه ژاپنی برای پرورش گل آشنا خواهید شد

توپی که گل می شود!

زینب خزایی

پارسال همین موقع ها نوشته بودم چرا بعضی ها همه اش روزشماری می کنند بهار بیاید تا از شر این سرما راحت شوند و زودتر برسند به سبزی و رشد و رویش. زمستان که غصه ندارد. به شرطی که خودتان آستین بالا بزنید و هوای خانه را تازه و بهاری کنید. امسال در این ایام روزهای سردی را داریم سپری می کنیم. ممکن است در جایی زندگی کنید که برف و بارانش زیاد است یا به خاطر سوز سرما مجبور باشید وقت بیشتری را در خانه بگذرانید. همین را به فرصتی تبدیل کنید برای ساختن تجربه های تازه. مثل چه؟ می گویم برایتان. درست کردن کوکه داما. گلدان هایی مثل تور بسکتبال که به جای قرار گرفتن تور در توپ، گیاهان زیبایی کاشته شده که آدم را به هوس می اندازند برای داشتن شان.

 کوکه داما از کجا آمده؟

می گویند اصل و اساس آن برمی گردد به مکتب وابی سابی ژاپن. «وابی» به معنی «ستایش و زیبا دیدن اندوه، فقر و سادگی» و «سابی» به معنای «ستایش و زیبا دیدن پیری،کهنگی، تنهایی و دلتنگی» است. و این اصطلاح برای توصیف زیبایی آثاری استفاده می شود که تمایل به طبیعی بودن و سادگی و حتی معمولی بودن دارند و از تفاخر و خودنمایی گریزان اند. به همین خاطر بیشترین تاکید کوکه داما بر نشان دادن زیبایی گیاه است تا گلدان. در نتیجه کوکه داما گلدان ندارد.

 قدیمی است یا جدید؟

در قدیم ژاپنی ها برای قشنگی، بخشی از ریشه بونسای را از خاک بیرون می گذاشتند. به مرور زمان خزه ها روی ریشه ها نشستند و استفاده از بوته ها درخانه جای درختان کوچک را گرفت. همین بوته ها اول در کاسه ای ساده و دست ساز قرار می گرفتند و بعد کم کم تبدیل به کوکه داما شدند.

 کوکه داما چیست؟

kokedama   یک روش باغبانی است که در آن ریشه های گیاه در خزه و نوعی گل مخصوص پیچیده، با نخ بسته شده و آویزان می شوند،koke  به معنی خزه و  damas به معنی توپک است. این توپ خزه ای مثل یک گلدان برای گیاهان زینتی و تلفیقی از هنر مدرن و علم باغبانی است. می توان گفت کوکه داما در واقع یک نوع بونسای تغییرشکل یافته است که به گلدان نخی و باغ معلق هم شهرت دارد.

 چرا در دنیا همه گیر شده؟

به خاطر ظاهر جالب و متفاوتش و همچنین کم جا بودن و داشتن کاربرد آویزی در خانه، پایش را از قرن هفدهم در ژاپن فراتر گذاشته و تا کنون مورد استقبال زیادی در دنیا قرارگرفته است.

 مواد لازم برای ساخت کوکه داما

 خاک پیت ماس یا خاک بونسای، خاک کاکتوس، خاک رس، خزه معمولی، نخ کنفی، قیچی و آب.

 روش ساخت گام به گام

  گیاه را از محل زندگی کنونی اش (گلدان یا باغچه) جدا و ریشه هایش را هرس کنید.

  گیاه را در دمای اتاق خیلی سریع با آب خیس کنید. 

  آب اضافی خزه هایی را که یک ساعت قبل در آب خیسانده اید، بگیرید و آن را دور ریشه ها بپیچید و با نخ کتان ببندید. خزه می تواند خزه ورقه ای یا معمولی باشد.

  بعد خاک ها را با آب خوب مخلوط کنید تا یک گل چسبنده درست شود. نسبت آنها بهتر است هفت (پیت ماس) به سه (بونسای) باشد. یعنی هفت قسمت پیت ماس و سه واحد خاک بونسای. اگر پیت ماس نداشتید، می توانید از خزه معمولی هم استفاده کنید. دلیل استفاده از پیت ماس در باغبانی حفظ رطوبت خاک و جلوگیری از خشک شدن سریع گیاه است.

نکته: به طور کلی مقدار خاک و خزه بستگی به اندازه گیاه دارد.

  در آخر گل را به صورت توپکی دور ریشه بپیچید و روی آن را با لایه های نازک خزه بپوشانید و با نخ آنها را محکم ببندید. آنقدر نخ دور توپک بپیچید که خزه ها کاملا ثابت شوند و نریزند. چون قرار است گیاه خود را از این نخ آویزان کنید هرچه نخ پیچی بیشتر باشد بهتر می تواند وزن گیاه را تحمل کند.

نکته: می توانید در مراحل اولیه از قرقره مشکی برای زیر کار استفاده کنید و روی آن را با نخ کنفی رنگی هماهنگ با دکوراسیون خانه به صورت تزئینی بپیچید.

  در پایان، خزه ها را با آب اسپری کنید.

  حالا کوکه دامای شما آماده است و می توانید با یک تیر دو نشان بزنید. آن را یا روی ظروف تزئینی مثل بشقاب یا کاسه های تخت قرار دهید یا به صورت یک گلدان آویز استفاده کنید تا هم گلدان داشته باشید و هم وسیله زینتی.

 گیاهان مناسب برای کوکه داما

در شرایط فعلی که هوای تمام خانه یک دماست می توان بیشتر انواع گیاهان آپارتمانی را برای کوکه داما استفاده کرد. اما دقت کنید گیاهانی برای این روش مناسبند که سازگاری بیشتری با حداقل های محیطی داشته باشند. مثل قاشقی، اسپاتی فیلوم، برگ انجیری، پوتوس و سرخس.

 اما بهتر است گیاهی را انتخاب کنید که:

 الف-نیازهایش با شرایط محیطی داخل منزل شما اعم از نور، دما و رطوبت هماهنگ باشد تا ماندگاری بیشتری داشته باشند.

ب- به نور متوسط نیاز داشته باشد و لازم نباشد آن را مدت زیادی در مقابل آفتاب قرار دهید. چون نور مستقیم باعث خشک شدن و از دست دادن رطوبت کوکه داما می شود و رنگش را به مرور زمان قهوه ای می کند.

ج- از کاکتوس و ساکولنت درکوکه داما استفاده نکنید. چون خاک مناسب کاکتوس ها شنی است و این خاک به خاطر میزان چسبندگی کمش، قابل شکل دهی نبوده و به درد ساخت توپک نمی خورد. از طرفی خزه کوکه داما، خودش عاملی برای تحمیل رطوبت اضافه به گیاه است و همین عامل باعث گندیدگی گیاه می شود. اگر مجبور به استفاده از کاکتوس و ساکولنت شدید، مقدار آبیاری را کمتر کنید. 

د- کوکه داما را می توان با گیاهان چوبی مثل درختان کوچک هم ساخت و در فضای باز نگهداری کرد اما نگهداری در فضای باز کمی سخت است، چون تبخیر آب و خشکی در هوای آزاد سریع تر اتفاق می افتد.

 پرستاری از کوکه داما
آبیاری

بهترین شاخص برای تشنگی کوکه داما سبک شدن وزن آن است.

 البته اندازه و نوع گیاه و شرایط محیطی مثل نور و دمای محیط هم بر زمان آبیاری موثرند. 

 طبیعتا در فصول گرم سال به آب بیشتری نیاز دارد. 

 بهترین روش آبیاری گذاشتن آن در ظرف آب به مدت دست کم پنج دقیقه است. اما خود گیاه نباید غرقاب شود.

 بعد از اتمام آبیاری، صبر کنید آب اضافی خارج شود بعد آن را به سرجای اصلی اش برگردانید. 

 نشانه های آبیاری زیاد: سیاه شدن ساقه های پایینی گیاه، زرد شدن و ریختن برگ ها

 نشانه های آبیاری کم: پژمردگی گیاه، سوختگی نوک برگ ها

نور

نور مستقیم خورشید اغلب باعث سوختگی برگ ها و خشک شدن سریع کوکه داما می شود. پس بهتر است اگر گیاهتان نوردوست است آن را نزدیک پنجره ای قرار دهید که پرده دارد. گیاهانی را هم که به نور کمتری احتیاج دارند روی میز کار یا در فضای داخل اتاق بگذارید.

دما

دمای مناسب برای کوکه داما همان دمای اتاق است. یعنی نه سرمای زیاد می خواهد نه گرما. اما نباید در مجاورت دستگاه های گرمایشی، سرمایشی، تهویه و جریان باد شدید باشد، چون موجب خشکی توپک می شود.

غبارپاشی

یکی از نکات بسیار مهم در نگهداری کوکه داما حفظ رطوبت آن است. اگر احساس کردید فضای خانه خشک است هر صبح آن را آب پاشی کنید یا می توانید برای تنظیم رطوبت هوا روش هایی مثل گذاشتن ظرف آب روی بخاری یا یک ظرف سنگریزه و آب در زیر گلدان یا دستگاه بخور و... استفاده کنید.

تغذیه

 در چندماه اول نیاز به تغذیه ندارد چون خاک آن به اندازه کافی مواد غذایی دارد اما بعد از چهارماه حتما کوددهی آن با کود مایع را مد نظر قرار دهید.

 کودهای مایع را بایستی طبق دستورالعمل در آب حل کنید و همراه آب آبیاری به گیاه بدهید یا روی برگ های آن اسپری کنید.

 بهترین فصول کوددهی بهار و تابستان است.

هرس

هرس یعنی حذف برگ های خشک و زرد گیاه. 

تعویض

بسته به نوع گیاه، میزان رشد ریشه و شرایط محیطی آن می توانیم اقدام به تعویض کوکه داما کنیم. وقتی ریشه گیاه از توپ خزه بیرون بزند یعنی وقت تعویضش رسیده است.