آرشیو دو‌شنبه ۱۴ بهمن ۱۳۹۸، شماره ۳۶۳۸
روزنامه فردا
۱۶
آکادمی

یک جنگ جهانی دیگر

دکتر بابک زمانی

در هفته های اخیر جهان درگیر نیروهایی شده بود که او را آرام آرام به سوی جنگی خون بارتر از جنگ های گذشته، جنگی میان انسان با انسان در مناسباتی کاملا انسانی و ازهمین رو بی رحم، حیله گر و خشونت آمیز سوق می دادند. ناگاه صوراسرافیل جنگی از نوعی دیگر، از گوشه ای دور و دور از انتظار طنین انداز شد؛ جنگی از نوع جنگ انسان با طبیعت و ازاین رو جنگی آخرالزمانی! گویی می گفت به صدای بلند که به سلاح ها و حیله هایت غره مباش، فقط یک جهش ژنتیکی در رده ای از ویروس ها می تواند طومار تو را در هم بپیچد و بنیادت را بر باد دهد. جنگ انسان با انسان در حماقت اجتناب پذیر بشر ریشه دارد، اما جنگ با طبیعت مظلومیتی اجتناب ناپذیر است! خواه ناله های نقش بسته بر دیوار غارها و خواه فریادهای «امید» از سوراخ پنجره های ساختمان های «ووهان». جنگ انسان با انسان چاره اش دروغ است و فریب و خرافات از هر نوع، جنگ انسان با طبیعت چاره ای جز راستی و دانش آن هم از روزآمدترین و پیراسته ترینش ندارد. طبیعت از منکران حقیقت و مرتدان کیش دانش انتقامی سخت می گیرد. جنگ انسان با انسان جنگ ملت هاست با یکدیگر اما آن جنگ دیگر، جنگ همه ملت هاست با طبیعت؛ جنگی که ملت ها بسته به توانایی و دانش شان، بسته به فاصله ای که با خرافه و دانش، با انضباط و کارآمدی دارند، با آن به نبرد می پردازند. صدمه می بینند یا سالم تر می مانند. به یاری دیگر کشورها می روند یا سربار نبرد بین المللی می شوند! توفان ها، سیل ها، زلزله ها و البته ویروس ها همراهان دیرین بشر هستند؛ همراهانی که نه فقط شکل و قیافه و ظاهر ما که حتی رفتارهای ما هم در تقابل و تعامل با آنان شکل گرفته است و هر بار جلوه ای اساطیری اما به رنگ آن دوران به خود گرفته اند و محملی شده اند برای واهمه های بی نام ونشان آن دوران. زمانی طاعون و جذام بخش هایی از کره مسکونی شامل اروپا را درنوردیدند. بخش مهمی از الهیات مسیحی در رویارویی اجتناب ناپذیر با آنها شکل گرفت. هم زمان لباس الهه مرگ و الهه بخشندگی بر تن پوشیدند. از یک طرف بیماران را از خود می راندند یا محصور می کردند و از طرف دیگر، تقدیس شان می کردند و بوسه بر دست هایشان را موجب بخشایش گناهان می دانستند. طاعون در حالی که از دروازه های شهرها می گذشت و ساکنان را با وجود همه نذر و نیازهای کلیسا به کام مرگ می برد، خود محملی شد برای ترس و اضطراب هزاره اول بعد از میلاد، هزاره استبداد، خرافات و سرما؛ تجسم زمینی و قابل درک این ترس، این اجتناب ناپذیری و این سرمای استخوان سوز. چند قرن بعد مدرنیته و دانش موفق تر بودند. آنگاه که پرزیدنت پیروز جنگ جهانی دوم روزولت، در ابتدا مغلوب جنگ جهانی با فلج اطفال شد، ولی در ادامه در حالی که بر صندلی چرخ دار نشسته بود، جنگ با نازیسم، جنگ با فلج پاها و جنگ با فلج اطفال را چنان پیش برد که جان سخت ترین این دشمنان فلج اطفال هم چهار، پنج دهه بعد، سال ها بعد از مرگ او چشم از کره ما فروبست. بنا بر اسناد، نبرد شخصی او با فلج پاها هم موفقیت آمیز بود. او با وجود فلج هر دو پا توان انجام هر کاری حتی رانندگی را هم پیدا کرد. همین الان آنفلوآنزا هرساله پیش ماست و سالانه تعداد زیادی از میان سالمندان و ناتوانان را به کام مرگ می فرستد. هول و هراس از این ویروس جدید کرونا هم از جنس همه این هول و هراس های قدیم، تحت تاثیر واهمه های بی نام ونشان زمانه و دوران ماست. طاعون مدرنی که فقط با سلاح دانش، نظم و انضباط و مهم تر از همه «امید» می توان به مصاف آن رفت. با وجود زمینه ها و بحران های پی درپی جامعه ما که به دنبال تجسمی عینی می گردند و آن را در یک اپیدمی بیماری می یابند، عوامل امیدوارکننده هم در کشور ما کم نیستند. با وجود مشکلات و بحران های جدی در سیستم سلامت کشور که ریشه در مسائل بنیادین اجتماعی ما دارند، باید گفت شبکه به هم پیوسته بهداشت و درمان در کشور ما که دورترین نقاط کشور را به مرکز و به یکدیگر می پیوندد، یادگار آرمان های اول انقلاب است؛ سیستمی که بسیاری از کشورها فاقد آن هستند اگرچه در کشور ما هم به تمامی کارایی نیافت، اما تسمه نقاله ای است که «بالقوه» قادر است فقط با یک بخشنامه و دستورالعمل فعالیت های بهداشتی و درمانی را در همه کشور هماهنگ کند. به علاوه مدیران و کارشناسان میانی وزارت بهداشت و مدیران گروه های آموزشی و تخصصی پزشکی با وجود سیاست ها و وزارت های مختلف با کمترین امکانات و بیشترین مشکلات مانع ازکارافتادن سیستم درمان و آموزش پزشکی در کشور شده اند. اینها از سالم ترین و کوشاترین ساختارهای اجرائی کشور هستند که بارها نشان داده اند اگر هم زمان مورد وثوق مقامات بالا و مردم قرار گیرند و به بسیاری از امکانات دسترسی مستقیم داشته باشند، قابل اطمینان ترین گروه برای هزینه کرد امکانات هستند و قطعا توان بالایی از خود به نمایش خواهند گذاشت.