آرشیو دو‌شنبه ۱۴ بهمن ۱۳۹۸، شماره ۳۶۳۸
دیپلماسی
۱۵
گزارش

جانشین موگرینی با ظریف، روحانی و لاریجانی دیدار می کند: سفر حامی برجام به تهران

امروز تهران میزبان یک میهمان اروپایی است؛ جوزف بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا که چندماهی است جانشین فدریکا موگرینی شده ، امروز برای اولین بار به تهران می آید. او قرار است در این سفر دوروزه با حسن روحانی رئیس جمهوری، علی لاریجانی رئیس مجلس و محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه دیدار و گفت وگو کند. اگرچه نفس این سفر مثبت است و می توان آن را نشانه ای امیدوارکننده دانست اما وضعیت فعلی برجام نتیجه این دیدارها و ملاقات ها را تحت الشعاع قرار خواهد داد. برجام در ماه های گذشته دستخوش تحولاتی شده که می توان نقطه آغاز آن را خروج آمریکا از این توافق دانست. اردیبهشت گذشته و درست یک سال بعد از خروج آمریکا از برجام، اروپایی ها به هیچ یک از تعهداتی که اعلام کرده بودند عمل نکردند و ایران در واکنش به این بی عملی، گام های کاهش تعهدات هسته ای را آغاز کرد. گام هایی که با استراتژی «هیچ در برابر هیچ» تنظیم شده بود. پنج گام با فاصله دو ماه برداشته شد و در گام آخر تمام تعهدات هسته ای ایران لغو شد.

گام آخر ایران با واکنش جدی اروپایی ها مواجه شد. اگرچه آنها در گام های پیشین هم به ایران هشدار داده بودند اما در این نوبت، اروپایی ها مکانیسم حل اختلاف را فعال کردند. بریتانیا، فرانسه و آلمان 14 ژانویه /24 دی به طور رسمی ایران را متهم به تخطی از اصول برجام کردند. این اقدام کمتر از 10 روز پس از آن صورت گرفت که ایران گام پنجم خود را در کاهش تعهدات برجامی اعلام کرد. ایران در واکنش به این اقدام، اعلام کرد که این همان مسیری است که پیش تر ایران رفته و به نتیجه ای نرسیده است. بر اساس یکی از بندهای مندرج در توافق جامع هسته ای، سازوکار حل اختلاف در نهایت می تواند به طور خودکار تمام تحریم های بین المللی گذشته شورای امنیت علیه ایران را بازگرداند.

جوزف بورل در این شرایط به ایران سفر می کند. شرایطی که ایران تحت تحریم های آمریکا قرار گرفته و با قطع ارتباط بانکی و سوییفت مبادلات بانکی نیز با مشکل مواجه شده و عملا دادوستد با ایران تحت تحریم درآمده، مگر بخشی که به صورت غیررسمی انجام می شود.

بورل زمان مکانیسم را تمدید کرد

جوسپ بورل از مهرماه امسال سکاندار سیاست خارجی اتحادیه اروپا شد و تا پیش از آن وزیر خارجه اسپانیا بود. بورل یک ماه پس از تصدی مقام هماهنگ کننده عالی سیاست خارجی اتحادیه اروپا در گفت وگو با روزنامه اسپانیایی El País، در پاسخ به این سوال که آیا باید خط قرمزی برای ایران در زمینه فعالیت های هسته ای تعیین کرد، گفت: ما تا حد زیادی خواهان دوام برجام هستیم. از مقامات ایرانی می خواهیم هر کاری را که برای زنده نگه داشتن توافق لازم است، انجام دهند و اینکه کاری انجام دهند که به ازبین رفتن برجام منجر شود، اشتباه بزرگی خواهد بود. بورل همچنین با اظهار پایبندی سرسختانه به برجام، افزود: ما به دوستان ایرانی مان می گوییم ممانعت برای از بین رفتن توافق، بهترین کاری است که می توانند انجام دهند.

اگرچه در ابتدای سرکارآمدن بورل، مکانیسم ماشه توسط اروپایی ها فعال شد اما او همچنان به دنبال حفظ این توافق است. این در حالی است که برخی کارشناسان در این حوزه معتقدند اروپایی ها با این اقدام به دنبال خرید زمان بیشتر برای حفظ توافق هستند. بورل اوایل بهمن ماه با انتشار بیانیه ای از تمدید بازه زمانی مکانیسم حل اختلافات در برجام خبر داد. بورل در این باره گفت: به دلیل پیچیدگی مسائل موجود، بر سر اینکه به زمان بیشتری نیاز است، به توافق رسیده ایم. بنابراین این بازه زمانی را تمدید می کنیم. بعید نیست بررسی ابهاماتی که به نظر بورل در مکانیسم حل اختلاف دیده می شود جزء یکی از محورهای اصلی ملاقاتش با ظریف و تیم مذاکره کننده باشد.

منفعت اروپا از برجام

طبق گزارشی که ایرنا نوشته «مکانیسم حل اختلاف پیش بینی شده در برجام این گونه است که اگر یکی از طرف های برجام به این جمع بندی برسد که طرف دیگر به تعهدات ذکرشده در این توافق پایبند نیست، می تواند به کمیسیون مشترک شکایت کند. این کمیسیون، در چارچوب برجام و برای نظارت بر اجرای این توافق تاسیس شده است. اگر در 35 روز، شکایت آن گونه که شاکی می خواهد حل نشود، شاکی می تواند موضوع حل نشده را به عنوان دلیلی برای توقف اجرای تعهدات برجام در نظر بگیرد و به شورای امنیت سازمان ملل اطلاع دهد که موضوع حل نشده، متضمن عدم اجرای چشمگیر است. پس از آن، شورای امنیت 30 روز وقت دارد تا درباره استمرار تعلیق تحریم ها یا بازگرداندن آنها قطع نامه صادر کند. اگر در این مدت، شورای امنیت نتواند در این خصوص قطع نامه صادر کند، تمام تحریم های شورای امنیت سازمان ملل که قبل از برجام برقرار شده بودند، به طور اتوماتیک بازمی گردند. به این سازوکار، مکانیسم ماشه (Snapback) یا بازگشت سریع تحریم ها هم می گویند. نکته مهم این سازوکار این است که بازگشت تحریم ها، قابل وتو نیست».