آرشیو دو‌شنبه ۱۴ بهمن ۱۳۹۸، شماره ۳۶۳۸
روزنامه فردا
۱۶
قلم سبز

آیا از خواب غفلت بیدار می شویم؟!

مهندس محمد درویش

یک گزارش معتبر بین المللی که هفته گذشته در مجمع جهانی اقتصاد داوس ارائه شد، می گوید: در حالی که میزان مصرف کالا از سوی بشر از مرز باورنکردنی سالانه صد میلیارد تن هم عبور کرده است، اما مقدار بازیافت کالا به نسبت کاهش یافته است. این در حالی است که شتاب استخراج ناپایدار سوخت های فسیلی، فلزات، مصالح ساختمانی و درختان آشکارا سبب کاهش تاب آوری و افزایش تخریب بوم سازگان های خشکی/دریایی در سراسر کره زمین  شده و بر شدت جهان گرمایی افزوده است. نگارندگان گزارش هشدار می دهند: رفتار آدمی با منابع طبیعی دنیا به نحوی است که انگار آنها بی پایان هستند؛ رخدادی که جهان را به سوی فاجعه سوق می دهد. درواقع میزان مصرف از سال 1970 چهار برابر شده، در حالی که در این مدت جمعیت دنیا فقط دو برابر افرایش یافته است. در طول دو سال گذشته مقدار مصرف هشت درصد افزایش پیدا کرده، اما بازمصرف از 9٬1 درصد فقط به 8٬6 درصد رسیده است. گزارش نامبرده از سوی اندیشکده Circle Economy تهیه شده است. این گزارش نشان می دهد در حد متوسط، هر نفر از جمعیت کره زمین سالانه بیش از 13 تن مواد گوناگون مصرف می کند، اما این گزارش همچنین به این نتیجه رسیده است که برخی ملت ها گام هایی در مسیر اقتصاد چرخشی بر مبنای بازچرخانی انرژی برمی دارند و می کوشند  میزان پسماند و آلودگی را به صفر نزدیک کنند. هارالد فریدل، مدیر اجرائی اندیشکده نامبرده، می گوید: «اگر ما با منابع جهانی همچنان طوری رفتار کنیم که انگار آنها پایان ناپذیرند، خطر یک فاجعه را به وجود می آوریم. دولت ها باید فورا اقداماتی برای  اقتصاد چرخشی اتخاذ کنند؛ اگر ما واقعا می خواهیم برای نزدیک به 10 میلیارد نفر در نیمه این قرن زندگی با کیفیت بالا و بدون بی ثباتی در روندهای مهم سیاره ایجاد کنیم». مارک دویت، نگارنده اصلی گزارش، می گوید: «ما هنوز به افزایش جمعیت و رشد رفاه خود با کسب مواد خام دامن می زنیم. ما نمی توانیم به این کار  تا ابد ادامه دهیم؛ از اشتهای ما برای تاراج مواد خام باید جلوگیری شود». در این گزارش آمده است 100٬6 میلیارد تن کالا در سال 2017 مصرف شده؛ آخرین سالی که از آن داده ها در دسترس هستند. نیمی از کل این مواد ماسه، خاک رس، سنگریزه و سیمان برای ساختمان سازی و به همراه آنها دیگر مواد معدنی برای تولید کود بوده است. زغال سنگ، نفت و گاز 15 درصد و سنگ های معدنی 10 درصد را شامل می شوند. یک چهارم باقی مانده از مواد گیاهی و چوبی است که از آنها به عنوان خوراک و سوخت استفاده می شود. سهم عمده این مواد- 40 درصد- به خانه سازی تعلق گرفته است. دیگر موارد اصلی شامل خوراک، حمل و نقل، بهداشت، ارتباطات و کالاهای مصرفی مانند پوشاک و مبلمان می شوند. تقریبا یک سوم از مواد مصرفی سالانه مانند ساختمان ها و وسایل حمل و نقل پس از یک سال هنوز مورد مصرف باقی می مانند. اما 15 درصد از آنها به شکل گازهای گلخانه ای به جو زمین انتشار پیدا می کنند و نزدیک به یک چهارم از آنها مانند پلاستیک در محیط زیست (آبراه ها و اقیانوس ها) دور انداخته می شوند. یک سوم از مواد نیز به عنوان پسماند به طور عمده به محل دفن زباله یا دفن مواد زائد از معدن کاوی انتقال پیدا می کنند و فقط 8٬6  درصد بازیافت می شوند. به گفته کارولینا اشمیت، وزیر محیط زیست شیلی «این گزارش زنگ خطری برای همه دولت هاست، ما نیاز داریم برای تغییر سریع به  اقتصاد چرخشی همه سیاست ها و تمهیدات لازم را به کار بگیریم. کریستین کلوز، از صندوق حیات وحش جهانی، می گوید: «اقتصاد چرخشی چارچوبی برای کاهش تاثیر (فعالیت های) ما، پشتیبانی از اکوسیستم ها و زندگی در میان منابع سیاره است». این گزارش گفته است بازیافت می تواند اقتصاد را رقابتی تر کند، به شرایط زندگی بهبودی ببخشد و به رسیدن به اهداف انتشار گازها کمک کرده و از جنگل زدایی جلوگیری کند. همچنین در این گزارش آمده است 13 کشور اروپایی از جمله فرانسه، آلمان و اسپانیا نقشه اقتصاد چرخشی را تصویب کرده اند و کلمبیا نخستین کشور آمریکای لاتین است که در سال 2019  به سیاست مشابهی اقدام کرده است. بنا بر این گزارش، ممنوعیت ورود زباله به چین موجب تشویق بازیافت محلی شده است. 

همچنین به کارگیری استراتژی های اقتصاد چرخشی سبب شده است در کشورهایی مانند استرالیا که پیش تر زباله های خود را به چین صادر می کردند، تحولاتی مثبت رخ دهد. یانژ پوتوچنیک، کمیسر محیط زیست سابق اروپا و رئیس هیئت مدیره بین المللی برنامه محیط زیست سازمان ملل، می گوید: همان طور که برنامه خودروهای اشتراکی نشان می دهند، دنیا باید بیاموزد با مواد کمتر، بیشتر کار  و تقسیم کردن را جایگزین مالکیت کند.